Ώς την τελευταία σταγόνα Δέσποινα Νάσσου εκδόσεις Συρτάρι η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

 Ώς την τελευταία σταγόνα

Δέσποινα Νάσσου

 εκδόσεις Συρτάρι

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Ως την υπερχείλιση • Fractal

 Ώς την υπερχείλιση

«Δεν νομίζω ότι με έβλεπες, αν και ήμουν ακριβώς μπροστά σου, όρθια, σχεδόν σε ακουμπούσα… Δεν τολμούσα να σε αγγίξω. Φοβόμουν εκείνο το κενό βλέμμα που με διαπερνούσε, σα να ήμουν φάντασμα κι έκανε τον παγωμένο αέρα στα μάγουλά μου ακόμα πιο τσουχτερό». (σσ. 16-17).

Έτσι νιώθει μπροστά στη μητέρα της η οκτάχρονη Αννέτα, ηρωίδα της νουβέλας της Δέσποινας Νάσσου. Ένα κενό βλέμμα, μια κενή νοήματος σχέση. Μια σύντομη σε έκταση γραφής ιστορία, που διαβάζεται μέσα από τις διαφορετικές «φωνές», τη διαφορετική οπτική των προσώπων γύρω από τη μητέρα. Αν ήταν μυθιστόρημα θα το λέγαμε πολυφωνικό. Αυτό που έχει ενδιαφέρον στο δεύτερο συγγραφικό εγχείρημα της Νάσσου είναι πως μέσα σε λίγες σελίδες έστρεψε το βλέμμα της σ’ αυτά τα διαφορετικά πρόσωπα, με γρήγορη εναλλαγή, έτσι που σχεδόν να ακούγονται ταυτόχρονα, να διασταυρώνονται ή να βαίνουν παράλληλα, συνιστώντας μια εικόνα αντιδράσεων και σκέψεων, στην ουσία αλληλεπιδράσεων.

Τα δύο ετεροθαλή αδέλφια, η Αννέτα και ο πέντε χρόνια μεγαλύτερός της Τόμας, είναι τα απευθείας θύματα του αλκοολισμού της μητέρας τους. Γύρω τους τα υπόλοιπα πρόσωπα, άλλα σε πιο άμεση γειτνίαση με το πρόβλημα, άλλα σε πιο έμμεση, θα συγκροτήσουν έναν κύκλο «οικογένειας» στη θέση της πραγματικής που είναι πάντοτε απούσα. Το πρόσωπο της μητέρας μένει χωρίς «φωνή» στην ιστορία. Ό,τι μαθαίνουμε προέρχεται από την εικόνα που δημιουργούν τα υπόλοιπα πρόσωπα μέσα στις αφηγήσεις τους, επικεντρώνοντας στην υποκειμενική διάσταση (ενισχυμένη δραματουργικά από τον παροντικό χρόνο της αφήγησης) που παίρνει για το καθένα η μητέρα, ο εθισμός της και τα συνακόλουθα προβλήματα. Την ίδια θα την ακούσουμε μόνο μέσα από μια επιστολή που γράφεται κάποια χρόνια μετά τα γεγονότα που συνιστούν την ιστορία αυτή καθεαυτήν. Το συγγραφικό τέχνασμα της Νάσσου να εσωκλείσει την ιστορία της ανάμεσα σε δύο σελίδες ημερολογίου της Αννέτας, αφήνει έξω της πλοκής την ίδια τη μητέρα ως «φωνή» και άποψη, με εμφανή ωστόσο τα σημάδια που έχει αυτή εγγράψει στον ψυχισμό των παιδιών της. Αν είχε επικεντρωθεί στη φωνή/άποψη της μητέρας –κάτι που θα λειτουργούσε αρνητικά ως προς την αληθοφάνεια, καθώς αυτή δεν θα ήταν σε θέση να δει καθαρά τι της συνέβαινε αλλά και τις επιπτώσεις στα παιδιά της– τότε θα επρόκειτο για μια άλλη εντελώς ιστορία, που θα άγγιζε περισσότερο τα όρια της ψυχαναλυτικής γραφής. Εδώ, όμως, το κύριο πρόσωπο δεν είναι η μητέρα. Θα έλεγα ότι δεν είναι καν το μικρότερο από τα δύο παιδιά, η Αννέτα, αν και τόσο η παρουσία της όσο και η οπτική της είναι περισσότερο διακριτές. Η γραφή της Νάσσου  επιχειρεί να μιλήσει για το πρόβλημα του αλκοολισμού, καθιστώντας αυτό ως κύριο «πρόσωπο» μιας ιστορίας που αν πρέπει να την κατατάξουμε σε κατηγορία, θα της προσδίδαμε τον κοινωνικό  χαρακτήρα.

