Όλα για την ανάπτυξη Πέτρος Μάρκαρης εκδόσεις Κείμενα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

 

 Όλα για την ανάπτυξη

 Πέτρος Μάρκαρης

εκδόσεις Κείμενα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Οι αστυνομικές ιστορίες ως όχημα για κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο • Fractal

 

Οι αστυνομικές ιστορίες ως όχημα για κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο

 

 

Ο τρόπος που ο Πέτρος Μάρκαρης χειρίζεται τη θεματική των αστυνομικών του ιστοριών τον κατατάσσει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας που, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει άλλο δείγμα σε τέτοια έκταση έργου και με τόση συνέπεια. Και δεν μιλώ για την τέχνη αυτήν καθεαυτήν της γραφής του – αναμφισβήτητη άλλωστε μέσα σε όλα τα χρόνια που έδωσε πλείστα όσα δείγματα της αξίας της. Περισσότερο εστιάζω στη βασική ιδέα που βρίσκεται στον πυρήνα των βιβλίων του, πίσω από την αστυνομική πλοκή, πίσω από τον μανδύα που την καλύπτει. Αλίμονο, όμως, αν κάποιος παρασυρμένος από τη γρήγορη εναλλαγή των «πλάνων», την άψογη ισορροπία δράσης και καθημερινότητας, δεν εισχωρήσει στην ουσία αυτών των ιστοριών. Όσοι γνωρίσαμε τον Μάρκαρη ως θεατρικό συγγραφέα, μεταφραστή, διανοούμενο, ξέρουμε ότι αυτό που κυρίως τον ενδιαφέρει είναι η τοποθέτηση στα κοινωνικά προβλήματα, με ενσωματωμένο τον πολιτικό του σχολιασμό, πάντοτε εύστοχο. Μέσον γι’ αυτό προσφέρεται περίφημα η αστυνομική πλοκή.

Από τότε που ο αστυνόμος Κώστας Χαρίτος (1995) ξεκίνησε την «καριέρα» του μέσα στα βιβλία του Μάρκαρη, παρακολουθήσαμε από ιστορία σε ιστορία την ταυτόχρονη διαδρομή (ή καλύτερα περιπέτεια) της ελληνικής κοινωνίας εν μέσω αλλαγών, κρίσεων, επανεξέτασης των βασικών της δεδομένων σε τοπικό επίπεδο ή ως επακόλουθο των ευρωπαϊκών ή παγκόσμιων ανακατατάξεων. Ο Μάρκαρης κατόρθωνε, μέσα από ιστορίες εγκλημάτων, που δεν άγγιζαν μόνο τον κοινό ποινικό κώδικα, να μεταπλάθει μια δολοφονία ή μια σειρά δολοφονιών σε καίριο σχόλιο για τον τρόπο που η ελληνική κοινωνία αργά και σταθερά μετατρεπόταν σε επικίνδυνο τοπίο κινούμενης άμμου. Εγείρεται, φυσικά, το ερώτημα κατά πόσον η μεγάλη αφήγηση, δηλαδή το μυθιστόρημα, μπορεί να ταυτίζεται χρονικά με τα γεγονότα που συνιστούν τη θεματική του, καταργώντας την (ίσως) αναγκαία απόσταση από αυτά, προκειμένου να τα παρουσιάσει πιο σφαιρικά και πιο ψύχραιμα. Μια απάντηση θα μπορούσε να είναι πως έτσι η λογοτεχνία, καθώς βρίσκεται μέσα στα τεκταινόμενα, είναι πιο αυθόρμητη, πιο αυθεντική, αλλά και εν δυνάμει συμμετέχουσα σ’ αυτά ως μια μορφή δράσης που φιλοδοξεί να καταστεί και επιδραστική. Ο Μάρκαρης, με πολιτική σκέψη και κοινωνική ευαισθησία, ακριβώς αυτή τη λογοτεχνία υπηρετεί.

