ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ*

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Αν και οι καιροί των προβληματισμών και της ευθύνης
αποτιμώνται με τη συνέπεια λόγων και έργων,
με δόκιμη συναίνεση και κριτική αποδοχή,
ανέστιοι μέντορες,αμνήμονες ταγοί κι επίδοξοι προφήτες,
της πλάνης πρεσβευτές και της χειραγώγησης λειτουργοί,
τον καλούσαν μπροστάρη σε κάθε τους επιλογή,
του τόνιζαν την υπακοή ως συνείδηση και αρετή,
του εικόνιζαν ως χρέος και δικαίωμα την προσαρμογή

και τον αποκαλούσαν ισότιμο,δημιουργικό συνομιλητή.


Ο δάνειος λόγος τους σύμφυρμα και η εμμονή πρωτείο,
δικαιοσύνη η προβολή και η προσφορά αξιοσύνης μέτρο,
φάσμα ιδεών η επίκληση και δόγματα η πίστη
με σύνδρομα ορθολογισμού κι αυθεντικές μονοφωνίες
για να 'ναι η αντίληψη κοινή της ιστορίας και της ανάγκης
γι' αυτό και δεν δικαίωναν στο φόβο την καταφυγή του,
στο όνειρο την παρόρμηση και το δειλό αναρώτημά του,
υποκριτικά του διέκριναν υπεύθυνες ομόγνωμες συμφωνίες
κι αυθαίρετα τον ενέτασσαν ομόλογο συνομιλητή.


Με πρόκριμα το στοχασμό και στέγασμα την αλήθεια,
η προτροπή ήταν κλήτευση και η ένταξη ασυλία,
ευπείθεια στ' ανερμάτιστο κι ασύμβατη μικροθυμία,
της μνήμης απαξίωση κι απ' τα όνειρα αποστασία,

γι' αυτό και αντιλόγησε με θέσμιες κι ευσύνοπτες απόψεις,
αντέτεινε το σχετικό στους αφορισμούς και τις γενικεύσεις
δόμησε την προαγωγή στην αντίθεση και τη διαφωνία

κι αφού οι καιροί τον στράτευαν στην προσωπική ευθύνη,
προσφέρθηκε, ένας από τους πολλούς, ανένταχτος συνομιλητής.

Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Alessandro Zenok Lombardo)

*Το ποίημα είναι από τη συλλογή Επίγειες αναγνώσεις, εκδόσεις Απόπειρα, 2026

12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου – Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026

12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών

Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου – Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026

Το 12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών, η μεγάλη λογοτεχνική γιορτή της Αθήνας έρχεται για να μας στροβιλίσει στους ρυθμούς της ελληνικής και παγκόσμιας στιχουργίας. Εξήντα Έλληνες ποιητές και δεκατρείς ξένοι –από τον Πολωνό Ταντέους Νταμπρόφσκι, τον Ουκρανό Ιλία Καμίνσκι, την Κολομβιανή Αντρέα Κότε ως την Ιταλίδα Κιάρα Καταπάνο, τον Γερμανό Μίχαελ Κρούγκερ, τον Αιγύπτιο Γκιργκίς Σούκρι, τη Σέρβα Γιέλενα Ραντοβάνοβιτς, τον Περουβιανό Χάρολντ Άλβα κ.ά.– θα διαβάσουν ποιήματά τους σε εμβληματικούς χώρους και λογοτεχνικές εστίες της πόλης βάζοντας την ποίηση στην καθημερινότητά μας.

Ο τίτλος του φετινού φεστιβάλ «Χωρίς έξοδο κινδύνου. Ποιήματα για θρυμματισμένους καιρούς» δεν είναι αισιόδοξος, κάθε άλλο μάλιστα. Επιχειρεί να είναι, όμως ρεαλιστικός, να μας επαναφέρει σ’ έναν δρόμο αναστοχασμού για το αδιέξοδο του σύγχρονου κόσμου αλλά και της ίδιας της λογοτεχνίας. Ο δικός μας, ποιητικός τρόπος αντίστασης είναι ν’ ανοίγουμε ρωγμές και τρύπες στον τοίχο της άτεγκτης πραγματικότητας, δοκιμάζοντας να φτιάξουμε τους δικούς μας δρόμους διαφυγής. Υποστηρίζοντας συνειδητά την ανθρώπινη φύση μας, επιλέγουμε να μην αφήνουμε την εποχή ν’ αποφασίζει για εμάς.

Πριν το φεστιβάλ υπάρχουν δύο εκδηλώσεις «προθέρμανσης» του κοινού, η μία στο Χαϊδάρι (συντονίζει η Φλώρα Ορφανουδάκη), στην οποία θα πάρουν μέρος και μαθητές/μαθήτριες που διακρίθηκαν σε διαγωνισμό ποίησης και η άλλη στον μαγικό κήπο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών στην Πλάκα (συντονίζει ο Αντώνης Τσόκος).