Λέμε συχνά πως η αξία ενός συγγραφέα γίνεται περισσότερο διακριτή, όταν δούμε το δεύτερο συγγραφικό του εγχείρημα. Στην περίπτωση της Νάσσου έχουμε δύο εκ πρώτης όψεως διαφορετικά βιβλία. Η πρώτη της ιστορία ήταν η προσωπική της αντιμετώπιση του τραύματος και του φόβου απέναντι στην ασθένεια, αλλά και η υπέρβασή της, μέσα από τον αλληγορικό χαρακτήρα ενός παραμυθιού. Με άλλα λόγια, η αλήθεια της πίσω από ένα αναγκαίο, όσο και παραπλανητικό φίλτρο. Τώρα παίρνει την απαραίτητη συγγραφική απόσταση από ένα πρόβλημα κοινωνικό στις προεκτάσεις του, μεταβαίνοντας στη θέση του συγγραφέα-παρατηρητή, του παντογνώστη με τη μηδενική εστίαση, αφήνοντας τα πρόσωπα της ιστορίας να μιλήσουν το καθένα στη θέση ενός ομοδιηγητικού ή και αυτοδιηγητικού αφηγητή σε κύριο ή δευτερεύοντα ρόλο.

«[…] Εκείνο το πρωί, μόλις είχα τελειώσει με το γάλα κι είχα αφήσει το μπρίκι στην άκρη. Δεν έκλεισα όμως τον διακόπτη της συσκευής, όπως συνήθως. Ήθελα να ζεστάνω τα δάχτυλά μου. Αναρωτιόμουν αν υπάρχουν πιο ζεστά μέρη στον κόσμο, κάπου που η θερμοκρασία να μην πέφτει για μήνες κάτω από το μηδέν. Έκανα όνειρα, ναι, το παραδέχομαι... Απαγορεύεται να ονειρεύεσαι; Ρε, μάλλον θα απαγορεύεται κι αυτό το έμαθα τελευταίος. Αν ήξερα τι θα επακολουθούσε, είμαι σίγουρος ότι θα είχα προτιμήσει να φύγω για το σχολείο χωρίς να πιω ούτε μια σταγόνα γάλα. Και χωρίς να κάνω ηλίθια όνειρα» (σσ. 50-51).

Ωστόσο, κλείνοντας το μάτι στον προσεκτικό αναγνώστη, διαβαίνει διακριτικά τα όρια της παντογνωσίας, «μετέχοντας» σε κάποιο σημείο με τη δική της «φωνή» και «παρουσία». Σ’ αυτό, επομένως, το δεύτερο βιβλίο της έκδηλη η επιλογή να μιλήσει με μεγαλύτερη ευθύτητα, να θίξει πέρα από το προσωπικό τραύμα την παθογένεια μιας κοινωνίας με πολλαπλά τραύματα, που συνήθως μένουν στη σιωπή.

Δεν είναι τυχαία η επιλογή της ασπρόμαυρης φωτογραφίας του εξωφύλλου (Χριστίνα Καραντώνη, Προς-πέραση), σκιές σε κίνηση. Αλλά και ο τίτλος ως σημαίνον με διαφορετικά σημαινόμενα: κυριολεκτική η σταγόνα του αλκοόλ, μεταφορική η υπομονή που εξαντλείται, τα όρια μιας υπερχείλισης που είναι ανάγκη να τα υπερβείς, προκειμένου να διασώσεις ό,τι ακόμα αξίζει να διασωθεί, ακόμα κι αν η τελική αξία θα μετρηθεί με μόνη την απόπειρα της υπέρβασης.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

ΕΝ ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

ΕΝ ΕΙΡΗΝΗ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Με ένα νεύμα πρόσκλησης στον απέναντι συνάνθρωπο
και μ’ ένα χαμόγελο εγκάρδιας και ειλικρινούς έκφρασης,
ένας από τους πρώτους και μοναχικούς κατοίκους της γης
κάλεσε τον πρωτόφαντο συνάνθρωπο μαζί να μοιραστούνε
τις απορίες της ζωής, τις στενοχώριες και τις πίκρες της μοναξιάς
και το περίσσευμα της χαράς στο γέλιο της αδελφοσύνης.

Λίγο πιο μακριά, μπροστά από μια θεόρατη σπηλιά
αρκετοί έδιναν χέρια κι αγκαλιές με γλυκύτατες φωνές
μαζί να πορευτούνε σε ανίσκιωτους δρόμους και πλαγιές
και σαν είπαν ποιοι το δρόμο θα τραβήξουν πρώτοι
και ποιοι θα μεσημεριάσουν και θα νυχτώσουν στη σπηλιά ,
αρπαχτήκαν με κραυγές και πετριές, άνδρες γυναίκες και παιδιά.

Και πληθύνανε και φτιάξαν πόλεις , κράτη και ηπείρους
με σύνορα κλειστά, τείχη αψηλά και έρημους δρόμους,
οργανώθηκαν σε τάξεις με διοίκηση, νόμους και παραδόσεις,
αυτομόλησαν στην δική τους την πρώτη και αξιόλογη φυλή
με μηνύματα υπεροχής και εκκλήσεις στη γειτονική τους χώρα,
με απειλές και προκλήσεις για συμβιβασμούς και παραδοχές.

