ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

Αντώνης Τουμανίδης

Άντερσεν

Ελληνικά Γράμματα

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα το νέο μυθιστόρημα του Αντώνη Τουμανίδη Άντερσεν, που αποτελεί το πρώτο μέρος της «Τριλογίας των Δολοφόνων». Πρόκειται για ένα σκοτεινό, ατμοσφαιρικό θρίλερ που καθηλώνει από την πρώτη σελίδα.

Τελετουργικές δολοφονίες με αναφορές στα παραμύθια του Άντερσεν συγκλονίζουν την Ευρώπη. Όταν η αλυσίδα του τρόμου φτάνει και στην Αθήνα, η έρευνα βυθίζεται σε έναν εφιάλτη όπου ο θρύλος, η φρίκη και η πραγματικότητα μπλέκονται επικίνδυνα. Το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο; Ο βασικός ύποπτος είναι νεκρός εδώ και 150 χρόνια.

Από το οπισθόφυλλο:

Σήμερα τα ξημερώματα, σε εγκαταλελειμμένο νεοκλασικό στην Πλάκα, η αστυνομία και το Τμήμα Ανθρωποκτονιών έγιναν μάρτυρες σε ένα πρωτοφανές για τα δεδομένα της Ελλάδος έγκλημα. Στο κέντρο ενός δωματίου, καθισμένο σε μια ξύλινη κουνιστή καρέκλα, βρέθηκε ανδρικό σώμα αγνώστων στοιχείων, περίπου 35 ετών. Η δεξιά πλευρά του θύματος έφερε βαθιά θερμικά εγκαύματα, ενδεικτικά της έκθεσης σε υψηλή θερμοκρασία. Η αριστερή πλευρά είχε μετατραπεί πλήρως σε κέρινο ομοίωμα.

Απέναντι από το θύμα ήταν τοποθετημένος ένας παλαιού τύπου καθρέφτης, το ραγισμένο γυαλί του οποίου θύμιζε περίτεχνο ιστό αράχνης.

Το έγκλημα θεωρείται τελετουργικού χαρακτήρα και παραπέμπει στα εγκλήματα που έλαβαν χώρα πρόσφατα σε Δανία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία – όλα με αναφορές σε παραμύθια του Άντερσεν.

Ο συγγραφέας σημειώνει:

«Έγραψα το βιβλίο θέλοντας να αποτίσω έναν φόρο τιμής, με τον δικό μου ιδιαίτερο τρόπο, στην πηγή έμπνευσής μου: τον παραμυθά των παραμυθάδων, στον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Δεν επιθυμούσα να πειράξω τα παραμύθια του. Το αντίθετο. Ήθελα να τα ξαναγνωρίσει το κοινό στην αρχική τους πρωτόλεια μορφή −εκεί όπου η αθωότητα συνυπάρχει με τη σκληρότητα και το σκοτάδι δεν κρύβεται πίσω από τις λέξεις− και ταυτόχρονα να τα συνδυάσω με το μυστήριο και την ένταση της αστυνομικής λογοτεχνίας, με τον τρόμο πάντα να ελλοχεύει».

Έγραψαν για το βιβλίο:

«Ο Αντώνης Τουμανίδης έγραψε ένα βιβλίο πολύ διαφορετικό από το μέσο αστυνομικό βιβλίο, το οποίο δεν θέλεις να αφήσεις από το χέρι σου, αν έχεις αγαπήσει έστω και ένα παραμύθι στη ζωή σου».

Μανίνα Ζουμπουλάκη, Athens Voice

«Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή έχει χάσει μια ευκαιρία για την εγχώρια Σιωπή των Αμνών. Εδώ γίνεται ένας επαναπροσδιορισμός στο “παραμύθι”. Έχει, δε, ένα φινάλε που δεν το συλλαμβάνει ούτε ο υπαινιγμός...»

Παναγιώτης Τιμογιαννάκης, κριτικός κινηματογράφου

«Το βιβλίο αξίζει και θα ακολουθήσει το παραμυθένιο μονοπάτι που χάραξε ο δημιουργός του».

Άρης Σφακιανάκης, συγγραφέας

«Το αστυνομικό μυθιστόρημα Άντερσεν του Αντώνη Τουμανίδη κινείται με παλμό και καθαρή αφηγηματική στόχευση, χτίζοντας έναν κόσμο όπου το αστυνομικό μυστήριο συναντά τη σκοτεινή ουσία των παραμυθιών του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Δεν χρησιμοποιεί το παραμύθι ως διακόσμηση, το μετατρέπει σε μηχανισμό».

Αλεξία Βλάρα, Diastixo

«Όσο για μας, διαβάζοντας το βιβλίο, σκεφτόμασταν πως ο Άντερσεν έζησε στο μεταίχμιο του τέλους της μοναρχίας και της ανόδου της αστικής δημοκρατίας, ενώ πλέον ζούμε παγκοσμίως ακριβώς το αντίθετο κατ’ ουσίαν. Οπότε το ερώτημα προκύπτει αναπόφευκτα: Και ζήσανε αυτοί καλά…;»

Νόρα Ράλλη, efsyn.gr

«Με αφετηρία αυτή την ιδέα, ο συγγραφέας διαμορφώνει την πλοκή του, στην οποία βρίσκονται εγκιβωτισμένα ολόκληρα τα παραμύθια, όπως επίσης αποσπάσματα από το ταξιδιωτικό ημερολόγιο του σπουδαίου Δανού παραμυθά. Το εν λόγω βιβλίο είναι ο πρώτος τόμος μιας τριλογίας, αλλά ήδη στο τέλος του συνειδητοποιούμε ότι ο Τουμανίδης δεν θέλει να περιγράψει απλώς τους τελετουργικούς φόνους... »

Χίλντα Παπαδημητρίου, Book Press

Βιογραφικό

Ο Αντώνης Τουμανίδης γεννήθηκε στη Σκύδρα το 1979. Σπούδασε ιστορία της τέχνης και αρχαιολογία στην Ελλάδα, καθώς και τεχνοκριτική, κινηματογράφο και θρησκειολογία στη Γαλλία. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου θρησκευτικής γλυπτικής από το Πανεπιστήμιο του Μπορντό και μιλάει τέσσερις γλώσσες. Είναι συγγραφέας, βραβευμένος σεναριογράφος, παραγωγός, μέλος του Σωματείου Σεναριογράφων Αμερικής (WGA East) και μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Ο Άντερσεν είναι το πέμπτο του βιβλίο και το πρώτο της «Τριλογίας των Δολοφόνων».

Εκδόσεις Πεδίο – Ελληνικά Γράμματα

Δαβάκη 10 & Μυλοποτάμου, Αθήνα, 11526, 210 339 0204

pediobooks.gr, info@pediobooks.gr

Πάνος Καρνέζης Το πάρτι των γενεθλίων Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

Πάνος Καρνέζης

Το πάρτι των γενεθλίων

Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Πάνος Καρνέζης: «Το πάρτι γενεθλίων»

 

Με μια ιστορία δυνατής αφήγησης, στοιχείο που ο Πάνος Καρνέζης κατέχει καλά,  σκιαγραφεί το πρόσωπο ενός ανθρώπου που με τη δύναμη του πλούτου, αλλά και με τον ισχυρό του χαρακτήρα, κατορθώνει να επιβάλλει διαρκώς τη θέληση του τόσο σε συνεργάτες (στην ουσία υφισταμένους του) όσο και στο οικογενειακό του περιβάλλον. Ειδικά αυτό το τελευταίο, με την εναλλαγή των συζύγων και τις δύσκολες σχέσεις με τα παιδιά του, αποδεικνύεται πολύ πιο απαιτητικό πεδίο. Η τύχη συχνά δεν είναι με το μέρος του, ανατρέποντας τα φιλόδοξα σχέδια που μηχανεύεται, προκειμένου να καθορίσει τη ζωή των άλλων. Η πλοκή του μυθιστορήματος έχει ως κεντρικό θέμα ένα πάρτι που ο Μάρκος Τιμολέων διοργανώνει για τα εικοστά πέμπτα γενέθλια της κόρης του Σοφίας, με εκλεκτούς καλεσμένους στο ιδιόκτητο νησί του. Το κρυφό του σχέδιο, όμως, στοχεύει ένα προσωπικό μυστικό της κόρης του, που αν πετύχει θα ανατρέψει τη ζωή της, ακυρώνοντας την πεποίθησή της πως  με όπλο τη θέλησή της μπορεί να βάλει αντέρεισμα στις παρεμβάσεις του πατέρα της. Γύρω από αυτή την κεντρική θεματική, και με πλήθος παρεκβάσεων, ο Καρνέζης θα χτίσει σιγά σιγά, με στοιχεία από την προσωπική αλλά και την επιχειρηματική του ζωή, το πορτρέτο του παντοδύναμου άνδρα, που ξεκινώντας από πολύ χαμηλά κατόρθωσε να γίνει μεγιστάνας του πλούτου.