Το 12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών ξεκινά επισήμως τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής. Στο πιάνο ο Βασίλης Παπαδόπουλος θα μας παρουσιάσει συνθέσεις των Φαζίλ Σάι, Φραντς Λιστ, αλλά και τη δική του «Ελεγεία για την Φωστίν».

Την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στο Ινστιτούτο Θερβάντες, στο Ίδρυμα Τάκης Σινόπουλος (Νέα Ιωνία), στα βιβλιοπωλεία «Ζάτοπεκ» (Καλλιθέα) και «Επίκεντρο» (Άγιοι Ανάργυροι). Την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου θα διεξαχθεί μία ανοιχτή συζήτηση στο βιβλιοπωλείο Πατάκη με τους Ιλία Καμίνσκι, Ταντέους Νταμπρόφσκι, και Γιάννη Δούκα, την οποία θα συντονίσει η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη. Επιπλέον, θα έχουμε εκδηλώσεις στον εμβληματικό χώρο μνήμης της Μάντρας Μπλόκου Κοκκινιάς, στο Δημαρχείο Χαϊδαρίου και στο Αετοπούλειο Πολιτιστικό Κέντρο Χαλανδρίου.

Την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών θα πραγματοποιηθεί η τελετή λήξης του Φεστιβάλ με την απονομή του βραβείου Barbara Fields-Siotis – αυτή τη χρονιά είναι η σειρά ξένου ποιητή για να βραβευτεί. Υπενθυμίζουμε τους βραβευθέντες των προηγούμενων ετών: Ζέφη Δαράκη (2019), Bei Dao (2020), Αναστάσης Βιστωνίτης (2021), Dana Gioia (2022), Γιώργος Μπλάνας (2023), Alicia E. Stallings (2024), Ηλίας Κεφάλας (2025).

Η είσοδος σε όλες τις εκδηλώσεις είναι δωρεάν. Για το Μέγαρο Μουσικής θα πρέπει να προμηθευτείτε ηλεκτρονικά δελτίο εισόδου λόγω των περιορισμένων θέσεων.

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών διοργανώνεται από τον Κύκλο Ποιητών με τη συνεργασία του Μεγάρου Μουσικής, επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Αθηναίων. Στηρίζεται από το πρόγραμμα Versopolis που επιχορηγείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Πρόγραμμα Creative Europe).

⸙⸙⸙

12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών

«Χωρίς έξοδο κινδύνου. Ποιήματα για θρυμματισμένους καιρούς»

Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου – Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026

Υπό την αιγίδα και με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού

Υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων

Με την υποστήριξη του Μεγάρου Μουσικής,

και του προγράμματος Versopolis-Creative Europe

⸙⸙⸙

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΕΣΤΙΒΑΛ

ΤΕΤΑΡΤΗ 16 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 19:30

ΠΡΟΦΕΣΤΙΒΑΛΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ: «ΧΩΡΙΣ ΕΞΟΔΟ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ, Ι»

Παρουσίαση: Φλώρα Ορφανουδάκη

Διαβάζουν: Μαρία Καντ, Θεώνη Κοτίνη, Γιώργος Κουτούβελας, Δήμητρα Μπιτχαβά, Λιλή Ντίνα, Φλώρα Ορφανουδάκη, Αγγελική Πεχλιβάνη, Σπύρος Πολιτόπουλος, Σωτηρία Τριανταφύλλου, Τζένη Φουντέα Σκλαβούνου, Δημήτρης Αγγελής

Συμμετέχουν οι βραβευμένοι μαθητές του διαγωνισμού ποίησης / open mic

Δημοτική Βιβλιοθήκη Χαϊδαρίου, Στρατάρχου Καραϊσκάκη και Παύλου Μελά πάροδος έναντι αριθμού 9

⸙⸙⸙

ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΠΡΟΦΕΣΤΙΒΑΛΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ: «ΧΩΡΙΣ ΕΞΟΔΟ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ, ΙΙ»