Στο Όλα για την ανάπτυξη η ιστορία του αφηγείται την Ελλάδα της ανάπτυξης των λίγων και της φτώχειας των περισσοτέρων, τις δύο ταχύτητες που συγκρούονται αναπόφευκτα με συνέπειες που ακόμη δεν γίνεται να εκτιμηθούν στο εύρος και τη δυναμική τους. Μπορεί κανείς να προβλέψει έως πού θα φτάσει το πρόβλημα στέγης και διαβίωσης, εν μέσω προκλητικών δηλώσεων για ανάκαμψη και ανάπτυξη; Και η ίδια η ανάπτυξη έχει όρια; Όπως ξέρουμε, συχνά η λογοτεχνία έχει την ικανότητα να προπορευθεί των εξελίξεων, να υποψιαστεί ή να προαναγγείλει δράσεις ακόμα αφανείς. Ο Διευθυντής Ασφάλειας Αττικής, πλέον, Κώστας Χαρίτος θα έρθει αντιμέτωπος με μια δολοφονία που ίσως εύκολα μπορεί να ερμηνευθεί ως πράξη εκδίκησης, αλλά ως συνέχεια, με μια άλλη δολοφονία που όταν εξιχνιαστεί θα αποκαλύψει μια διαφορετική παράμετρο της έννοιας «επανάσταση» ή έστω «αντίσταση». Σκέφτομαι πόσο βαθιά σε όλα του τα βιβλία έχει ο Μάρκαρης μιλήσει για αυτή την έννοια, με άμεσο τρόπο – για παράδειγμα μέσω του παλαιού αριστερού Λάμπρου Ζήση, που πέρασε από όλα τα στάδια, από την πλήρη και συνειδητή  δράση έως τη διάψευση, και που τώρα αδυνατεί να κατανοήσει πώς η επαναστατική ιδεολογία και η αντίσταση συνταιριάζουν με τον φόνο – ή με έμμεσο (μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ή μέσα από τα ειρωνικά σχόλια του Χαρίτου) συχνά πολύ κατανοητό στην πολυσημία του. Και, όπως φαίνεται, δεν έχει εξαντλήσει ακόμη τις παρατηρήσεις του.  

Εν προκειμένω, αξίζει ξανά ένα σχόλιο για τον τρόπο που κατόρθωσε ο ήρωάς του να αγγίξει όλους όσοι μέσα στη συνείδησή μας είχαμε (ως απότοκο των πολιτικών συνθηκών μέσα στις οποίες μεγαλώσαμε και ενηλικιωθήκαμε ιδεολογικά) την αστυνομική φιγούρα (τον «μπάτσο») ως αρνητική και φορτισμένη με αισθήματα αποστροφής. Αυτή η απολύτως δικαιολογημένη «προκατάληψη» (γιατί στην ουσία πρόκειται για ρόλο και όχι απλώς επάγγελμα) λειάνθηκε μέσω της προσέγγισης και απόδοσης στην εντέλεια της μικροαστικής οικογένειας, του περίγυρου του Χαρίτου. Θα λέγαμε αλλιώς, η τέχνη μιας άξιας γραφής.

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

«Λάμπρο, υπάρχουν άνθρωποι που για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους είναι ικανοί να φτάσουν σε ακρότητες» του εξηγώ. «Αυτό συνέβη και τώρα. Έπλασαν ένα σενάριο με τους ίδιους σαν θύματα. Το μυαλό τους θόλωσε και από θύματα έγιναν θύτες».  

Ο Ζήσης ακούει σκεπτικός. «Κατά τα άλλα, το πρώτο θέμα στα κανάλια κάθε μέρα είναι η ανάπτυξη. Εκείνο που δε λένε είναι ότι η ανάπτυξη έφερε μαζί της και τις νεκροφόρες. Όλα για την ανάπτυξη» σχολιάζει. (σσ. 234-235).