Όσο κι αν σε μερικά σημεία φαίνεται να κουράζει αυτός ο αποσπασματικός λόγος, που διακόπτει μια πλοκή που θα της αρκούσε ο χώρος μιας νουβέλας, εξυπηρετεί, όπως αποδεικνύεται, την πληρότητα του πορτρέτου του Τιμολέοντα, αλλά και τη δομή ενός μυθιστορήματος που απαιτεί το βάθος χρόνου και το ευρύτερο πλαίσιο γύρω από την κεντρική του ιστορία, γύρω από τον κεντρικό του ήρωα επίσης. Στην ουσία, επομένως, αυτός θα πρέπει να ήταν ο αρχικός σκοπός του Καρνέζη, να δείξει με όσο περισσότερα στοιχεία πώς στα πλαίσια μιας κοινωνίας (και, φυσικά, εποχής) η ισχυρή θέληση, η καταστρατήγηση κανόνων δικαίου και η συνδρομή των κατάλληλων κάθε φορά παραγόντων και συνθηκών, μπορεί να δομήσει μια πυραμίδα, στην κορυφή της οποίας στέκεται ο ένας πανίσχυρος, αγνοώντας το δίκιο των ασθενέστερων και υποτάσσοντάς τους στη δική του βούληση με εκβιασμούς και ποικίλες εξαρτήσεις.

 

«Είδε το όνειρο. Ήταν πάλι παιδί στη Σμύρνη και στεκόταν στην  προκυμαία ντυμένος με πιτζάμες, μα το ρεύμα που την προηγούμενη νύχτα είχε παρασύρει τον νεκρό ναύτη προς το πέλαγος τώρα τον έφερνε πίσω στο λιμάνι. Όταν έφτασε εκεί, ο νεκρός ζωντάνεψε, σκαρφάλωσε στην προβλήτα και στάθηκε στην προκυμαία για να στύψει τον σκούφο του, ήρεμος – ένα κάπως κωμικό θέαμα, σαν να μην είχε πεθάνει, μα να είχε γίνει  απλώς μούσκεμα σε μια ξαφνική καταιγίδα. Ο Μάρκος Τιμολέων κοίταξε τη λευκή στολή του θαλαμηπόλου, λεκιασμένη με τη μεγάλη κηλίδα αίματος στο στήθος. Κοίταξε τα χέρια του φαντάσματος, που ήταν χλωμά από την παγωνιά του θανάτου, και ύστερα κοίταξε το πρόσωπό του· ήταν ο Δανιήλ». (σ. 341).

 

Όσο κι αν τα παραπάνω στοιχεία (κάποια με άμεσο και κάποια με έμμεσο, πλην εύγλωττο) τρόπο παραπέμπουν σε γνωστές προσωπικότητες (κυρίως μία) που κάποτε δέσποζαν στον παγκόσμιο χώρο έχοντας χτίσει μια «αυτοκρατορία» δύναμης και εξουσίας, ας δεχθούμε πως εδώ υπερισχύει η μυθοπλασία, και πως ο Μάρκος Τιμολέων είναι ο εαυτός του και κανένας άλλος με ομοειδή χαρακτηριστικά. Με αυτό το δεδομένο, επισημαίνεται η ικανότητα του αφηγηματικού λόγου, οι λεπτομερείς περιγραφές που μας εντάσσουν απρόσκοπτα στην ιστορία, οι αληθοφανείς χαρακτήρες, η ατμόσφαιρα χλιδής και οίησης που επικρατεί σε χώρους αλλά και σε συμπεριφορές αντίστοιχα. Ειδικά το πρόσωπο του Μάρκου Τιμολέοντα αποδίδεται με όλες τις αντιφάσεις του, τη σκληρότητα και την υπεροψία να συμβαδίζει με κάποιες στιγμές ευαισθησίας και αίσθησης δικαίου, εν τέλει να ισορροπούν όλα με την ικανότητά του να λειαίνει, όποτε πρέπει, τις αιχμηρές γωνίες του χαρακτήρα του.

Μια καλή ιστορία, ωστόσο, πρέπει να έχει και τις ανατροπές της, και αυτές είναι δύο. Η μία αφορά το παρελθόν, όταν τα μεγαλεπήβολα σχέδια του Μάρκου Τιμολέοντα θα καταρρεύσουν μαζί με το δυστύχημα που θα του στερήσει τον μοναχογιό του, τον Δανιήλ, και διάδοχό του στις επιχειρήσεις του. Το δεύτερο, πιο κοντά αυτό στο κεντρικό θέμα της πλοκής, αφορά την κόρη του και τον δικό της αιφνιδιασμό στα σχέδια του πατέρα της.

Αυτό που μένει ως επιμύθιο, μετά την ανάγνωση, είναι πως η αναμέτρηση των μεγεθών συχνά δεν ακολουθεί την κατοχυρωμένη στη συνείδηση ανισότητα που δικαιώνει τον ισχυρό σε βάρος του αδύναμου, αλλά συχνά επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ταυτόχρονα, αν για λίγο βγούμε έξω από την ανάλυση της μυθοπλασίας και δούμε την ιστορία αυτή ως επιλογή γραφής, μπορούμε να πούμε πως είναι από αυτά τα βιβλία που γίνονται ταινίες (η σχετική ταινία είναι πλέον γεγονός, σκηνή της οποίας κοσμεί, άλλωστε, και το εξώφυλλο), και που ίσως εξ αρχής εκεί στόχευε αυτή τη φορά ο Καρνέζης.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

 

Ηλίας Φραγκάκης Τώρα Μυθιστόρημα Εκδόσεις Όταν η πρώτη δημοσίευση στο stigmalogou.gr

 

Ηλίας Φραγκάκης

Τώρα

Μυθιστόρημα

Εκδόσεις Όταν

η πρώτη δημοσίευση στο stigmalogou.gr

Μια συνολική επαναδιαπραγμάτευση ή, αλλιώς, το διηνεκές Τώρα (για το "Τώρα" του Ηλία Φραγκάκη, ISBN: 9786185563547) - StigmaLogou

 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

 

 

Μια συνολική επαναδιαπραγμάτευση ή, αλλιώς, το διηνεκές Τώρα

 

Μυθοπλασία, αυτομυθοπλασία ή ό,τι υπερβαίνει και τα δύο αυτά δόκιμα είδη της λογοτεχνίας; Αν μια κριτική ανάγνωση ξεκινάει με ερώτημα, τότε πρόκειται για κάτι τουλάχιστον ενδιαφέρον· στην πορεία κατανοώ πως είναι και άλλα στοιχεία,  περισσότερα, που κατατάσσουν  το Τώρα του Ηλία Φραγκάκη σε μια ευάριθμη ομάδα έργων που τολμούν να εισηγηθούν νέους τρόπους ανάπτυξης της μεγάλης αφήγησης.

Αρχικά η μορφή –γιατί  αξίζει να δώσουμε προσοχή σε ό,τι περιβάλλει το περιεχόμενο– όχι μόνον ως αναγκαία σχηματοποίησή του, αλλά και ως πολυσήμαντη θύρα εισόδου στον κόσμο της συγκεκριμένης γραφής, ως προωθητικός παράγοντας για την εννόησή του. Ο λόγος του Φραγκάκη, αν και προσομοιάζει με την αυτόματη (τεχνικά, όμως, στην πραγματικότητα επεξεργασμένη, ιδίως αν μιλάμε για τους Έλληνες υπερρεαλιστές) υπερρεαλιστική γραφή, νομίζω πως έχει πίσω της μια βαθιά τομή στον κόσμο που τον περιβάλλει, με τις πηγές του έσωθεν και έξωθεν, προκειμένου να καταγράψει όσο περισσότερα μπορεί από τις εκφάνσεις του, καλύπτοντας τόσο τον προσωπικά βιωμένο χρόνο του, όσο και ό,τι έχει προηγηθεί, σημαντικό αλλά και τραυματικό. Κι αν επιλέγει ως αφηγητή/ήρωα της ιστορίας του τον Ιούλιο Βερνίκο, δεν είναι γιατί φοβάται να ονομάσει αυτοβιωματικό (συνειδητά αποφεύγω να πω αυτοβιογραφικό, εφευρίσκοντας αυτόν τον αδόκιμο όρο) το περιεχόμενο, αλλά γιατί (έτσι κι αλλιώς) ό,τι γράφουμε, όποιο όνομα κι αν του δώσουμε, έχει μέσα του αναπόφευκτα τόσο την παρουσία μας όσο και την απουσία μας – γενικός κανόνας (ευτυχώς) της γραφής.