Παρουσίαση: Αντώνης Τσόκος

Διαβάζουν: Βαγγέλης Αλεξόπουλος * Χρύσα Αλεξοπούλου * Θεοδόσης Βολκώφ * Νίκος Γαλάνης * Εσμεράλδα Γκέκα * Μαρία Γκερτσάκη * Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη * Αλέξανδρος Δεδιλιάρης * Γιώργος Χ. Ζαχαρόπουλος * Κυριάκος Ιωαννίδης * Γεωργία Καλαφάτη * Έφη Καλογεροπούλου * Αριάδνη Καλοκύρη * Φωτεινή Καπελλάκη * Τασούλα Καραγεωργίου * Βίκυ Κατσαρού * Άντα Καφάτου * Γεωργία Κολοβελώνη * Ελένη Κοσμά * Στάθης Κουτσούνης * Αλέξανδρος Λαβράνος * Κυριακή Λυμπέρη * Ασημίνα Ξηρογιάννη * Νίκος Β. Ορφανός * Τζένη Παυλίδου * Τζίνα Ρουμπέα * Ιφιγένεια Σιαφάκα * Σταύρος Σταυρόπουλος * Δημήτρης Τζάνογλος * Πανδώρα Τριανταφυλλοπούλου * Λίνα Φυτιλή * Στέλιος Χουρμουζιάδης

Χορηγός: Οινοποιείο Γκίνη

Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Κυδαθηναίων 11, Πλάκα (είσοδος από Κ. Τσάτσου 6)

***

ΔΕΥΤΕΡΑ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 19:00

ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ 12ου ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΠΟΙΗΣΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

Παρουσίαση: Ιωάννα Αγγελίδη

Πιάνο: Βασίλης Παπαδόπουλος

Χάρολντ Άλβα Βιάλε, Γιώργος Αλισάνογλου, Άννα Αφεντουλίδου, Θοδωρής Γκόνης, Διώνη Δημητριάδου, Σοφία Διονυσοπούλου, Ιλία Καμίνσκι, Αντιγόνη Κατσαδήμα, Κιάρα Καταπάνο, Αντρέα Κότε, Χλόη Κουτσουμπέλη, Μίκαελ Κρούγκερ, Ευτυχία Αλεξάνδρα Λουκίδου, Έρικα Μακάλπιν, Χαβιέρ Μποθαλόνγκο, Παναγιώτης Νικολαΐδης, Ταντέους Νταμπρόφσκι, Ναζουάν Νταρουίς, Μέριμα Ντιζντάρεβιτς, Γιέλενα Ραντοβάνοβιτς, Γρηγόρης Σακαλής, Γκίργκις Σούκρι, Αλίσια Στάλλινγκς, Λίνα Στεφάνου, Μαρία Τοπάλη, Ηλίας Φραγκάκης, Γιώργος Χουλιάρας.

⸙⸙⸙

ΤΡΙΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 19:00

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΕΡΒΑΝΤΕΣ

Συντονισμός: Δημήτρης Αγγελής

Χάρολντ Άλβα Βιάλε, Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, Αντιγόνη Κατσαδήμα, Αντρέα Κότε Μποτέρο, Χαβιέρ Μποθαλόνγκο, Σταμάτης Πολενάκης

Σκουφά 31, Αθήνα

⸙⸙⸙

ΤΡΙΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΙΔΡΥΜΑ ΤΑΚΗΣ ΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ

Συντονισμός: Λένα Καλλέργη

Ελένη Αυγέρη, Σπύρος Θεριανός, Κιάρα Καταπάνο, Ναζουάν Νταρουίς, Γιελένα Ραντοβάνοβιτς, Βασίλης Ρούβαλης

* Θα προηγηθεί στις 18:30 συνάντηση νέων ποιητών, σπουδαστών του Ιδρύματος, με τους ξένους ποιητές. Η συνάντηση είναι ανοικτή στο κοινό.

Τάκη Σινόπουλου 22, Νέα Ιωνία

⸙⸙⸙

ΤΡΙΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΖΑΤΟΠΕΚ

Συντονισμός: Βίκυ Κατσαρού

Μίκαελ Κρούγκερ, Γρηγόρης Σακαλής, Ταντέους Νταμπρόφσκι, Γκίργκις Σούκρι, Ευαγγελία Τάτση, Νίκος Φιλντίσης

Π. Τσαλδάρη 209, Καλλιθέα

⸙⸙⸙

ΤΡΙΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Συντονισμός: Αριστοτέλης Σαΐνης

Γιάννης Αντιόχου, Ιλία Καμίνσκι, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Μέριμα Ντιζντάρεβιτς, Αλίσια Ε. Στάλινγκς, Γιάννης Στίγκας

Πλάτωνος 5 (πεζόδρομος), Άγιοι Ανάργυροι

⸙⸙⸙

ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΜΝΗΜΕΙΟ ΜΑΝΤΡΑΣ ΜΠΛΟΚΟΥ ΚΟΚΚΙΝΙΑΣ

Συντονίστρια: Ειρήνη Ρηνιώτη

Κιθάρα: Νίκος Χατζηελευθερίου

Χάρολντ Άλβα Βιάλε, Λένα Καλλέργη, Κιάρα Καταπάνο, Αντωνία Μποτονάκη, Παναγιώτης Νικολαΐδης, Γκιργκίς Σούκρι

Ηλιουπόλεως 102Α, Νίκαια

⸙⸙⸙

ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΔΗΜΑΡΧΕΙΟ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ

Συντονίστρια: Φλώρα Ορφανουδάκη

Στέλλα Δούμου, Ναζουάν Νταρουίς, Μέριμα Ντιζντάρεβιτς, Γρηγόρης Σακαλής, Πάνος Σταθόγιαννης

Σε συνεργασία με τον Δήμο Χαϊδαρίου και τον πολιτιστικό και περιβαλλοντικό σύλλογο ΟΙΚΟΠΟΛΙΣ.

