Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΕΠΟΧΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

 Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΕΠΟΧΗ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Ανέσυρε νοσταλγικά από αυριανές ημέρες,
μνήμες της χειραφετημένης γενιάς του,
μαθητείες και κατακτήσεις αυτόνομης πορείας,
μύχια καθώς λευτερώθηκε από τη βία της ιστορίας
και την ανάγκη της συνέχειας και της προοπτικής.
Φυλλομέτρησε με ενθουσιασμό αιρέσεις και ανατροπές,
ψηλάφησε μ’ ευφορία οράματα και δημιουργίες
κι ευτύχησε πρεσβευτής μιας δόκιμης εποχής,
με ορισμό το σεβασμό και όνειρα για ορίζοντες.
Ήθελε ν’ ανήκει στην εποχή του.
Όμως δεν ήταν αυθεντικοί ούτε κι ασύλητοι οι καιροί
παρά γυμνός απόηχος προσδόκιμων αυθαιρεσιών,
παλιών επινοήσεων πλοκή κι ενοχικών αναθημάτων.
Και σάστισε που θήτευε στη δυναστεία της διδαχής,
που ανακάλυπτε το λόγο του σε ξένες προφητείες
και μάθαινε τη μίμηση και την αποδοχή
ως λυτρωτική κατάκτηση και ολοκλήρωση προσωπική.
Ήθελε να του ανήκει η δική του εποχή.
Ανοιχτή κι αμφίδρομη, χωρίς αναφορές και δικαιώσεις,
αναλλοτρίωτη από πρότυπα χρησμούς και δικαιώσεις,
θέσπισμα ομόθυμο χωρίς ιδανισμούς και πιστώσεις.
Και διεκδίκησε τη δική του ακηδεμόνευτη εποχή.
Όλα δεν είχαν ειπωθεί, όλα δεν είχαν γίνει.
Περίσσευε η γνώση και η ασχημάτιστη ορμή,
το δικαίωμα στο όνειρο και η ελευθερία στη ζωή.

Γιώργος Αλεξανδρής
(φωτογραφία: Όνειρο στο τραίνο, Mark Davidson)

Εννιά παραμύθια Όσκαρ Ουάιλντ Μετάφραση: Μάνος Κοντολέων εκδόσεις Ευρασία-Στιγμός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Εννιά παραμύθια

Όσκαρ Ουάιλντ

 Μετάφραση: Μάνος Κοντολέων

εκδόσεις Ευρασία-Στιγμός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Μια ανάγνωση στον παραμυθιακό (όχι παραμυθητικό) κόσμο του Ουάιλντ • Fractal

 

 

Μια ανάγνωση στον παραμυθιακό (όχι παραμυθητικό) κόσμο του Ουάιλντ

 

Μιλώντας για τα παραμύθια του Όσκαρ Ουάιλντ, δεν μπορώ να μη σκεφθώ αν πρόκειται για μια «παιδική» ματιά στον κόσμο, βοηθούσης φυσικά της συγγραφικής τέχνης, άρα με τη συνακόλουθη κατάργηση της αμεσότητας και της παιδικής αθωότητας, η οποία θα καταγραφόταν μόνον αν το ίδιο το παιδί έγραφε ό,τι έβλεπε και ένιωθε από τον κόσμο γύρω του.

Δύσκολα κάποιος θα κατέτασσε τα εννιά αυτά παραμύθια στην αμιγώς παιδική λογοτεχνία, καθώς η θεματική τους αλλά και ο ιδιαίτερος τρόπος που ο μοναδικός αυτός συγγραφέας ξετυλίγει την πλοκή τους, επιμένοντας στην αισθητική του λόγου, προτάσσοντας άρα τη μορφή σε σχέση με το περιεχόμενο (βασική αρχή την οποία κάποτε θα πρέπει να εμπιστευθούμε), μοιάζει περισσότερο να απευθύνεται στον ενήλικα αναγνώστη. Μια τέτοια, φυσικά, θέση προϋποθέτει την αρχική συγγραφική πρόθεση, όχι πάντα ξεκάθαρη και ίσως όχι και αναγκαία στην ερμηνεία της. Αν, παράλληλα, λάβουμε υπόψη μας τον αισθητισμό του Ουάιλντ, κρατώντας ικανή απόσταση από τον όποιο διδακτισμό ή ηθικό ωφελιμισμό, φαίνεται πως ένας ενήλικας αναγνώστης αναγνωρίζει μέσα στις ιστορίες αυτές κάποια εκδοχή του εαυτού του ή των γύρω του, βλέπει μια κοινωνία όπου δεσπόζει η αδικία, ο εγωισμός, η αλαζονεία, η επιδίωξη του κέρδους, η σκληρότητα, η ανισότητα, μια εικόνα που του είναι τόσο πολύ γνωστή.