Στηριγμένος στη λειτουργία των συνειρμών –αλίμονο αν η γραφή δεν ακουμπήσει στη σκέψη και τη μνήμη που δεν γνωρίζουν από αυστηρή λογική σειρά– αφηγείται μια ιστορία με πολύ χαλαρούς τους νοηματικούς της δεσμούς, ωστόσο μέσα της διακλαδώνονται, συμπορεύονται, αλληλοσυμπληρώνονται οντολογικά, υπαρξιακά ερωτήματα (αναπάντητα ως εκ της φύσης τού ερωτώντος και του αθέατου ερωτώμενου) με πολιτικές παρεμβάσεις αλλά και τη βάσανο μιας καθημερινότητας, που διαμορφώνει την τραγικότητα της θνητότητας. Θα μπορούσα να πω ότι η «αταξία» της ιστορίας του Φραγκάκη αποτυπώνει σε μικρογραφία την αταξία του σύμπαντος, όπως την προσλαμβάνει η ατελής ανθρώπινη λογική, αποτελώντας μέρος της, και ως εκ τούτου ανίκανη να εννοήσει την «εικόνα» εν συνόλω.

Ο Ιούλιος, προσπαθώντας να εντάξει όσα νιώθει σε μια λογική ακολουθία, ευθεία και γραμμική χρονικά, τόσο αντιλαμβάνεται πως η νοούμενη πραγματικότητα πόρρω απέχει ως αλήθεια από την ίδια την έννοια του αληθινού, που διαρκώς διαψεύδεται, με τις αισθήσεις να μην επαρκούν για μια λογική ορθότητα. Οδηγείται, έτσι, σε μια υπέρβαση του αισθητού και νοητού, σε ένα δυισμό ο ίδιος Αυτός και ο άλλος Αυτός, ή αυτός και η σκιά του, παρατηρώντας τον εαυτό του βρισκόμενος έξω από το σώμα του· ζωή και μη-ζωή, για να θυμηθούμε τον Ελύτη και τη σύνοψη όλης της ποίησής του σε μια πρόταση: «η αλήθεια μόνον έναντι θανάτου δίδεται». Έτσι όπως βρίσκεται αίφνης αιωρούμενος ανάμεσα στο εδώ και στο εκεί, στο τώρα και το τότε (εν δυνάμει και στο μελλοντικό «θα»), επανεκτιμά και επαναπροσδιορίζει πολιτικές ιδεολογίες ως θεωρίες και ως αναποτελεσματικές εφαρμογές, δημιουργεί έναν κόσμο όπου κυριαρχούν οι μουσικές, οι πολιτικές αμφισβητήσεις, οι παρέες, η μουσική της παρέας, τα στέκια, η Κυψέλη ως χώρος, γειτονιά, αλλά και ως ένα κουκούλι που μέσα του πάλλεται η ψυχή, ενδυναμώνεται από τη μνήμη και εκβάλλει στη γραφή.

Ναι, γιατί εδώ έχουμε και ένα μυθιστόρημα υπό κατασκευήν, που ενώ ταυτόχρονα είναι γραμμένο και διαβάζεται, κυκλοφορεί ως βασική ιδέα (πάντα παρούσα αυτή) που επιμένει να διαμορφώνεται, να αναιρείται, να αναγεννιέται. Ακριβώς όπως η ρέουσα σκέψη που δεν φυλακίζεται στο χαρτί και δεν αποκτά υλική υπόσταση παρά μόνον αν αποδεχθεί τη ρευστότητά της. Με τον τρόπο αυτόν ο Φραγκάκης καταγράφει έναν πειραματισμό της γραφής, υπενθυμίζοντας εμμέσως πως αυτή ποτέ δεν τελειούται, είναι πάντοτε ανοιχτή σε διαμόρφωση συγγραφική, ή και αναγνωστική, γιατί με την αριστοτελική σημασία της έννοιας του «τέλους», δεν έχει (οφείλει να μην έχει) αρχικό σκοπό, ο οποίος εδώ διαφοροποιείται από την αρχική ιδέα (αυτή υπαρκτή, όπως ειπώθηκε παραπάνω), η οποία βρίσκεται υπό διαρκή διαμόρφωση, προσθέτοντας και αφαιρώντας στοιχεία.

Κάτω από το πρίσμα του πειραματισμού, αν δεχθούμε την παραπάνω κριτική θέση, πρόκειται για μια άσκηση γραφής; Μια απόπειρα να ασκηθεί στα όρια του Μεταμοντερνισμού; Διχασμένοι συγγραφείς και κριτικοί απέναντι στο ρεύμα αυτό, που ας μην ξεχνάμε πως ξεκίνησε ως αποκάλυψη της κοινωνικής αταξίας, ως αντίδραση σε ό,τι παρουσιαζόταν να είναι απαύγασμα της τελειότητας ενώ εμπεριείχε τη σύγχυση του αδιανόητου, ταυτόχρονα ως  ανάγκη υπέρβασης του Μοντερνισμού, που πλέον είχε εξαντλήσει τα περιθώρια της δικής του αμφισβήτησης. Αν και πολλές φορές οι εκφραστές του παρερμήνευσαν την αρχική σκόπιμη αταξία (που αντιμαχόταν τη γύρω αταξία με τα ίδια της τα μέσα), έχει να δείξει σπουδαίο έργο, σημαντικών δημιουργών που ακόμη εμπνέουν, τόσα χρόνια μετά τις εμβληματικές δεκαετίες του ’50 και του ’60, τους σύγχρονους. Θεωρώ πως ο Φραγκάκης έχει μέσα του αυτού του είδους την «αταξία», μια άποψη για τη γέννηση του έργου, για τις απολήξεις του, για την πολυμορφία του. Ωστόσο, έχει ταυτόχρονα μια σκηνοθετική ματιά που καταφέρνει να τοποθετεί το κάθε διαφορετικό στοιχείο στη θέση του, μέσα σε ένα σύμπαν που ευνοεί τη διαφορετικότητα όσο και τη σύμπλευση σε κοινούς τόπους. Αλλά και να χειρίζεται τις διακυμάνσεις του χρόνου, ο οποίος «ακάμας» κατά τον Ευριπίδη, διαρκώς ρέει αδιάφορος για τα δικά μας πάθη και είρων απέναντι στη δική μας αδυναμία να τον συλλάβουμε, εναγωνίως μετρώντας τον με τις δικές μας διαιρέσεις για να μην τρελαθεί ο εγκέφαλός μας εντελώς.

Αυτό το στοιχείο είναι που εν τέλει δίνει την αίσθηση του συνόλου, κάτι που το εννοείς προς το τέλος του βιβλίου, εκεί που θα φανεί ξεκάθαρα ο συγγραφέας αφηγητής, εναλλασσόμενος με τον ήρωά του (ένα και το αυτό), να φτιάχνει το ένα σκηνικό, το θεατρικό, στο οποίο ο καθένας από εμάς καλείται να υποδυθεί τον ρόλο ή τους ρόλους του, από πριν γραμμένους στα μέτρα του. Τι είναι αυτό που θα ξεχωρίσει τον έναν, τους λίγους, κατά περίσταση, από το υπάκουο πλήθος, τον θίασο; Πώς θα γίνει και ποιος θα γίνει πρωταγωνιστής της ζωής του, ανοίγοντας νέους ορίζοντες και για τους άλλους; Συνειρμικά έρχεται στον νου ο Κάφκα. Ο Ροζέ Γκαρωντύ έγραψε πως ο Κάφκα οδήγησε τον άνθρωπο μέχρι τα όρια της αλλοτρίωσης και τον άφησε εκεί. Ναι, ωστόσο, εκεί που τον άφησε ήταν τα όρια, άρα μπορούσε ίσως να τα υπερβεί, ας θυμηθούμε τη γνωστή παραβολή που εμπεριέχεται στη Δίκη, με τον θυρωρό να φυλάει την ανοιχτή πόρτα του κτηρίου, από την οποία ο δυστυχής άνθρωπος δεν μπορεί να περάσει γιατί τη βλέπει κλειστή – θέμα οπτικής, θέμα δύναμης, θέλησης, ιδιοσυστασίας;

Συνεκτιμώντας τις δύο παραπάνω θεάσεις της γραφής αυτής, καταλήγω πως, πέρα από μια ίσως άσκηση ύφους και τεχνικών, το Τώρα αποπνέει μια διάθεση διττή: από τη μια να προσφέρει ανανέωση στη μυθοπλασία, έξω από κανόνες και δεσμεύσεις ως προς τη δομή κυρίως, και από την άλλη να συμπυκνώσει τον δικό του κόσμο, να του δώσει μια μορφή που να αποτυπώνει τις βασικές του πεποιθήσεις, με αποκλίσεις ή συγκλίσεις από και προς τον κεντρικό πυρήνα. Και οι δύο περιπτώσεις σημαντικές, η μία γιατί έχουμε ανάγκη μιας νέας «αταξίας», πιστής στην ιδέα πως όλα βρίσκονται διαρκώς εν κινήσει, η άλλη γιατί χρειαζόμαστε γραφές που να δηλώνουν, πέρα από τη λογοτεχνική τους αξία, την ιδεολογία του γράφοντος, ως εκδοχή θέασης του κόσμου· πίσω από τον μυθοπλάστη βρίσκεται πάντα ένα νοήμον ον που γράφει γιατί σκέφτεται και πρέπει να δηλώνει τη σκέψη του. Ο Φραγκάκης, πάντα σε εγρήγορση και πάντα συμμέτοχος σε ό,τι θεωρείται συλλογικός αγώνας, δεν θα μπορούσε εδώ να γράψει διαφορετικά.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