Δημαρχείο, Στρατάρχου Καραϊσκάκη 138, Χαϊδάρι

⸙⸙⸙

ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 20:00

ΑΕΤΟΠΟΥΛΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ

Συντονιστής: Θωμάς Τσαλαπάτης

Ελίνα Αφεντάκη, Σωκράτης Καμπουρόπουλος, Έρικα Μακάλπιν, Χαβιέρ Μποθαλόνγκο, Γελένα Ραντοβάνοβιτς, Ζαχαρίας Σώκος.

Σε συνεργασία με τον Δήμο Χαλανδρίου.

Φιλικής Εταιρείας 12 και Τομπάζη, Χαλάνδρι

⸙⸙⸙

ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 19:00

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΑΤΑΚΗ

Δημόσια συζήτηση

Συντονίστρια: Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη

Γιάννης Δούκας, Ταντέους Νταμπρόφσκι, Ιλία Καμίνσκι

Ακαδημίας 65, Αθήνα

⸙⸙⸙

ΠΕΜΠΤΗ 1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ, 19:00

Τελετή λήξης – Απονομή βραβείου Barbara Fields-Siotis

Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα

Χάρολντ Άλβα Βιάλε, Πόπη Αρωνιάδα, Γιώργος Βέης, Ιλία Καμίνσκι, Εριφύλη Κανίνια, Κιάρα Καταπάνο, Αντρέα Κότε, Δημήτρης Λεοντζάκος, Ελένη Λιντζαροπούλου, Έρικα Μακάλπιν, Χαβιέρ Μποθαλόνγκο, Παναγιώτης Νικολαΐδης, Ταντέους Νταμπρόφσκι, Ναζουάν Νταρουίς, Μέριμα Ντιζντάρεβιτς, Λιλή Ντίνα, Αθηνά Παπαδάκη, Άννα Πετροπούλου, Μανόλης Πολέντας, Γιέλενα Ραντοβάνοβιτς, Γρηγόρης Σακαλής, Γκίργκις Σούκρι, Αλίσια Στάλλινγκς, Λουάν Τζούλι, Τζον Τριπουλάς, Κωστής Τριανταφύλλου, Αλέκος Φλωράκης

Αναπήρων Πολέμου 9, Αθήνα

⸙⸙⸙

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών ιδρύθηκε από τον Κύκλο Ποιητών το 2013, μέσα στην κρίση, και σκοπός του είναι να συμβάλλει στην εξωστρέφεια της ελληνικής ποίησης, να βάλει την Αθήνα στον χάρτη των ευρωπαϊκών λογοτεχνικών φεστιβάλ, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την προβολή της ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης στο εξωτερικό και στον διάλογό της με άλλες παραδόσεις. Σημαντικά ονόματα της παγκόσμιας ποίησης έχουν ήδη συμμετάσχει σε αυτό (Adam Zagajewski, Juan Carlos Mestre, Pia Tafdrup, Carolyn Forché, Jack Hirschman κ.ά), καθώς και ορισμένοι από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές-μέλη μας (Κική Δημουλά, Τίτος Πατρίκιος, Νάνος Βαλαωρίτης, Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ, Αναστάσης Βιστωνίτης, Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου κ.ά.). Είναι το φεστιβάλ που άνοιξε τον δρόμο για να ανθίσουν και άλλες ανάλογες ποιητικές εκδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα.

Αγάθη Γεωργιάδου Λογοτεχνικές διαδρομές Μελέτες για τη Θεωρία, την Ερμηνεία και τη Διδακτική της λογοτεχνίας Εκδόσεις Μεταίχμιο η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

 

Αγάθη Γεωργιάδου

Λογοτεχνικές διαδρομές

Μελέτες για τη Θεωρία, την Ερμηνεία και τη Διδακτική της λογοτεχνίας

Εκδόσεις Μεταίχμιο

η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

«Λογοτεχνικές διαδρομές» της Αγάθης Γεωργιάδου (κριτική) – Πώς διαβάζεται, ερμηνεύεται και διδάσκεται η λογοτεχνία

 

 

 