Οχυρώθηκαν πίσω από γλωσσικά ,θρησκευτικά και πολιτικά πάθη,
ενυδάτωσαν την ιστορία τους, τον πολιτισμό και την εξέλιξή του
προσφέροντας φιλία και συνεργασία σε όμορα κράτη
και πολεμώντας με αντίγνωμους για συμφέροντα και κυριαρχία
με ειρήνη να στεφθεί η περιοχή σε μία επιδίωξη κοινή
των λαών που τη ζωή τους δίνουν για ένα μέλλον φωτεινό.

Υπερόπτες ολιγάρχες, φιλόδοξοι ηγέτες κι αυτόκλητοι αρχηγοί
καταπατούν συνθήκες, σύνορα διαγράφουν μ’ εχθροπάθεια δολερή
για εδαφική επέκταση, επικυριαρχία και πολιτική επιβολή,
ενώ αντίθετα φιλειρηνικοί, ελεύθεροι και αυτεξούσιοι λαοί
την εν ειρήνη σχέση προτείνουν ως σύμβολο διακρατικής συμβίωσης,
όμως χωρίς αποτέλεσμα γιατί οι πολεμοχαρείς ποτέ τους δε θα λείψουν.

Γιώργος Αλεξανδρής

Το Εργαστήριο Αρχειακών Τεκμηρίων και Τύπου του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών συμπληρώνει 10 χρόνια και διοργανώνει τη δράση «Αρχείο, Λογοτεχνία, Εκπαίδευση και Πολιτιστική Δημοκρατία»

 

 

Το Εργαστήριο Αρχειακών Τεκμηρίων και Τύπου του Τμήματος Φιλολογίας 

του Πανεπιστημίου Πατρών 

συμπληρώνει 10 χρόνια και διοργανώνει τη δράση 

«Αρχείο, Λογοτεχνία, Εκπαίδευση και Πολιτιστική Δημοκρατία»

 

 

Το Εργαστήριο Αρχειακών Τεκμηρίων και Τύπου του Τμήματος Φιλολογίας [ΕΑΤΤ] του Πανεπιστημίου Πατρών, που ιδρύθηκε πριν από 10 χρόνια (Αύγουστος 2016-2026) με πρωτοβουλία της καθηγήτριας Νεοελληνικής Φιλολογίας Κατερίνας Κωστίου, διοργανώνει την Παρασκευή 9 και το Σάββατο 10 Οκτωβρίου μια σύνθετη δράση με τίτλο «Αρχείο, Λογοτεχνία, Εκπαίδευση και Πολιτιστική Δημοκρατία», ενταγμένη στο πλαίσιο του Welcome UP 2026. Η δράση αυτή απευθύνεται στους συγγραφείς, την ακαδημαϊκή κοινότητα, ανθρώπους από τη δημόσια σφαίρα, που ασχολούνται με τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό, αλλά και τον πνευματικό κόσμο της χώρας και φυσικά τις φοιτήτριες και τους φοιτητές και όλη την πανεπιστημιακή κοινότητα. Στόχος της δράσης είναι αφενός μεν να ευχαριστήσουμε τους λογοτέχνες ή τους κληρονόμους τους, που μας εμπιστεύτηκαν και παραχώρησαν το αρχείο τους στο ΕΑΤΤ, αφετέρου να ενημερώσουμε τους ενδιαφερόμενους για την έρευνα και τους τρόπους αξιοποίησης του αρχειακού υλικού.

Το πρώτο αρχείο που παραχωρήθηκε στο ΕΑΤΤ ήταν το Αρχείο Αργύρη Χιόνη το 2017. Για το έργο του έγινε η Α΄ Επιστημονική Συνάντηση το 2021, ενώ φέτος ολοκληρώθηκε η πρώτη διδακτορική διατριβή για τη διακειμενική σύσταση του λογοτεχνικού του σύμπαντος. Όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει από την ιστοσελίδα του ΕΑΤΤ (https://eatt.philology.upatras.gr/) ήδη στις συλλογές μας περιλαμβάνονται αρχεία σημαντικών λογοτεχνών και περιοδικών (π.χ. Γιώργης Παυλόπουλος, Γιάννης Πατίλης, Άρης Μαραγκόπουλος, Σωκράτης Σκαρτσής, Αθηνά Κακούρη, Νένη Ευθυμιάδη, Αθηνά Παπαδάκη, Ηρώ Νικοπούλου, Πλανόδιος, Περίπλους, Οροπέδιο, Οδός Πανός κ.ά), ενώ εκκρεμεί η πρόσκτηση και άλλων αρχείων. Ας σημειωθεί ότι η πρόσκτησή τους γίνεται με γνώμονα τις δυνατότητες του Εργαστηρίου να αξιοποιήσει το αρχειακό υλικό και σύμφωνα με τον ερευνητικό ορίζοντα των μελών και των συνεργατών του Τμήματος.