«[…] διαφορετικοί, από κόκκινο πηλό και αίμα και αγάπη πάνω απ’ όλα και πάθος, αληθινοί σαν τις μανάδες μας, αδέκαστοι σαν τους πατεράδες μας, με μιαν αλήθεια που η ιδρυτική της συνθήκη θα υπογραφτεί στο στέρνο, στο μέρος της καρδιάς, από όλους και για όλους, και θα με ελευθερώσουν, παρ’ όλο που ξέρω πως δεν υπάρχουν σωτήρες, ούτε σωτηρία κι ο καθένας πρέπει μόνος του να πορευτεί, αυτοί ένα σπρώξιμο θα δώσουν και αυτό θα αρκεί, μια πόρτα θα ανοίξουν και ύστερα πάλι θα προσπεράσουν για να ξαναρθούν αρκεί να μείνω ζωντανός, να μείνω ζωντανός, να μείνω ζωντανός σκεφτόταν, και σε εγρήγορση και θα ξαναρθούν γιατί τίποτα δεν τελειώνει, όλα ξεδιπλώνονται διαρκώς στο διηνεκές ΤΩΡΑ». (σσ. 444-445).

 

 

Ηλίας Γκρής Περί ποιήσεως Εκδόσεις Τόπος η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

Ηλίας Γκρής

Περί ποιήσεως

Εκδόσεις Τόπος

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Ηλίας Γκρής: «Περί ποιήσεως»

 

«Ο ποιητής είναι ένας καθολικός άνθρωπος». Με τη φράση αυτή του Σοπενχάουερ να λειτουργεί αμφίδρομα, με τον ποιητή να δέχεται όλες τις εκφάνσεις της ανθρωπότητας μέσα του, για να  τις επιστρέψει κατόπιν μεταποιημένες σε λόγο που όλα τα εμπεριέχει και όλα εν δυνάμει τα  μοιράζεται, «προλογίζεται» η δεύτερη (συμπληρωμένη) έκδοση  του έργου Περί ποιήσεως, στο οποίο ο Ηλίας Γκρής διατυπώνει μια δέσμη ιδεών με επίκεντρο την ποίηση. Και, βέβαια, ο κόσμος της ποίησης όσο διατυπώνεις θέσεις, όσο κλωθογυρίζουν μέσα σου ιδέες, τόσο ανοίγει το τοπίο του για να συμπεριλάβει την ίδια την έννοια της ποίησης ως ευρύτερο εμπεριέχον, κατόπιν το ποίημα ως αποτύπωση του εκάστοτε περιεχομένου/μέρους της ποίησης, τον ποιητή ως ανατόμο του ποιητικού σώματος για να προκύψει το ποίημα, ακόμη τον κόσμο του ποιητή, τον κόσμο γύρω από τον ποιητή, τους κρίνοντες τον ποιητή (αυστηρούς κήνσορες από τη μια, αλλά και από την άλλη, ευαίσθητους κριτές που εννοούν σε βάθος τόσο την ποιητική όσο και  την κριτική ως αξίες), και, βέβαια, τόσο τον αποδέκτη/αναγνώστη με τον δικό του κόσμο, που ως οιονεί παρείσακτος «ερμηνεύει» κατά το δοκούν το ποίημα, όσο και  τους υπόλοιπους αδιάφορους για το όλο ποιητικό εγχείρημα, ή, καλύτερα, δράμα. Σε ένα τόσο δαιδαλώδες τοπίο, που οι διακριτές ποιότητες αληλοσυμπληρώνονται ή αλληλοκαταργούνται, ο Γκρής στοχάζεται, αναστοχάζεται, διατυπώνει, αναλύει, καταγράφει, δημιουργώντας ένα όλον, ένα σύμπαν ποιητικό, μια ρωγμή στο εννοούμενο από πολλούς ως απροσπέλαστο σώμα της ποίησης. Καθώς χειρίζεται όλες αυτές τις έννοιες, στοχεύοντας ακριβώς την καρδιά αυτού του σώματος, τόσο διευρύνεται ο ορίζοντας, τόσο διαβάζοντας νιώθεις να ταυτίζεσαι ή να ανοίγεις έναν γόνιμο διάλογο που, σε κάθε περίπτωση,  εμπλουτίζει την ποίηση· το ενδιαφέρον σε μια τέτοια ενασχόληση βρίσκεται συχνά στις διαφορετικές παραμέτρους της πρόσληψης, στον πολυσήμαντο χαρακτήρα του ποιήματος. Δεν θα περιμέναμε, όπως είναι φυσικό, κάτι λιγότερο από έναν ποιητή από τους γνωστότερους της γενιάς του ’70, ο οποίος έχει αφήσει το στίγμα του και στη δοκιμιακή γραφή, πάντα σε σχέση με τη λογοτεχνία και μάλιστα την ποίηση.

Μένω στο πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο για τον Μεταμοντερνισμό («Ο Μεταμοντερνισμός στην ποίηση»), στο οποίο συνδέεται η αποδόμηση του Μοντερνισμού με «τον αλλοτριωτικό κομφορμισμό της αμερικανικής κι εν γένει δυτικής κοινωνίας» (σ. 164). Είναι αλήθεια πως οι ίδιοι οι εκπρόσωποι αυτού του ρεύματος, για παράδειγμα ο Φρανκ Ο’ Χάρα από τη Σχολή της Νέας Υόρκης ή ο Άλεν Γκίνσμπεργκ, κορυφαίος των μπητ ποιητών, αυτόν ακριβώς τον κομφορμισμό αντιστρατεύονται, την εικόνα του αστικού κόσμου αποδομούν μέσω της αποσπασματικότητας, της ατελούς (υπό ερώτηση αυτό) ποιητικής μορφής ή της διάχυτης διακειμενικότητας που διασπά το συνεχές, ακόμα και με τη μείξη του ποιητικού με το πεζό ως προς τη μορφή. Ο Γκρης στο κεφάλαιο αυτό, εκφράζει ξεκάθαρα την αντίρρησή του στο ρεύμα του Μεταμοντερνισμού, που μπορεί να έχει πάμπολλες παρεκτροπές, ωστόσο διατηρεί μέχρι σήμερα τα ψήγματα των ποιοτικών ποιητικών φωνών της εποχής του ’50 και του ’60, που αν μη τι άλλο, θέλησαν να ανοίξουν μια ρωγμή στο συντηρητικό και τετριμμένο, στοχεύοντας, ως απότοκο των χρόνων που είχαν προηγηθεί, κάθε δογματικό στερεότυπο, του εφαρμοσμένου μαρξισμού συμπεριλαμβανομένου. Όπως, όμως, κι αν το δει κανείς, θα σύστηνα ανεπιφύλακτα την ανάγνωση της θέσης του συγγραφέα. Με τον τρόπο που την τεκμηριώνει, οδηγεί σε μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα προσέγγιση ενός αμφιλεγόμενου και ακόμη ζωντανού ποιητικού ρεύματος.

Σε συγκεκριμένα κεφάλαια, αλλά και με διάσπαρτες διατυπώσεις, ο Γκρής προσεγγίζει τη σύνδεση της ποίησης με την κριτική, καταθέτοντας δύο σημαντικές παραμέτρους για την αξία των κριτικών κειμένων, την απαραίτητη γνωστική σκευή και το προσωπικό ήθος του κρίνοντος, με τα δύο αυτά να εκβάλλουν στη διαμόρφωση της αισθητικής του. Φυσικώ τω λόγω, ο κριτικός δεν παύει να έχει διαμορφωμένο τον δικό του κόσμο, γεγονός που αποκλείει την απόλυτη αντικειμενικότητά του. Υπόθεση διάθεσης, θα έλεγα, να ανοίξει μια χαραμάδα στον δικό του κόσμο, προκειμένου να εκτιμήσει ακριβοδίκαια τον αλλότριο κόσμο, αυτόν του ποιήματος, όχι κατ’ ανάγκη και του ποιητή. Ομοίως σωστά επισημαίνει την έννοια της δημιουργίας που διατρέχει τόσο τον ποιητή όσο και τον κριτικό, ακόμα κι αν «η κριτική αναπαράγει το παραχθέν από την ποίηση», σ. 70). Αξίζει να επισημανθεί ότι και το κριτικό δοκίμιο, κάτω από ικανές συνθήκες, συνιστά μια μορφή δημιουργίας, εφόσον σέβεται μεν το ποίημα, αλλά ερμηνεύοντάς το δημιουργεί μια νέα περί αυτού πραγματικότητα. Άλλωστε, το άπαξ παραχθέν ποίημα, στην ουσία υπερβαίνει και τον ίδιο τον δημιουργό του, καθώς η αφορμή του θνητή, με το ίδιο να ζει μέσα από τις πολλές και διαφορετικές αναγνώσεις του.