Θεωρία, Ερμηνεία και Διδακτική της λογοτεχνίας

 

Σαφέστατος ο υπότιτλος του πρόσφατου τόμου (Λογοτεχνικές διαδρομές) με μελετήματα της Αγάθης Γεωργιάδου, παρουσιάζει τις τρεις σημαντικές λογοτεχνικές παραμέτρους. Αρχικά η Θεωρία της λογοτεχνίας, η βάση επάνω στην οποία στηρίζονται οι επιστημονικές προσεγγίσεις των λογοτεχνικών έργων, το απαραίτητο εφόδιο για όποιον επιχειρεί να μιλήσει για τα τεκταινόμενα στο λογοτεχνικό πεδίο. Κατόπιν η Ερμηνεία, η ερμηνευτική διαδικασία, με άλλα λόγια η εφαρμογή της θεωρητικής σκευής στα μελετώμενα λογοτεχνικά έργα, η κατάθεση της θέσης/άποψης της κριτικής εισχώρησης στο πνεύμα των έργων, με συνεκτίμηση της εποχής, των συνθηκών (προσωπικών και συλλογικών) που διαμορφώνουν κάθε φορά το αναγκαίο κλίμα, προκειμένου να ευδοκιμήσει μια γραφή. Τέλος, μια σημαντική παράμετρος, που δεν θα μπορούσε να λείπει από την οπτική της Γεωργιάδου, καθώς έχει αφιερώσει πλείστα όσα χρόνια στον τρόπο που η λογοτεχνία ως θεωρούμενη έννοια αλλά και τα λογοτεχνικά έργα, και δη τα ποιητικά, μπορούν να αγγίξουν τη Διδακτική, και αυτή ως θεωρία αλλά και ως πράξη, μέσα στις σχολικές αίθουσες.

Τα 51 κείμενα που συμπεριλαμβάνονται στον τόμο προέρχονται από ομιλίες/εισηγήσεις σε συνέδρια ή έχουν την πρώτη τους δημοσίευση σε έντυπα και ψηφιακά λογοτεχνικά περιοδικά. Εκτεινόμενα από το 2005 έως το 2025, συνιστούν τη φυσική συνέχεια του πρώτου τόμου με τις Λογοτεχνικές διαδρομές (Ελληνικά γράμματα, 2005), που είχε ως θεματική την αρχαία και τη σύγχρονη λογοτεχνία, συναντώμενες στο πνεύμα της παράδοσης. Ο ανά χείρας τόμος αφορά αποκλειστικά τη νεοελληνική λογοτεχνική γραφή και εξετάζει τις διαφορετικές φωνές, τα θεματικά μοτίβα και τους τρόπους που οι σύγχρονοι λογοτέχνες εκφράζονται, ακολουθώντας τη χρονική σειρά από τους παλαιότερους έως τους διακριτούς στο σημερινό τοπίο.

Ως αρχικό κείμενο επιλέγει η Γεωργιάδου το θεωρητικό περί της γλώσσας της ποίησης αλλά και της ποίησης της γλώσσας. Σημαντικό, καθώς δίνει το αναγκαίο «στίγμα», τον τρόπο που προσεγγίζεται η ποίηση, διατηρώντας τον ρυθμό της, τη ροή της γλώσσας με πιο σύγχρονους τρόπους από αυτόν της παραδοσιακής ομοιοκαταληξίας, τις συνηχήσεις, την εναλλαγή των μέτρων, το προσωπικό ύφος του κάθε ποιητή.

Η Γεωργιάδου προβαίνει σε δημιουργικές συγκρίσεις ανάμεσα σε γραφές (με τη θεωρητική υποστήριξη της «διαλογικότητας» του Μιχαήλ Μπαχτίν και της «διακειμενικότητας» του Ρολάν Μπαρτ), όπως, για παράδειγμα, τα ίχνη της σολωμικής ποίησης στην ποίηση των ποιητών της γενιάς του ’70 ή τα συγγενικά στοιχεία ανάμεσα στην ποίηση του Κώστα Μόντη και του Νικηφόρου Βρεττάκου ή τον κοινό τόπο στον οποίο συναντώνται το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου «Εμβατήριο του ωκεανού» και η «Αμοργός» του Νίκου Γκάτσου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι θεματικές της προσεγγίσεις στο σύνολο του έργου ενός λογοτέχνη, γεγονός που αναδεικνύει τη σφαιρική γνώση γύρω από τα πρόσωπα, την εποχή, τους τρόπους έκφρασης. Για παράδειγμα εξετάζει τον Μίλτο Σαχτούρη μέσα από τη συχνή επιλογή του ρήματος «καρφώνω», τον Κώστα Θ. Ριζάκη μέσα από τα αρχαιόθεμα μοτίβα της πρώτης φάσης του έργου του, τον Μάρκο Μέσκο μέσα από το μοτίβο του θανάτου, τον Γιώργο Βέη ως προς την εναλλαγή φθοράς και ανανέωσης, στην ουσία μια «διαχείριση» των χρονικών διαστημάτων ή καλύτερα του χρόνου ως οιονεί «άχρονου».