Η εκδήλωση απευθύνεται και σε συγγραφείς και ανθρώπους των Γραμμάτων που θέλουν να ενημερωθούν για τη λειτουργία του ΕΑΤΤ. Η δράση μας περιλαμβάνει παρουσίαση της δεκάχρονης διαδρομής και της συνολικής δραστηριότητας του ΕΑΤΤ. Ό,τι διαφοροποιεί το εργαστήριό μας από άλλους πιο εύρωστους και καθιερωμένους φορείς λογοτεχνικών αρχείων είναι  η θεσμική σύνδεσή του με την έρευνα και την εκπαίδευση. Το ΕΑΤΤ δεν λειτουργεί μόνον ως αποθετήριο, αλλά ως εργαστήριο, ενταγμένο σε ακαδημαϊκό φορέα (Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πατρών) και συνδεδεμένο με το μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Δεδομένου ότι το ενδιαφέρον για την έννοια της αρχειακότητας έχει αναζωπυρωθεί στην ψηφιακή εποχή μας, η εκδήλωση θα περιλάβει και μια διεθνή συνάντηση περί αρχείων, στην οποία θα μιλήσουν συγγραφείς, μελετητές, ακαδημαϊκοί, που όλοι τους σχετίζονται με κάποιον τρόπο με αρχεία (Αθηνά Βούρβου, Χρήστος Λάζος, Έλλη Λεμονίδου, Άρης Μαραγκόπουλος, Χρήστος Μπιντούδης, Γιάννης Πατίλης, Francesco Scalora, Γιώργος Τσακνιάς).

Η εκδήλωση θα διεξαχθεί στο Συνεδριακό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών και στον χώρο του ΕΑΤΤ. Το απόγευμα της Παρασκευής 9 Οκτωβρίου, στις 17:00 στο Συνεδριακό Κέντρο, θα γίνει η παρουσίαση της συνολικής δραστηριότητας του ΕΑΤΤ, συμπεριλαμβανομένης και της εμπειρίας του πρότζεκτ εικονικής πραγματικότητας «Τόποι και γλώσσες στον Οδυσσέα του Τζόις». Το Σάββατο 10 Οκτωβρίου από τις 10 το πρωί, θα διεξαχθεί στον χώρο του ΕΑΤΤ ημερίδα περί Αρχείου με τη συμμετοχή προσκεκλημένων ομιλητών από τον ελληνικό και τον διεθνή χώρο, σύμφωνα με το πρόγραμμα.

Η είσοδος είναι δωρεάν. Το αναλυτικό πρόγραμμα της δράσης μπορείτε να δείτε εδώ.

Πληροφορίες: Ανδρονίκη Χρυσάφη, μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Φιλολογίας, Υπεύθυνη του ΕΑΤΤ, andron@upatras.gr

 

ΕΑΤΤ, Πανεπιστημιούπολη, 26504 Ρίο, Αχαΐα, eatt@upatras.gr, 2610 969790

 

 

Ποιήτριες του Κουρδιστάν Ανθολογία Έρευνα, επιλογή, πρόλογος, επιμέλεια και μετάφραση από τα κουρδικά: Τζεμίλ Τουράν Μπαζιντί ΑΩ εκδόσεις η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

 

Ποιήτριες του Κουρδιστάν

Ανθολογία

Έρευνα, επιλογή, πρόλογος, επιμέλεια και μετάφραση 

από τα κουρδικά: 

Τζεμίλ Τουράν Μπαζιντί

ΑΩ εκδόσεις

η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

«Ποιήτριες του Κουρδιστάν» (κριτική) – Η περιπέτεια του κουρδικού λαού μέσα από την ποίηση και τη γυναικεία ματιά

 

 

«Ελάτε να περπατήσετε σε μια χώρα που δεν έχουμε»

 

Ο Τζεμίλ Τουράν Μπαζιντί είναι ένας αγωνιστής της πρώτης γραμμής για το κουρδικό κίνημα, που κυνηγημένος ζήτησε άσυλο στη χώρα μας το 1984 και που έκτοτε ζει και εργάζεται εδώ, Έλληνας πολίτης, με άψογη χρήση της ελληνικής γλώσσας, στην οποία και μεταφράζει κουρδική ποίηση. Ήδη το 2020 ανθολόγησε 19 Κούρδους ποιητές (Ανθολογία σύγχρονης κουρδικής ποίησης, ΑΩ, 2020). Νιώθοντας πως οφείλει μια εκτενή αναφορά και στις ποιήτριες από το Κουρδιστάν, παρουσιάζει τώρα σε έναν τόμο 26 ποιήτριες, με επιλογή από την ποίησή τους και κατατοπιστικά βιογραφικά σημειώματα. Σ’ αυτά ακριβώς γίνονται κατανοητές οι συνθήκες ζωής του κουρδικού λαού και ιδιαίτερα των γυναικών, που εκτός από τις φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, την αναγκαστική εξορία, αλλά και τις διώξεις που αγγίζουν μια μορφή γενικευμένης γενοκτονίας, έχουν να αντιμετωπίσουν και τις διακρίσεις λόγω φύλου. Οι γυναίκες του διαμελισμένου σε τέσσερις χώρες Κουρδιστάν στάθηκαν πάντα δίπλα στους άντρες στον δύσκολο αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη, για μια ζωή στην πραγματική τους πατρίδα. Κάποιες από τις ποιήτριες που ανθολογούνται εδώ δεν έχουν γνωρίσει τον τόπο καταγωγής τους.