Θεωρώ πως μία από τις πιο σημαντικές επισημάνσεις είναι η αναφορά του στο τραγικό του ποιητικού εγχειρήματος, δηλαδή στην ενσωμάτωση του δραματικού στοιχείου στο ποίημα, καθώς (γνωστό αυτό) η επίγνωση της θνητότητας με τα εσαεί αναπάντητα ερωτήματα μπροστά σε ένα σύμπαν που σιωπά και η συνακόλουθη μοναξιά (εξαιρετική η ποιότητα της μοναξιάς του δημιουργού, όπως σκιαγραφείται στο οικείο κεφάλαιο) είναι που «ποιούν» τον λόγο. Και μάλιστα, έναν λόγο που υπερβαίνει τον χώρο του ατομικού πόνου για να συνδεθεί με το συλλογικό πάθος. Το γεγονός πως ο Γκρής σωστά επιμένει σ’ αυτή τη διάσταση του ποιητικού λόγου, προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη αξία στο δοκιμιακό του πόνημα· πρέπει να αποκαλύπτεται η εγγενής σύνδεση του ποιήματος με την τραγική υπόσταση τόσο του ποιητή όσο και του ποιητικού αποτελέσματος.

 

«[…] ο ποιητής που ρέπει στο δράμα, τηρεί από ψυχολογική άποψη μια συμφιλιωτική στάση απέναντι στο τραγικό. Γνωρίζει ότι το ποιητικό υποκείμενο έχει φύση τραγική. Που αντιστοιχεί άλλωστε σε κάθε άνθρωπο. Και γι’ αυτό η εκδραμάτιση πρέπει να υπερβαίνει το ατομικό βίωμα και να το αντικειμενοποιεί. […] Η ποιητική πράξη για τον ποιητή είναι εμπειρία αυτογνωσίας. Στον βαθμό βέβαια που ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται την ποίηση σαν υπαρξιακή εμπειρία, όπως αντανακλά και τη δική του εσωτερική ύπαρξη». (σσ. 28, 91).

 

Ο τόμος χωρισμένος σε τέσσερα μέρη: Αποχρώσεις και αναστοχασμοί, Ο δρόμος προς τα μέσα, Επέκεινα της ποιητικής, Ιχνογραφήσεις. Στα τρία πρώτα μέρη διατυπώνονται οι θέσεις του για την ποίηση, ενώ στο τέταρτο, «ιχνογραφεί» (δεν μπορώ να βρω καλύτερη λέξη από αυτή που ο ίδιος επιλέγει) τους: Σολωμό, Καβάφη, Ρίτσο, Βρεττάκο, Κατσαρό, Σινόπουλο, Παπαδίτσα, Δάλλα, Κωσταβάρα.

Ο Γκρής, στα δοκίμια αυτού του τόμου, διατυπώνει με ευθύτητα έναν λόγο που διατηρώντας την υποκειμενικότητά του, ακριβώς γιατί επιδιώκει να μιλήσει με αυθεντική φωνή, που πάντοτε έχει πίσω της τη γνώση, την επιλογή και την κρίση, ωθεί (καλύτερα να πω, προκαλεί) σε διάλογο γύρω από το ποίημα, τον ποιητή και την ποίηση εν συνόλω. Νομίζω πως αυτό είναι και το σπουδαιότερο, κυρίως σήμερα, σε μια εποχή που σχεδόν όλοι γράφουν, πολύ λιγότεροι διαβάζουν, δεν επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω του έργου τους οι ποιητές, αρκούμενοι στην προσωπική τους φωνή, αποκομμένη από τις φωνές των άλλων. Δεν είναι, όμως, αυτή η μοναξιά για την οποία εύστοχα μιλάει, όπως ειπώθηκε παραπάνω, ο Γκρής. Κάτω από αυτό το πρίσμα, αξιολογείται αυτή η συγκέντρωση δοκιμίων (προϊόν πολύχρονης μελέτης) ως μια από τις σημαντικότερες καταθέσεις γύρω από την ποιητική υπόθεση.

 

Διώνη Δημητριάδου

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ Κυκλοφόρησε το 2ο τεύχος του σατιρικού περιοδικού ΛΕΒΙΝΑ

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

Κυκλοφόρησε το 2ο τεύχος του σατιρικού περιοδικού ΛΕΒΙΝΑ

Το δεύτερο τεύχος του σατιρικού λογοτεχνικού περιοδικού Λεβίνα (Ιούλιος 2026-Ιανουάριος 2027) κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κουκκίδα. Στην ύλη του περιλαμβάνει κείμενα λογοτεχνικά, δοκιμιακά, κριτικά που προσεγγίζουν τη σάτιρα από διάφορες πλευρές, φιλοδοξώντας να αποτελέσουν μια νέα αρχή και μια συνέχεια της σατιρικής λογοτεχνικής παράδοσης στην Ελλάδα.

Στην ενότητα της ποίησης περιλαμβάνονται ανέκδοτα σατιρικά ποιήματα των Ά. Γρίβα, Α. Αντωνίου, Α. Γεωργιάδη, Στ. Γιονά (=Σ. Σταμπουλού), Χρ. Δάλκου, Αλ. Δεδιλιάρη, Χ. Ιωσήφ, Άγγ. Καλογερόπουλου, Δ. Κασκάλη, Ά. Κορωνάκη, Κ. Λιβιδώ, Χρ. Λιναρδάκη, Κ. Λιννού, Π. Μαμακάκη, Γ. Μπελεσιώτη, Κ. Νικολάου, Α. Ξηρογιάννη, Κ. Οικονόμου, Ελ. Παπαδοπούλου, Δ. Γ. Παπαστεργίου, Αχ. Παραίσχου (αντιγραφή: Γ. Χ. Θεοχάρη), Μ. Σαββάκη, Ελ. Σταυράκη, Ε. Δήμου.

Στη μεταφρασμένη ποίηση περιλαμβάνονται σατιρικά ποιήματα του Βολταίρου (μτφρ. Κ. Βλάχου) και της Ντόροθυ Πάρκερ (μτφρ. Σπ. Θεριανός)

Το τεύχος φιλοξενεί ένα αφιέρωμα στην παρωδία με θεωρητικές προσεγγίσεις των J. Greenberg, P. Childs & R. Fowler και S. Dentith αλλά και δημιουργίες των Χρ. Αναγνωστόπουλου και Άγγ. Καλογερόπουλου, Πρ. Αρίστου (=Λ. Γαλάζη), Ε. Δήμου, Σ. Κολοτούρου, Ελ. Σταυράκη, Γ. Στρούμπα.

Στη στήλη της κριτικής η Ε. Δήμου παρουσιάζει δύο θεατρικές παραστάσεις του χειμώνα.

Το τεύχος ολοκληρώνεται με ποιήματα από το σατιρικό μας παρελθόν, αντλημένα από σατιρικές εφημερίδες του 19ου αιώνα.

Οι σελίδες κοσμούνται με σατιρικά σκίτσα του ζωγράφου Απόστολου Πλαχούρη.