Αποδεικνύοντας η Γεωργιάδου, σε αντίστροφη πορεία τώρα, πώς εκ του μέρους αναφαίνεται ικανοποιητικά το όλον, προσεγγίζει διεισδυτικά έναν ποιητή μέσω ενός ποιήματός του. Για παράδειγμα, τον «πολιτικό» Γιώργο Σεφέρη (συγκεκριμένα την τοποθέτησή του απέναντι στην τότε αγγλική πολιτική) μέσα από το ποίημά του «Στα περίχωρα της Κερύνειας», αναδεικνύοντας τον πολιτικό πυρήνα του ποιήματος, άρα και της σκέψης του ποιητή, με άμεσο τρόπο ή με έμμεσο (πώς το φως εκδικείται), μέσα από τη θεατρικότητά του με τη χρήση διαλόγου, την σχεδόν «καβαφική» του ειρωνεία. Ένα ποίημα που, όπως σχολιάζει η μελετήτρια, καταδικάζει τον βρετανικό ιμπεριαλισμό με πρωτότυπα ποιητικά μέσα, αποβαίνοντας στην ουσία προφητικό.

Προσεκτική η δομή των κειμένων του βιβλίου, με μικρή θεωρητική εισαγωγή, με συμπερασματική και συνοπτική κατακλείδα, και ενδιάμεσα όλη η ουσία, με ακρίβεια η θεματική του κάθε μελετήματος. Ενίοτε, χωρίς ιδιαίτερη εισαγωγή, κατευθείαν στο εξεταζόμενο, αν έτσι το απαιτεί η θεματική.

Στο εξαιρετικό κείμενο «Ο ερμηνευτικός διάλογος και οι σιωπές του κειμένου», βλέπουμε πώς ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να «διδαχθεί» μέσω δύο σημαντικών αξόνων: αρχικά όχι με τη χρήση της αυθεντίας ως απόλυτης γνώσης του διδάσκοντος, αλλά με τη χρήση του δημιουργικού, εξερευνητικού, ως προς το κείμενο, διαλόγου, καθιστώντας έτσι το έργο «κτήμα» των διδασκομένων, που συνέβαλαν στην κατανόηση, ανταπόκριση, ερμηνεία αλλά και την αισθητική (ιδιαίτερης σημασίας αυτή) του υπό εξέταση έργου. Ο δεύτερος άξονας, συμπληρωματικός του πρώτου, αφορά τις σιωπές του κειμένου, καθώς ένα ποίημα όσα δηλώνει με τις λέξεις του άλλα τόσα και περισσότερα δηλώνει ανάμεσά τους, και είναι αυτά που ανακαλύπτει η κάθε μία ανάγνωση, μακάρι πολλές. Στο θεωρητικό αυτό κείμενο ενσωματώνεται και η «απόδειξη» μέσα από τη διδακτική ενός ποιήματος του Γιάννη Βαρβέρη.

Σκέφτομαι, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση αυτού του πολύ σημαντικού βιβλίου, ότι η Αγάθη Γεωργιάδου έχει στην ουσία έναν τρόπο, και για να μιλήσει για τη λογοτεχνία και για να διδάξει τη λογοτεχνία. Αυτός ο τρόπος συνίσταται στην απομάκρυνση από την αυθεντία, στη διευκόλυνση της ανάγνωσης ώστε να βρει τον δικό της δρόμο μέσα στους λαβυρινθώδεις της λογοτεχνικής κριτικής (ας δούμε και τον πίνακα του εξωφύλλου, έργο του Θανάση Παναγιώτου, με τον εύγλωττο τίτλο Κωπηλατώντας). Διαβάζουμε στον Πρόλογο του βιβλίου: «Ο κριτικός λόγος, όταν δεν λειτουργεί ως αποτίμηση αλλά ως συνομιλία, αφήνει τον δημιουργό να αναπνέει μέσα στο κείμενό του και τον αναγνώστη να βρίσκει τον δικό του δρόμο προς αυτό». (σ. 11). Αυτήν ακριβώς την αίσθηση έχεις, διαβάζοντας τα μελετήματα της Γεωργιάδου. Παίρνεις ανάσες, όπως ανασαίνουν στα χέρια της και τα λογοτεχνικά έργα που εξετάζει και, πίσω από αυτά, ο δημιουργός τους.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