Και να εξ αρχής κάτι πολύ ενδιαφέρον. Ο τόμος ξεκινά με την εμβληματική μορφή της Ρεβσέν Μπεντιρχάν (1909-1992), η οποία δεν είναι ποιήτρια. Στο εκτενές βιογραφικό της κατανοούμε τον λόγο αυτής της διακριτής παρουσίασης, καθώς πρόκειται για τη γυναίκα που άνοιξε τον δρόμο της ποίησης, και γενικότερα της λογοτεχνίας, για τις Κούρδισσες. Διωγμένη δυο φορές από τον τόπο της, παίρνοντας την προσωπική της ελευθερία στα χέρια της, μαθαίνει γλώσσες, κάνει μεταφράσεις, αρθρογραφεί, τολμά να γράψει αραβικά με λατινικούς χαρακτήρες, ιδρύει ένωση γυναικών, εκπροσωπεί το Κουρδιστάν σε διεθνή συνέδρια, διευρύνει με κάθε δυνατό τρόπο τον πνευματικό ορίζοντα των γυναικών. Σωστά επισημαίνεται από τον Μπαζιντί πως πρόκειται για την πρώτη εκπρόσωπο του κουρδικού «διαφωτισμού», αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον αδόκιμο, πλην εύστοχο, όρο.

Στις ποιήτριες που ανθολογούνται (γεννημένες από το 1946 έως το 1997) βλέπουμε τη θεματική τους να εκτείνεται από τη βαθιά αγάπη για το Κουρδιστάν και τον πόνο της εξορίας, έως την ανάγκη αλλά και την ελπίδα για απελευθέρωση και για αξιοπρεπή ζωή σε μια κοινή πατρίδα, χωρίς να λείπουν και επιμέρους θέματα που αγγίζουν την ποίηση όπου γης, όπως ο θάνατος, η απώλεια, ο έρωτας· με κάποιο τρόπο, όμως, ακόμα κι αυτά εκβάλλουν σε έναν κοινό τόπο, την αγάπη τους για τη γη τους. Ο λόγος τους, συχνά επαναστατικός, σαν ένα μήνυμα για τους δικούς τους ανθρώπους, με έμφαση στις γυναίκες, αλλά και για όποιον μπορεί να υφίσταται ανάλογες διώξεις· είναι αλήθεια πως όποιος βιώσει τη δίωξη και την αδικία, νιώθει αλληλέγγυος με τα όμοια πάθη. Οι περισσότερες ποιήτριες ξεριζωμένες από τον τόπο τους, άλλες φυλακισμένες και βασανισμένες, όλες μυημένες στον αγώνα του κουρδικού λαού, συνειδητά ταγμένες στην ελπίδα μιας πατρίδας που πρέπει να υπερβεί και τον υποχρεωτικό διαμελισμό της αλλά και τις εσωτερικές διαμάχες που εμποδίζουν την παρουσία μιας ενιαίας οντότητας. Εύγλωττος ο στίχος της Γκιουλιζέρ: «Όταν δυο ποτάμια χωρίζονται/ πώς χωρίζουν τα νερά τους;»

Έχει, έτσι, ιδιαίτερη σημασία το έργο του Μπαζιντί, να ερευνήσει, να ανακαλύψει, να επιλέξει, να ανθολογήσει, να μεταφράσει την ποίηση αυτών των γυναικών. Ταυτόχρονα να δείξει τον προσωπικό τους αγώνα απέναντι σε πλείστες όσες απαγορεύσεις, τη απόφασή τους να μορφωθούν, να διαπρέψουν, και κυρίως να εκφραστούν μέσω της λογοτεχνίας. Γιατί, αν η λογοτεχνία (όπως και κάθε δραστηριότητα άλλωστε) διατηρεί άρρηκτους δεσμούς με την εποχή μέσα στην οποία δημιουργείται, τότε οι σύγχρονες αυτές ποιητικές φωνές μπορούν να αποδώσουν ολοκάθαρα πρόσωπα, γεγονότα, το κλίμα γενικότερα, της περιπέτειας του κουρδικού λαού. Αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε, προκειμένου για την ποίηση, τον όρο «σκοπός», τότε η ανθολογία αυτή φέρει (όπως και η προηγούμενη για τους Κούρδους ποιητές) τη σφραγίδα του σκοπού της, δηλαδή τη συνειδητή της ένταξη στον αγώνα του λαού της, με έμφαση εδώ στη σημασία της γυναικείας συμβολής. Ακόμη, όμως, κι αν τη δούμε αποκομμένη (όσο γίνεται) από την αρχική κοιτίδα της, παραμένει διακριτή στην ευαισθησία της, στον καημό της, στην κραυγή για τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά και στα πανανθρώπινα αιτήματα για μια ζωή βιώσιμη και αξιοπρεπή. Όπως γράφει η νεότερη όλων των ανθολογούμενων ποιητριών, Μιντιέ Μερβάν Μπερεκάτ: «Τίποτα δεν είναι εύκολο. Τίποτα δεν μας χαρίζεται. Όλα είναι αγώνας. Κι εμείς οι Κούρδοι το ξέρουμε καλά αυτό».