Επιλογή-Επιμέλεια ύλης: Ευσταθία Δήμου

Τακτικοί συνεργάτες: Ανδρέας Αντωνίου, Κατίνα Βλάχου, Αλέξανδρος Δεδιλιάρης, Σοφία Κολοτούρου, Ελίνα Παπαδοπούλου, Ελευθερία Σταυράκη, Γιάννης Στρούμπας, Λίλια Τσούβα

Αριθμός σελίδων: 68

8 νέες προτάσεις ανάγνωσης Επιλέγει και σχολιάζει η Διώνη Δημητριάδου η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal 8 νέες προτάσεις ανάγνωσης • Fractal

 

8 νέες προτάσεις ανάγνωσης

Επιλέγει και σχολιάζει η Διώνη Δημητριάδου

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

8 νέες προτάσεις ανάγνωσης • Fractal

 

Έμιλυ Ντίκινσον, Τολμάς να δεις ψυχή σε πυράκτωση λευκή; 100 ποιήματα, μετάφραση: Δέσποινα Λαλά-Κριστ, Βασιλική Σιαφάκα. Εκδόσεις ΑΩ

 

Από δύο έμπειρες μεταφράστριες, τη Δέσποινα Λαλά-Κριστ και τη Βασιλική Σιαφάκα, έχουμε μια νέα έκδοση ποίησης της Ντίκινσον, μιας από τις πιο πρωτοποριακές φωνές της εποχής της, που ακόμη σήμερα επιδρά στους σύγχρονους ποιητές. Ο σκόπιμα αποσπασματικός της λόγος, η ιδιότυπη χρήση των σημείων στίξης, η περιεκτικότητα αλλά και η πολυσημία του λόγου της, η εξαντλητική της ενασχόληση με την ανθρώπινη ψυχή, την καθιστούν μια εμβληματική ποιητική μορφή, που από μόνη της συνιστά μια κατηγορία. Αρκετές δεκαετίες πριν την εμφάνιση του μοντερνισμού, η ποίηση αυτή δείχνει να προπορεύεται της εποχής της και, χωρίς να αποστασιοποιείται από την κυρίαρχη ρομαντική ποίηση, να διαβαίνει προς μια ανανέωση της μορφής. Εκατό ποιήματα έχουν μεταφραστεί σ’ αυτή την έκδοση –τα περισσότερα από αυτά παρουσιάζονται για πρώτη φορά–  σε μια μετάφραση που αποτελεί μια επί της ουσίας ερμηνευτική προσέγγιση των ποιημάτων, καθώς πρόκειται για μια «λεπτουργία», προϊόν πολύχρονης και απαιτητικής συνεργασίας των δύο μεταφραστριών. Τα ποιήματα χωρίζονται σε πέντε θεματικές ενότητες: Αυτονομία ψυχής-Εσωτερική ζωή, Αγάπη και Φιλία, Θνητότητα-Αθανασία, Θρησκεία και Πνευματικότητα, Φύση, καλύπτοντας όλο το φάσμα των θεμάτων που αποτέλεσαν έμπνευση και ανάγκη έκφρασης για την Ντίκινσον. Πρόκειται για μια σχηματική διάκριση, καθώς σε πολλά ποιήματα η θεματική δεν είναι μόνο μία. Πρωτότυπη, όσο και πολύ ενδιαφέρουσα για την ποίηση του 19^ου αιώνα, είναι μια τελευταία ενότητα, στην οποία παρουσιάζεται μια «συνάντηση» των δύο Έμιλυ, δηλαδή της Έμιλυ Ντίκινσον και της Έμιλυ Μπροντέ, μια συνάντηση έξω από τα δεσμευτικά πλαίσια του χρόνου και του χώρου, στη βάση μιας κοινής θεματικής, με ομοιότητες και διαφορές στη μορφή (γλώσσα και ύφος). Η πολύ προσεγμένη έκδοση είναι δίγλωσση, συνοδεύεται από κατατοπιστικές εισαγωγές, μία για την ποίηση της Ντίκινσον και μία για τη συνάντηση των δύο Έμιλυ, και κοσμείται στο εξώφυλλο και τις σελίδες από έργα (ακουαρέλες) της Βασιλικής Σιαφάκα. Εν συνόλω μια έκδοση που συμπληρώνει με τον καλύτερο τρόπο την εικόνα που έχουμε για την Ντίκινσον και το έργο της. 

 

 

Εδώ θα μείνουμε, 44 κείμενα για την Παλαιστίνη, ανθολόγηση-επιμέλεια: Ηλίας Φραγκάκης, Εκδόσεις Εύμαρος

 

Κάτω από τον εύγλωττο τίτλο Εδώ θα μείνουμε, συγκεντρώνονται 44 λογοτεχνικά κείμενα με ποικιλία ως προς τη μορφή, με κοινό τόπο όμως τη διάθεση συμμετοχής στον αγώνα του λαού της Παλαιστίνης με τον τρόπο που η λογοτεχνία ξέρει να παρεμβαίνει μιλώντας για την ειρήνη, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την αντιμετώπιση της βίας που μας ζώνει από παντού. Επειδή δεν είναι πολλές οι φορές  που εκδότης αναλαμβάνει να αποτελέσει το «όχημα» για να ακουστεί η φωνή των λογοτεχνών γύρω από μια θεματική κοινωνικής και πολιτικής αξίας που μας αφορά εν συνόλω, αξίζει μια ιδιαίτερη μνεία στις εκδόσεις Εύμαρος και στον εκδότη Πέτρο Κακολύρη, που δηλώνει έμπρακτα τη συμπαράστασή του σε τέτοιας εμβέλειας θέματα. Το έργο αυτό συνιστά μια κραυγή, όσο δυνατή, για να φανεί η αλληλεγγύη προς τον δοκιμαζόμενο παλαιστινιακό λαό, να μην περιπέσει στη λήθη το δράμα του μπροστά στην αδιαφορία των καιρών για ό,τι συλλογικό, μπροστά στις τεράστιες μυλόπετρες σύνθλιψης συνειδήσεων και αξιών. Αντί προλόγου παρατίθεται ένα γράμμα που έστειλε ο Τίτος Πατρίκιος το 2002 στον Παλαιστίνιο ποιητή Μαχμούντ Νταρουίς, δηλώνοντας τη συμπαράστασή του στο δράμα του λαού του, και καταλήγοντας: «Άλλωστε η ειρήνη δεν είναι άλλο από τον θρίαμβο της ζωής που καταργεί τον θρίαμβο του θανάτου». Αντί επιλόγου παρατίθεται ένα κείμενο του Μαχμούντ Νταρουίς από την ίδια χρονιά, στο οποίο καταλήγει: «Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η υπεράσπιση της εθνικής και ανθρώπινής μας ύπαρξης – ακόμη κι αν μας στήσουν στον τοίχο. Δεν έχουμε απολύτως καμιά άλλη επιλογή». Το «Εδώ θα μείνουμε» του τίτλου εκφράζει αυτήν ακριβώς την ανυποχώρητη θέση, την ανυπαρξία άλλης επιλογής. Στο εξώφυλλο ένα σχέδιο συμβολικό του Νίκου Δαχρή, με το ξερό δέντρο να απλώνει τις ρίζες του και να βγάζει νέα φύλλα. Ένα βιβλίο πολυφωνικό, αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς, σε επιμέλεια του Ηλία Φραγκάκη. Αντιγράφω από το εισαγωγικό του κείμενο: «Με τα  εργαλεία της λογοτεχνίας, ποιητές και πεζογράφοι επιχειρούν με την κατάθεσή τους να εκφράσουν τη φρίκη, τον αποτροπιασμό, να αφυπνίσουν, να μας κάνουν να σκεφτούμε και να πάρουμε θέση». Μένω σ’ αυτό το τελευταίο, «να πάρουμε θέση», γιατί η τόλμη να εκφραστεί η άποψη, η θέση, σπανίζει σήμερα, ή όταν υπάρχει συχνά κρύβει πίσω της  την υποκρισία ή τη σκοπιμότητα. Ας είναι, λοιπόν, η φωνή των λογοτεχνών, άδολη, αυθόρμητη και ειλικρινής που θα μιλήσει για το δίκιο των ανθρώπων που αγωνίζονται. 

 

 

Ελένη Πριοβόλου, Η  βίβλος της Ιώβ, μυθιστόρημα, Εκδόσεις Καστανιώτη

 