Ο Οδυσσέας Ελύτης είχε πει κάποτε: «Κολακεύομαι να πιστεύω ότι, αν δεν είχα γίνει ποιητής, θα μπορούσα να είμαι ένας καλός ζωγράφος». Το ίδιο ακριβώς είχε δηλώσει και ο Μίλτος Σαχτούρης. Η σύμπτωση αυτή δεν είναι τυχαία· μαρτυρεί πόσο άρρηκτα οι ποιητές μας αντιλαμβάνονται τη συγγένεια της ποίησης με τη ζωγραφική, μια άποψη που έχει ήδη διατυπωθεί από τον Σιμωνίδη τον Κείο τον 6^ο αι. π. Χ., ο οποίος, κατά τον Πλούταρχο, όρισε τη ζωγραφική ως «ποίηση που σωπαίνει» και την ποίηση ως «ζωγραφική που μιλάει». («Ο εικαστικός Χαραλαμπίδης», σ. 253).

 

 

 

 

 

Κίτρινη όχθη 9 θεατρικά έργα Γιώργος Χρονάς εκδόσεις Οδός Πανός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Κίτρινη όχθη

9 θεατρικά έργα

 Γιώργος Χρονάς

 εκδόσεις Οδός Πανός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Ώχρα στην όχθη του θανάτου • Fractal

 

 

Ώχρα στην όχθη του θανάτου

 

Υπάρχει ένα λεπτό νήμα που συνδέει μεταξύ τους τα εννέα θεατρικά (κάποτε αυτόνομα) στην ίδια έκδοση. Όλα γραμμένα στο διάστημα από το 1973 έως το 1981, με ένα από αυτά (γραμμένο το 1974) να αποκτά την τωρινή του μορφή το 2001. Κατ’ εξοχήν ποιητής ο Γιώργος Χρονάς εμποτίζει με ποιητικότητα κάθε γραπτό του, όποια μορφή κι αν του δίνει. Έτσι και τα θεατρικά του, ξεφεύγοντας από το άλλοθι του σκηνικού χώρου, εκβάλλουν σε έναν τόπο όπου το κίτρινο της ώχρας  θυμίζει μοναξιά, θλίψη, όλα βαμμένα στο χρώμα του θανάτου. «Κοιμούνται βαθιά κάτω από το χώμα/ Με κείνα τα λόγια που ψιθύρισαν όσοι ταξίδεψαν/ Το όνομά τους ανήκει σε μνήματα άλλων σβησμένων εποχών/ Όπως βαθιά κοιμούνται ασήμαντα μοιάζουνε τ’ απογεύματα/ που δεν βγήκαν έξω από τις λύπες τους» (Επεισόδιο στο σινεμά Ίλιον). 

Οι απλοί άνθρωποι έχουν πάντα θέση στις γραφές του Χρονά. Σαν να θέλει να τους δώσει ένα «βήμα» για να μιλήσουν, το ελάχιστο έστω που τους αναλογεί στον αναγνωστικό ή θεατρικό χρόνο. Ο ίδιος, σε συνέντευξη που μου είχε παραχωρήσει για το περιοδικό καρυοθραύστις, το 2019, είχε επισημάνει για την επιλογή του αυτή: «Είναι δυνατά μυαλά. Καθαρά. Δεν αποβλέπουν στη δόξα, στο χρήμα. Είναι από χώμα. Είναι ο χορός της αρχαίας τραγωδίας σήμερα δίπλα μας. Για δύναμη καθαρή τους έβαλα στην τέχνη μου». Δεν θα μπορούσαν να λείπουν από τα θεατρικά του αυτοί οι απλοί και συχνά ταλαιπωρημένοι, αδικημένοι άνθρωποι, καθώς τους προσφέρεται και το ανάλογο σκηνικό. Άλλοτε η αυλή ενός εργοστασίου, άλλοτε η σκοτεινή αίθουσα ενός κινηματογράφου, ή ένα άδειο πλέον σπίτι, ερημωμένο από ζωή, σαν γήινη εξουσία του θανάτου.