Ο Μπαζιντί με έντεκα ήδη βιβλία του στην ελληνική γλώσσα (ήταν ο πρώτος Κούρδος  που έγραψε λογοτεχνικό έργο στην ελληνική γλώσσα) προσθέτει τώρα το δωδέκατο, σε μια πολύ προσεγμένη έκδοση. Στο εξώφυλλο το σκίτσο της Κούρδισσας γυναίκας, από την ποιήτρια Μαχ Σαράφ Μαστουρέχ Αρνταλάν.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα  

 

Η ανά χείρας ανθολογία δεν ήταν υπόσχεση αλλά υποχρέωση σε αυτές τις γυναίκες που η λέξη «azadi» (ελευθερία) δεν είναι μόνο σύνθημα μα και ανάσα, προϋπόθεση της ύπαρξης. Είναι η ιστορία των γιαγιάδων και των μανάδων τους που έστρεφαν γενναία την κάννη των όπλων τους απέναντι στους κατακτητές· είναι η ιστορία των γυναικών που έπεφταν στον γκρεμό για να μην αιχμαλωτιστούν από τον εχθρό.  Με αυτές τις αξίες μεγάλωσαν [και] οι σύγχρονες Κούρδισσες ποιήτριες, αλλά συμπλήρωσαν και κάτι ακόμα: ότι η ουσία της ελευθερίας βρίσκεται στην ισότητα των φύλων, στο δικαίωμα της μόρφωσης, στο δικαίωμα να μπορείς να μιλάς τη μητρική σου γλώσσα χωρίς φόβο, να ζεις και αν δημιουργείς στον γενέθλιο τόπο σου χωρίς αν κινδυνεύεις σε κάθε σου βήμα.

(Από τον Πρόλογο, σ. 11).

 

 

 

 

 

 

 

Όλα για την ανάπτυξη Πέτρος Μάρκαρης εκδόσεις Κείμενα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

 

 Όλα για την ανάπτυξη

 Πέτρος Μάρκαρης

εκδόσεις Κείμενα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Οι αστυνομικές ιστορίες ως όχημα για κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο • Fractal

 

Οι αστυνομικές ιστορίες ως όχημα για κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο

 

 

Ο τρόπος που ο Πέτρος Μάρκαρης χειρίζεται τη θεματική των αστυνομικών του ιστοριών τον κατατάσσει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας που, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει άλλο δείγμα σε τέτοια έκταση έργου και με τόση συνέπεια. Και δεν μιλώ για την τέχνη αυτήν καθεαυτήν της γραφής του – αναμφισβήτητη άλλωστε μέσα σε όλα τα χρόνια που έδωσε πλείστα όσα δείγματα της αξίας της. Περισσότερο εστιάζω στη βασική ιδέα που βρίσκεται στον πυρήνα των βιβλίων του, πίσω από την αστυνομική πλοκή, πίσω από τον μανδύα που την καλύπτει. Αλίμονο, όμως, αν κάποιος παρασυρμένος από τη γρήγορη εναλλαγή των «πλάνων», την άψογη ισορροπία δράσης και καθημερινότητας, δεν εισχωρήσει στην ουσία αυτών των ιστοριών. Όσοι γνωρίσαμε τον Μάρκαρη ως θεατρικό συγγραφέα, μεταφραστή, διανοούμενο, ξέρουμε ότι αυτό που κυρίως τον ενδιαφέρει είναι η τοποθέτηση στα κοινωνικά προβλήματα, με ενσωματωμένο τον πολιτικό του σχολιασμό, πάντοτε εύστοχο. Μέσον γι’ αυτό προσφέρεται περίφημα η αστυνομική πλοκή.