Τρεις γυναίκες θα συναντηθούν στο πρόσφατο μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου. Η μία είναι η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, μια λογοτέχνις στο χρονικό μεταίχμιο του 19^ου με τον 20^ό αιώνα, που δεν ευτύχησε να δει το όνομά της εν μέσω των διακριθέντων. Η άλλη είναι η Γεωργία Σάνδη, η εμβληματική ανεξάρτητη γυναίκα που αγνόησε τις συμβατικότητες της εποχής της. Η τρίτη είναι η ίδια η Ελένη Πριοβόλου, που αναλαμβάνει να ανασύρει από τη λήθη (ή την επιλεκτική μνήμη) την Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, να επινοήσει τη νοητή σχέση της με τη Γεωργία Σάνδη ως «όχημα», προκειμένου να αφηγηθεί τη ζωή της, μια ακόμη αντισυμβατική εξαίρεση στους κανόνες που καθόριζαν τη γυναικεία θέση, τη συμπεριφορά, τις ασχολίες της γυναίκας. Η συγγραφική πρόθεση ολοκάθαρη, ακόμα κι από την επιλογή των προσώπων, ηρωίδων του μυθιστορήματός της. Μια τοποθέτηση που αποκτά νόημα στη σημερινή εποχή, κι ας αφορά  τους προηγούμενους αιώνες, για να δειχθεί το σθένος της θέλησης που υπερβαίνει στερεότυπα και δεσμεύσεις, ανοίγοντας νέους δρόμους, νέες προοπτικές. Και, φυσικά, η αξία του λογοτεχνικού κειμένου που έρχεται με διττό ρόλο. Αφενός να συμπληρώσει και να επεκτείνει νοηματικά τα ιστορικά κενά. Αφετέρου να πάρει θέση στο δυστυχώς διαιωνιζόμενο θέμα της γυναικείας υποβάθμισης, που καλά κρατεί με την αρωγή της νοοτροπίας, που αλλάζει με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς, παρά τις θεσπίσεις νόμων που εύκολα στο όνομα μιας δήθεν ισονομίας προχωρούν σε αλλαγές στο οικογενειακό και εργασιακό δίκαιο. Θα έλεγα πως το Βιβλίο της Ιώβ, με τον ευρηματικό τίτλο, αποτελεί μια σημαίνουσα συμμετοχή της Πριοβόλου στο θέμα της διεκδίκησης δικαιωμάτων των γυναικών. Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου έμαθε να μιλά με ιστορίες και, μέσω αυτών, διεκδίκησε μια ξεχωριστή ζωή, αυτήν που επιθυμούσε. Η Γεωργία Σάνδη, και μόνο με την αναφορά στο όνομά της, και τον τρόπο που η Παπαδοπούλου τής αφηγείται τη ζωή της εν μέσω των ανδρικών περιορισμών, αναδεικνύεται σημαίνουσα μορφή του γυναικείου κινήματος, όταν ούτε η ίδια αλλά και κανένας άλλος το συνειδητοποιούσε ως κίνημα. Η Πριοβόλου αποδεικνύει πέρα από τη λογοτεχνική αξία της γραφής της, τη δύναμη της λογοτεχνίας όταν συνειδητοποιεί τους τρόπους παρέμβασής της στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα. Αυτή είναι η μεγαλύτερη αξία του συγκεκριμένου μυθιστορήματος.

 

 

Γιώργος Συμπάρδης, Νύχτες με την Κάλλη, νουβέλα, εκδόσεις Μεταίχμιο

 

Το καινούργιο του Γιώργου Συμπάρδη αποτέλεσε για μένα άλλη μια ψηφίδα για την καταχώρισή του στην αξιολογική συγγραφική κλίμακα, στα πάνω σκαλιά, αλλά και μια ευχάριστη έκπληξη. Εξηγώ: τέσσερις μόλις νύχτες με την Κάλλη, τόσες μόνον αρκούν για τον συγγραφέα-αφηγητή για να χτίσει την ιστορία του. Μια ιστορία που πρωτοτυπεί ως προς ένα από τα βασικότερα στοιχεία που απαιτεί η πεζογραφία. Η ιστορία του Γιώργου Συμπάρδη δεν έχει πλοκή, γιατί φαινομενικά δεν έχει πουθενά να στηριχτεί. Η γυναίκα που θα συναντήσει ο αφηγητής, στην ουσία η αφορμή της γραφής, δεν οδηγεί σε συγγραφικές επινοήσεις, παρά μόνο σε σύντομες σκηνές, αποτελώντας μικρές τομές στον χωροχρόνο, μέσα στον οποίο κυλά η εν πολλοίς ανούσια ζωή του, επιβαρυμένη από τη νωχέλεια και τη ζέστη του Αυγούστου, που διαπερνά ως αίσθηση όλη τη νουβέλα. Η παρουσία της Κάλλης συνιστά ένα αμφίβολο παρόν γι’ αυτόν, μέσα από τις δικές της αφηγήσεις συνδέει τον εαυτό του με τη μνήμη μιας γυναίκας που έρχεται από το εφηβικό του παρελθόν για να τον αναστατώσει. Το όνομα κοινό και στις δύο, για τη μία αληθινό, για την άλλη εμμονική του επιλογή. Ο Συμπάρδης με την ιστορία του μοιάζει να ανανεώνει το πολύπαθο τοπίο της σύγχρονης πεζογραφίας, και να που δεν χρειάζονται πολλά για κάτι τέτοιο. Αρκεί μια αποδέσμευση από τετριμμένους κανόνες, από απαιτητικές προδιαγραφές για να συναντηθεί ο συγγραφέας με την αφορμή της γραφής του, να υποδυθεί τον αφηγητή, να αφεθεί στη γοητεία των ίδιων των λέξεων, όπως στη γοητεία της ίδιας της Κάλλης όπως την περιγράφει· σαν να έρχεται από άλλη εποχή, με τα απομεινάρια μιας σπουδαίας ομορφιάς. Κι εκεί που συναντιέται ο συγγραφέας με τον αφηγητή (συγγραφέα) και οι δύο με την Κάλλη και οι δύο (ή μόνον ο ένας;) με τη συνονόματη μακρινή παρουσία, να μη θέλεις να τελειώσει η ανάγνωση, ναι αυτή η χωρίς ιδιαίτερη πλοκή και σπουδαίες επινοήσεις και ανατροπές. Αν αυτό δεν καλείται πρωτότυπη, επινοητική, καλή λογοτεχνία, που δεν παύει να μας ξαφνιάζει από έργο σε έργο, τότε τι άλλο περιμένουμε;   

 

 

Άκης Παπαντώνης, Στα θερμοκήπια του Αυγούστου, ιστορίες, Εκδόσεις Κίχλη

 

Οι ιστορίες του Παπαντώνη έρχονται σε μια φυσική συνέχεια των προηγούμενων συγγραφικών του καταθέσεων, διαμορφώνοντας ένα πολύ αξιόλογο αναγνωρίσιμο ύφος αλλά και τρόπο προσέγγισης του κόσμου και των προσώπων που εντάσσει σ’ αυτόν. Το φόντο όλων των ιστοριών ο μήνας Αύγουστος που, αναλόγως, απελευθερώνει επιθυμίες ή εσωτερικεύει τραύματα δυσεπούλωτα. Ο καιρός μετατρέπει το βιολογικό ρολόι σε απορρυθμιστικό παράγοντα της ζωής, η μνήμη, αφημένη χαλαρή, κάνει το δικό της παιχνίδι, και όποιος αντέξει. Η λιτότητα της έκφρασης του Παπαντώνη εξισορροπεί την ένταση που συνιστά η ρήξη με το παρελθόν, η μοναξιά, η αίσθηση της άδειας πόλης, συνθήκες που οδηγούν σε αδιέξοδο, στην ανελέητη επίγνωση του άφευκτου και του μη αναστρέψιμου. Στο «θερμοκήπιο», στο οποίο βρίσκονται οι ανθρώπινες σχέσεις, ίσως όλα μπορούν να ρυθμιστούν για να εξασφαλιστεί η επιβίωση, ωστόσο  τίποτα δεν υπάρχει που να ανατροφοδοτεί την ελπίδα. Ιδιαίτερη η σημασία των υποσημειώσεων, που μετατρέπουν τον συγγραφέα-παντογνώστη αφηγητή της κάθε ιστορίας σε εξωκειμενικό παντογνώστη σχολιαστή γεγονότων και συνθηκών. Μια συνύπαρξη, έτσι, της ιστορίας με το παρελθόν της, των προσώπων, που δρουν ως ήρωες, με τη σκέψη τους να αποκαλύπτεται εκτός κειμένου. Αλλιώς, η συνέχιση της ιστορίας ή η συμπλήρωσή της εκτός κειμένου· μια πρωτότυπη χρήση της υποσημείωσης, ό,τι δρα, διαμορφώνει και επιμένει «υπό». Για παράδειγμα, στην ιστορία «Ζωγράφου», η μνήμη ανακαλεί όσα θα έπρεπε να έχουν αλλάξει αλλά δεν άλλαξαν, και η υποσημείωση επεμβαίνει για να ξεκαθαρίσει τα πράγματα. Είναι ανάγκη να ακούς όσα δεν άλλαξαν, ακόμα κι όταν πια δεν έχει καμία σημασία. Η υποσημείωση αναδεικνύεται «παρούσα» στην ιστορία, έστω και εκτός κειμένου. Όσο η πεζογραφία θα βρίσκει νέους τρόπους έκφρασης, όσο η συγγραφική επινόηση θα αλλάζει τους ρόλους συγγραφέα και αφηγητή, θα έχουμε την ελπίδα μιας ουσιαστικής ανανέωσης, τόσο αναγκαία πια. 