Αλλά και μια θέση στη μνήμη αναζητούν όσοι χάθηκαν και βρίσκουν πρόσφορο το έδαφος στη γραφή του Χρονά, που γνωρίζει τον τρόπο να μιλάει για την απώλεια, την ακριβή απουσία. Έτσι προσεγγίζει, μέσω των μάταιων πια πραγμάτων, τον θάνατο του δεκαεννιάχρονου, με τον αφηγητή/συγγραφέα/ποιητή να δηλώνει αρχικά το τετελεσμένο, την απουσία: «Τότε πέθανε ο Γιάννης/ και τον ακολούθησαν/ μια σειρά από μεγάλα σώματα/ βαθιά σημαδεμένα από τον Άδη. […] Κι έπεσε ταραχή στους δρόμους/ καθώς άρχισαν να διαδίδουν/ πως χάθηκε ο Γιάννης/ Έσβησε σε νοσοκομείο». Η σκηνική παρουσία του τραγικού απαιτεί και τον Χορό, εδώ ανδρών, για να συνοψίσει το κακό, καθώς αναγκαίος ο απόηχος: «Ξένε, διαβάτη, βιαστικέ,/ μη βλέπεις αυτό το άδειο σπίτι/ τα χόρτα στην αυλή/ τη φωνή του σκύλου που δεν έχει/ τα παράθυρα να χάσκουν./ Εδώ κάποτε ήτανε δόξα/ κι ο θάνατος ξένος». Κι απομένει να κλείσει τη σκηνή ο ίδιος ο νεκρός που έχει κάτι να πει σε όλους εμάς που ακούμε: «Ιωάννης είναι τ’ όνομά μου κι εδώ το σπίτι μου/ Να με θυμάστε». (Τα άδεια σπίτια).

Ο Χρονάς, έχει βαθιά ριζωμένη την αίσθηση του τραγικού, στενά δεμένου με τη χωμάτινη αφή, με την καθημερινότητα που ξαφνικά τη διασπά το «γεγονός». Σε όλα τα θεατρικά του οι στίχοι ακολουθούν την αρχαία σε στίχους τραγική γραφή, προσομοιάζουν με τραγωδίες, μικρές ή μεγάλες. Έτσι χτίζει και τη δομή μιας τραγωδίας στο θεατρικό του (το εκτενέστερο όλων) Εμείς κορίτσια δεκατριώ δεκατεσσάρω χρονών, μια τραγωδία σε 1118 στίχους. Ο Χορός, εδώ συμμαθήτριες της φίλης τους που αυτοκτόνησε, μια φωνή, μια ιδιαίτερη παρουσία (κατά τις επιταγές του αρχαίου δράματος), δίνει το έναυσμα του θρήνου, με τη Μητέρα, μόνη πραγματικά ζωντανή να ακούει: «Εμείς είμαστε εδώ/ μια σειρά από μικρά κορίτσια ξεχασμένα/ Εμείς κορίτσια δεκατριώ δεκατεσσάρω χρόνων/ κλεισμένα σε τούτο το οικόπεδο/ κάτω απ’ τα ψηλά φουγάρα/ δίπλα στα χυτήρια σωλήνων/ στα στόματα καυστήρων/ που στάζουν σίδερο λιωμένο/ πέφτουμε στο χώμα και μετράμε/ με μαύρα νύχια/ απ’ τα σκουριά/ τα σημάδια που δεν βρήκαμε/ τη φίλη μας που χάθηκε/ που δεν βλέπει τον ήλιο». (στ. 44-57). Κι ύστερα ο άλλος Χορός, που θα οδηγήσει το νεκρό κορίτσι σαν μια νέα Περσεφόνη, στον Κάτω κόσμο. Εκεί που ανήκει, εκεί από όπου για λίγο, όσο διαρκεί η παράσταση, ξέφυγε για να ενωθούν οι δύο κόσμοι. Το έργο τελειώνοντας κανοναρχεί τη θέση του θεατρικού δρώμενου στη συνείδηση του θεατή, σαν μια τετελεσμένη ιεροπραξία που ορίζει τα τελούμενα ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο: «Γιατί είναι νόμος αυτής της τραγωδίας κάθε φορά που θα παίζεται να επιστρέφει η κόρη από τον Άδη». Θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτό το μονόπρακτο ένα ανακάλημα, όπως αυτά της δημώδους ποίησης που συνιστούν ταυτόχρονα μια ανάμνηση αλλά και μια θρηνητική ανάκληση του προσώπου που έχει αναχωρήσει από τη ζωή. Σαν ο θρήνος να φτάνει στον Κάτω Κόσμο και να προκαλεί το ρήγμα ανάμεσα στο εδώ και στο επέκεινα – η γης αναταράχτηκε κι ο Κωσταντής εβγήκε, θα πει η λαϊκή φωνή γεφυρώνοντας κι αυτή τους δύο κόσμους.

 

Αυτή είναι και η ξεχωριστή σημασία που αποκτούν όλα τα θεατρικά του Γιώργου Χρονά. Έχουν μέσα τους ζωή, μια ζωή που έχει οριστεί να ξυπνάει, κάθε που υποκριτές και χορός δίνουν την ανάσα τους. Οι απλοί άνθρωποι αποκτούν φωνή, κύρος, οι αδικίες εξαλείφονται, οι νεκροί επιστρέφουν.

 

Διώνη Δημητριάδου

(πρώτη δημοσίευση στο Fractal, 16-9-2026)