Από τότε που ο αστυνόμος Κώστας Χαρίτος (1995) ξεκίνησε την «καριέρα» του μέσα στα βιβλία του Μάρκαρη, παρακολουθήσαμε από ιστορία σε ιστορία την ταυτόχρονη διαδρομή (ή καλύτερα περιπέτεια) της ελληνικής κοινωνίας εν μέσω αλλαγών, κρίσεων, επανεξέτασης των βασικών της δεδομένων σε τοπικό επίπεδο ή ως επακόλουθο των ευρωπαϊκών ή παγκόσμιων ανακατατάξεων. Ο Μάρκαρης κατόρθωνε, μέσα από ιστορίες εγκλημάτων, που δεν άγγιζαν μόνο τον κοινό ποινικό κώδικα, να μεταπλάθει μια δολοφονία ή μια σειρά δολοφονιών σε καίριο σχόλιο για τον τρόπο που η ελληνική κοινωνία αργά και σταθερά μετατρεπόταν σε επικίνδυνο τοπίο κινούμενης άμμου. Εγείρεται, φυσικά, το ερώτημα κατά πόσον η μεγάλη αφήγηση, δηλαδή το μυθιστόρημα, μπορεί να ταυτίζεται χρονικά με τα γεγονότα που συνιστούν τη θεματική του, καταργώντας την (ίσως) αναγκαία απόσταση από αυτά, προκειμένου να τα παρουσιάσει πιο σφαιρικά και πιο ψύχραιμα. Μια απάντηση θα μπορούσε να είναι πως έτσι η λογοτεχνία, καθώς βρίσκεται μέσα στα τεκταινόμενα, είναι πιο αυθόρμητη, πιο αυθεντική, αλλά και εν δυνάμει συμμετέχουσα σ’ αυτά ως μια μορφή δράσης που φιλοδοξεί να καταστεί και επιδραστική. Ο Μάρκαρης, με πολιτική σκέψη και κοινωνική ευαισθησία, ακριβώς αυτή τη λογοτεχνία υπηρετεί.

Στο Όλα για την ανάπτυξη η ιστορία του αφηγείται την Ελλάδα της ανάπτυξης των λίγων και της φτώχειας των περισσοτέρων, τις δύο ταχύτητες που συγκρούονται αναπόφευκτα με συνέπειες που ακόμη δεν γίνεται να εκτιμηθούν στο εύρος και τη δυναμική τους. Μπορεί κανείς να προβλέψει έως πού θα φτάσει το πρόβλημα στέγης και διαβίωσης, εν μέσω προκλητικών δηλώσεων για ανάκαμψη και ανάπτυξη; Και η ίδια η ανάπτυξη έχει όρια; Όπως ξέρουμε, συχνά η λογοτεχνία έχει την ικανότητα να προπορευθεί των εξελίξεων, να υποψιαστεί ή να προαναγγείλει δράσεις ακόμα αφανείς. Ο Διευθυντής Ασφάλειας Αττικής, πλέον, Κώστας Χαρίτος θα έρθει αντιμέτωπος με μια δολοφονία που ίσως εύκολα μπορεί να ερμηνευθεί ως πράξη εκδίκησης, αλλά ως συνέχεια, με μια άλλη δολοφονία που όταν εξιχνιαστεί θα αποκαλύψει μια διαφορετική παράμετρο της έννοιας «επανάσταση» ή έστω «αντίσταση». Σκέφτομαι πόσο βαθιά σε όλα του τα βιβλία έχει ο Μάρκαρης μιλήσει για αυτή την έννοια, με άμεσο τρόπο – για παράδειγμα μέσω του παλαιού αριστερού Λάμπρου Ζήση, που πέρασε από όλα τα στάδια, από την πλήρη και συνειδητή  δράση έως τη διάψευση, και που τώρα αδυνατεί να κατανοήσει πώς η επαναστατική ιδεολογία και η αντίσταση συνταιριάζουν με τον φόνο – ή με έμμεσο (μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ή μέσα από τα ειρωνικά σχόλια του Χαρίτου) συχνά πολύ κατανοητό στην πολυσημία του. Και, όπως φαίνεται, δεν έχει εξαντλήσει ακόμη τις παρατηρήσεις του.  

Εν προκειμένω, αξίζει ξανά ένα σχόλιο για τον τρόπο που κατόρθωσε ο ήρωάς του να αγγίξει όλους όσοι μέσα στη συνείδησή μας είχαμε (ως απότοκο των πολιτικών συνθηκών μέσα στις οποίες μεγαλώσαμε και ενηλικιωθήκαμε ιδεολογικά) την αστυνομική φιγούρα (τον «μπάτσο») ως αρνητική και φορτισμένη με αισθήματα αποστροφής. Αυτή η απολύτως δικαιολογημένη «προκατάληψη» (γιατί στην ουσία πρόκειται για ρόλο και όχι απλώς επάγγελμα) λειάνθηκε μέσω της προσέγγισης και απόδοσης στην εντέλεια της μικροαστικής οικογένειας, του περίγυρου του Χαρίτου. Θα λέγαμε αλλιώς, η τέχνη μιας άξιας γραφής.

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

«Λάμπρο, υπάρχουν άνθρωποι που για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους είναι ικανοί να φτάσουν σε ακρότητες» του εξηγώ. «Αυτό συνέβη και τώρα. Έπλασαν ένα σενάριο με τους ίδιους σαν θύματα. Το μυαλό τους θόλωσε και από θύματα έγιναν θύτες».  

Ο Ζήσης ακούει σκεπτικός. «Κατά τα άλλα, το πρώτο θέμα στα κανάλια κάθε μέρα είναι η ανάπτυξη. Εκείνο που δε λένε είναι ότι η ανάπτυξη έφερε μαζί της και τις νεκροφόρες. Όλα για την ανάπτυξη» σχολιάζει. (σσ. 234-235).