 

 

Franz Werfel, Ο άνθρωπος που νίκησε τον θάνατο, μετάφραση: Απόστολος Στραγαλινός, νουβέλα, Εκδόσεις Κριτική

 

Ενδιαφέρουσες οι επιλογές από τη γερμανόφωνη λογοτεχνία των εκδόσεων Κριτική, αυτή τη φορά παρουσιάζουν μια νουβέλα του Τσέχου Franz Werfel, που μας μεταφέρει ως χωροχρονικό πλαίσιο στην Αυστρία της δεύτερης δεκαετίας του 20^ού αιώνα. Η βίωση των συνθηκών του Μεγάλου Πολέμου που προηγήθηκε, διαμορφώνει ένα περιβάλλον διάψευσης αξιών, επιτακτικής ανάγκης επιβίωσης και ανασφάλειας, μέσα στο οποίο ο ήρωας της ιστορίας θα πρέπει να συμβιβαστεί  με το ελάχιστο που τον κρατάει ζωντανό και χρήσιμο στην οικογένειά του. Το συμβόλαιο ζωής που συνάπτει συνιστά γι’ αυτόν μια ελπίδα να στηρίξει τη γυναίκα του και τον άρρωστο γιο του, αφού επιβαρυμένος και ο ίδιος με μια αρρώστια που τον οδηγεί γρήγορα στον θάνατο, δεν έχει άλλον τρόπο να τους βοηθήσει. Μόνο που ο όρος του συμβολαίου να συμπληρώσει το εξηκοστό πέμπτο έτος της ηλικίας του για να καταβληθεί το συμφωνημένο ποσό, αλλάζει τα δεδομένα του. Πρέπει να παραμείνει ζωντανός μέχρι τα γενέθλιά του. Μέσα από αυτό το εύρημα, ο Werfel μεταφέρει όλη την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου μετά τον πόλεμο –γενική συνθήκη ζωής– στη μικρογραφία της ζωής του ήρωά του Καρλ Φιάλα, τοποθετώντας στον ένα δίσκο της ζυγαριάς τον θνήσκοντα παρακμασμένο κόσμο, και στον άλλο τη θέληση για ζωή, έστω και κάτω από τις ιδιαίτερες αυτές συνθήκες. Ο Καρλ θα αναμετρηθεί με τη μοίρα του, ισορροπώντας ανά πάσα στιγμή ανάμεσα στην πιθανότητα του μοιραίου θανάτου του, που ισοδυναμεί με καταστροφή, και στην απίθανη εκδοχή μιας νίκης της αδύναμης θνητότητάς του. Ο Werfel δεν γράφει μόνον ένα διήγημα, όσο καλό, γράφει και ένα λανθάνον δοκίμιο μέσα στην ιστορία του. Έτσι, όμως, συμβαίνει με την καλή λογοτεχνία. Υπερβαίνει το είδος που υπηρετεί, δεν μένει μόνο πιστή σ’ αυτό και τις προδιαγραφές του. Εδώ με τον καλύτερο τρόπο.

 

 

Κοραής Δαμάτης, καλοήθη παράσιτα, μυθιστόρημα, Εκδόσεις Βακχικόν

 

Οι οικογενειακές σχέσεις, θέμα οικείο, ωστόσο δύσκολο στη λογοτεχνική του πρόσβαση, γιατί γράφοντας πρέπει να αναμετρηθείς με τα προσωπικά σου βιώματα αλλά και με όσα συνιστούν μια εικόνα κοινή εν πολλοίς, τοποθετημένη μέσα σε τόπο και χρόνο. Ο Δαμάτης επιλέγει για την ιστορία του το τέλος της δεκαετίας του ’80, μια εποχή μεταβατική, που έχει να δείξει σημαντικές αλλαγές τόσο στον ελληνικό κόσμο όσο και στον παγκόσμιο. Κι όπως θα ήταν αναμενόμενο, οι αλλαγές (πολιτικές και κοινωνικές) επηρεάζουν και τους θεσμούς, εν προκειμένω έναν από τους θεσμούς-στυλοβάτες της κοινωνικής δομής. Όσο, όμως, πιο στενά εμπλέκονται σε ένα θεσμό οι διαπροσωπικές σχέσεις, τόσο δυσκολότερο αποβαίνει το εγχείρημα μιας βαθιάς αλλαγής. Ο Δαμάτης στο μυθιστόρημά του δείχνει μια οικογένεια που δεν βρίσκεται απλώς σε μεταβατικό στάδιο προς μια ανανέωση των βασικών της δεδομένων. Μας δείχνει μια οικογένεια που τα χαρακτηριστικά της, αυτά που την κρατούν όρθια για αιώνες (παρά τις όποιες αλλαγές στις σχέσεις των μελών της), σε μια πεισματική άρνηση αλλαγής που φθάνει μέχρι τις μέρες μας. Είναι αυτά που ονομάζει στο τίτλο του βιβλίου του «παράσιτα», φαινομενικά ακίνδυνα στοιχεία, εν δυνάμει, όμως, και κάτω από ικανές συνθήκες, επικίνδυνα, και μάλιστα «καλοήθη», να μην εμπνέουν ανησυχία, να θεωρούνται σχεδόν φυσιολογικά και εύκολα ή δύσκολα αντιμετωπίσιμα. Αυτά δομούν τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, αυτά καθυστερούν την ανανέωση του ιδεολογικού υποστρώματος που, με τη δύναμη του στερεότυπου, διαιωνίζουν καταστάσεις προβληματικές. Ο λόγος του Δαμάτη αποδίδει με ευκρίνεια τα χαρακτηριστικά των προσώπων, τους χαρακτήρες, τις συγκρούσεις, τις ποικίλες «λειάνσεις» (δυστυχώς πρόσκαιρες), μεταφέροντάς μας σε μια οικογένεια με διασταυρούμενους ρόλους (ιδανικά θα τους βλέπαμε στην οθόνη ή στο θεατρικό σανίδι), με δύσκολα αποκτημένες ισορροπίες (επίσης πρόσκαιρες), με θεατρικότητα στους διαλόγους, με πολλά σημεία ενός «κοινού τόπου» για την αναγνωστική πρόσληψη. Από τις πιο πειστικές λογοτεχνικές προσεγγίσεις της οικογενειακής παθογένειας.

 

 

Γιούλη Χρονοπούλου, Άρωμα φουζέρ, διηγήματα, εκδόσεις Νήσος

 

Με μια συλλογή από είκοσι πέντε διηγήματα η Γιούλη Χρονοπούλου κάνει την  είσοδό της στην πεζογραφία. Ακολουθώντας την πάντοτε επιδραστική ρεαλιστική γραφή, επιχειρεί να αποδώσει τόσο την καθημερινότητα – συχνά φαινομενικά αδιάφορη, ωστόσο με κρυφές πτυχές που αποδεικνύονται ικανές να  υπερβούν το τετριμμένο και να απογειώσουν μια γραφή, όπως εν προκειμένω αυτήν. Η Χρονοπούλου φαίνεται να γνωρίζει την παραπάνω συνθήκη, έτσι αφήνει να την καθοδηγήσουν οι ήρωές της στη ζωή τους, επιτρέποντας μέσα στις ρεαλιστικές αφηγήσεις ψήγματα μιας ενδιαφέρουσας «απογείωσης», όπως για παράδειγμα στο διήγημα «Η γυναίκα με το τουρμπάνι». Οι ιστορίες της έχουν ενσωματωμένο μέσα τους το παρελθόν, το ανακυκλώνουν ως μνήμη και ως βαθιά εμπειρία των ανθρώπων τους – συχνά συνιστώντας ένα είδος κάθαρσης, όπως στο διήγημα «Η επιστροφή». Επιφανειακά, τα διηγήματα αυτά μοιάζει να μην συναντώνται σε έναν κοινό τόπο ως προς τη θεματική τους. Διαβάζοντας, όμως, νιώθεις στον τρόπο γραφής το υπόρρητο και αφανές νήμα που συνδέει αυτές τις σύντομες ιστορίες, καταξιώνοντας έτσι τη  μορφή έναντι του περιεχομένου, ως χαρακτηριστικό στοιχείο που επιτρέπει σ’ αυτά τα είκοσι πέντε διηγήματα να στεγαστούν στην ίδια συλλογή. Η αίσθηση που σου δημιουργούν, λεπτή και διακριτή, οδηγεί σε μια ιδιότυπη «συμμετοχή», εκεί που η αναγνωστική πρόσληψη προσεγγίζει τη συγγραφική αφορμή, όσο κι αν αυτή παραμένει εγγενώς άγνωστη και αποκτά νέα βιωματική εμπειρία μέσω της ανάγνωσης. Η Χρονοπούλου επιλέγει το διήγημα «Άρωμα φουζέρ» ως τίτλο όλης της συλλογής, διαχέοντας έτσι τη χαρακτηριστική μυρωδιά και προκαλώντας τη μία από τις αισθήσεις. Τις υπόλοιπες αισθήσεις –υπαρκτές κι αυτές ως πρόκληση μέσα στις ιστορίες του βιβλίου– θα τις ανακαλύψει ο αναγνώστης. Πιστεύω πως η Χρονοπούλου θα βρει κι άλλους τρόπους να δένει τις ιστορίες της μεταξύ τους, αποκτώντας μια ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη λογοτεχνία της μικρής φόρμας. Ήδη το πρώτο δείγμα ιδιαίτερης αξίας.

 

Διώνη Δημητριάδου