 

 

 

 

ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

  

ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Αδήριτη κοινωνική ανάγκη η πλατιά πληροφόρηση

και η ανοιχτή ενημέρωση για γεγονότα και καταστάσεις

να έχουν οι πολίτες γνώση και άποψη προσωπική

για τα συμβάντα της ημέρας και της νύχτας τα εντελλόμενα,

να είναι αυτογνωσίας πόνημα και δόκιμη συμμετοχή

σε μια αποδεκτή συνύπαρξη με αναγνώριση και αποδοχή.

Από του άμβωνος της δοκησισοφίας και τον προσηλυτισμό,

από του βήματος της επιστημοσύνης και των ιδεολογημάτων

και την εξέδρα των επετειακών πανηγυρικών και λογιδρίων,

εκπέμπουν ευφυολογήματα και δόκιμες προσαγορεύσεις,

δαψιλεύουν με προσχήματα πρόσωπα και καταστάσεις

και ωραιοποιούν στο κάλεσμα ομόφρονες συσπειρώσεις.

Μέσα από γραπτά κείμενα, πολύστηλα και μακροσκελή

σε ημερήσια και μηνιαία φύλλα, πολύτιτλα και πολύχρωμα,

σε πολυσέλιδα βιβλία ποικίλου και επίκαιρου περιεχομένου,

διαφεντεύουν ιδεολογίες, τάσεις και συμπεριφορές

να είναι η καθημερινότητα προσαρμογή και ευγνωμοσύνη ,

πειθάρχημα αδέκαστο σε νόμους και παραδόσεις.

Οι σκοπιμότητες στην υπηρεσία κρυφών συμφερόντων

με υποδειγματικές εξηγήσεις και δελεαστικές προτάσεις,

με διορατικότητα προτροπής και διαίσθηση επιβλητική,

υφέρπουν ανεμπόδιστα με επηρεασμό σε άτομα και ομάδες,

πιστώνουν καινοφανείς και επωφελείς δημιουργίες

και κατοχυρώνουν χωρίς αντίλογο προσωπικές αξιώσεις.

Ύψιστο λειτούργημα ο αυτοσεβασμός και η ευθύνη

στη διάκριση της αλήθειας από την ωμότητα του ψεύδους

με τη γνώση των εμπειριών και κίνητρο τη συνείδηση

να διασφαλιστούν η αξιοπρέπεια και το τίμημα του ήθους,

μ’ αντίλογο στην ατομική την πλάνη και την ομαδική παράσυρση,

με ιερό καθήκον και υποχρέωση στη γνωμάτευση της αλήθειας.

Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Hector Ballester Ballester, Φως στο βάθος του τούνελ)

Χαϊκού με τίτλο Έμμα Τσιβρά

 

Χαϊκού  με τίτλο

Έμμα Τσιβρά

 

Ελπίδα

 

Ξαφνικό δώρο

σε ανήλιαγη μέρα

-ένα σου βλέμμα.

 

***

Ανάμνηση

 

Άτολμο χάδι

το χέρι μετέωρο

-φωτογραφία.

 

***

Μοναξιά

 

Το όνομά σου

φώναξα στα κύματα

-άδειο το στήθος.

 

***

Μυστικό

 

Κόκκινο μήλο

των ματιών σου το έλα

-στα όνειρά μου.

 

***

Ανατροπή

 

Πράσινο πικρό

στα χείλη  σου λεμόνι

-η ματαίωση.

 

***

Μεταμέλεια

 

Κηλίδες φωτός

στων ματιών μου το βυθό

-λίμνες δακρύων.

 

***

Αποτύπωμα

 

Είσαι η πηγή

κυλάς μες στα τρίστρατα

-στου νου τα βάθη.

 

***

Σιωπή

 

Έρχεσαι συχνά

στης αγάπης την πλάνη

-με κλυδωνίζεις.

 

***

Νοσταλγία

 

Άγουρη νιότη

πατρίδα που γέννησες

-το όραμά μας.

 

***

Σκακιέρα

 

0 χρόνος τρέχει

πάντα σ’ ευθεία γραμμή

-πεδίο λαθών.

 

***

Ενηλικίωση

 

Τα στρατιωτάκια

δεν είναι μολυβένια

-έγιναν άντρες.

 

***

Υπέρβαση

 

 Μη μετράς το φως

με κουταλάκι μικρό

-μίζερη ζωή.

 

***

 

Προοπτική

 

Άγρυπνο πένθος

το ποτάμι βαθαίνει

 -αντιστέκομαι.

***

Απόδραση

 

Ονειρέψου πως

δεν υπάρχει θάνατος

-θυμήσου σώμα.

 

***

Υπόσχεση

 

 Λάμπουν ακόμα

τ’ άστρα όταν πεθάνουν

-δεν είναι πλάνη.

 

Έμμα Τσιβρά

(φωτογραφίες: Pierre Pellegrini)