Ένα παιδί, όμως, ειδικά αν έχει μάθει τη ζωή όπως του την προσφέρουν τα συμβατικά παραμύθια ως τρόπο εισχώρησής του στον κόσμο των ενηλίκων ως πιστό τους αντίγραφο, παραμύθια όπου πάντα υπάρχει ένα καλό τέλος, όπου οι ανισότητες λειαίνονται με μαγικό τρόπο, ή ακόμα και η σκληρότητα εξαλείφεται και ο κακός μεταποιείται σε αγαθό ον, θα ξαφνιαστεί από την ιδιοτυπία αυτών των παραμυθιών. Το ξάφνιασμα, όμως, είναι ένα βήμα προς τη βαθύτερη κατανόηση των ρυθμών της κοινωνίας. Έχει, νομίζω, εδώ σημασία να επισημανθεί η λειτουργία του αισθητισμού, που μπορεί, μέσω της υπηρέτησης του ωραίου και χωρίς μια προφανή διάθεση κοινωνικής κριτικής, να προσελκύσει το ενδιαφέρον, ιδίως στα παιδιά, για τα κοινωνικά προβλήματα. Ή, να το πούμε αλλιώς, η απόλυτη θέση «Η Τέχνη για την Τέχνη», αν είναι όντως τέχνη άξια, χάνει τον απόλυτο χαρακτήρα της θέλοντας και μη. Άλλωστε, η αισθητική είναι ένας τρόπος να φανεί μέσα της το προσωπικό ήθος του δημιουργού, όπως και ο ιδεολογικός του κόσμος. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά πόρρω απέχουν από τον ηθικό διδακτισμό που, σε καμία περίπτωση, δεν επεδίωκε ο Ουάιλντ.

Παραμυθιακός ο κόσμος αυτών των ιστοριών, με τα μαγικά στοιχεία να αντιμάχονται την πραγματικότητα, άλλοτε να εμφανίζονται ως καθημερινότητα, αγγίζοντας τον μαγικό ρεαλισμό, άλλοτε να εξαφανίζουν τον πραγματικό κόσμο, να επιβάλλονται, να κυριαρχούν. Παραμυθιακός κόσμος αλλά όχι παραμυθητικός, καθώς δεν στοχεύουν την παραμυθία, δηλαδή την παρηγοριά· εδώ ο κόσμος παραμένει άδικος, η ανισότητα κερδίζει στα σημεία, το τέλος προκαλεί θλίψη, ακόμα κι όταν αποκαθίσταται μια αδικία. Ο αντισυμβατικός συγγραφέας, που ήξερε να φθάνει ώς τα άκρα την άρνησή του για τις στερεότυπες αντιλήψεις, μοιάζει σ’ αυτές τις ιστορίες να απευθύνεται στα παιδιά περισσότερο και όχι στους ενήλικες – άσχετα αν  απολαμβάνουμε κι εμείς την τέχνη τους, με επίγνωση της ευστοχίας τους. Η «Διαπρεπής ρουκέτα» είναι μια τόσο αυθεντική εικόνα (προφητική ως προς την εξέλιξη των μεγεθών) του σημερινού μας κόσμου. Το «Αστερόπαιδο» καταδεικνύει τη διάρκεια και τη ισχύ των μηχανισμών της εξουσίας, ακόμα κι όταν κάποια φωτεινά διαλείμματα δικαιοσύνης αναφαίνονται.

Ευχής έργο που έχουμε στα χέρια μας μια φρέσκια μετάφραση των παραμυθιών από τον Μάνο Κοντολέων, που ένα μεγάλο μέρος της γραφής του αφορά τα παιδιά, και έχει ασκηθεί εύστοχα στο είδος της παιδικής λογοτεχνίας, με μια θεματική ουσίας, που την αναβαθμίζει. Μετάφραση με αβίαστη ροή λόγου, γεγονός που αποδεικνύει την πιστότητα όχι μόνον του πρωτοτύπου αλλά και του σύγχρονου λόγου. Το ίδιο συμβαίνει και με την ένατη ιστορία, «Ο ψαράς και η ψυχή του», την οποία μεταφράζει η επίσης έμπειρη, και με λογοτεχνική ευαισθησία, Κώστια Κοντολέων. Καμία ευφάνταστη περιγραφή δεν χάνει την αξία της, η κάθε λέξη εμπλουτίζει τη σύνθεση του όλου.

Ο Μάνος Κοντολέων μάς χαρίζει και μια σύντομη μεν, όμως ουσιαστική, εισαγωγή στον παραμυθιακό κόσμο του Ουάιλντ, συνδέοντας τη θεματική και τον τρόπο των ιστοριών αυτών με το υπόλοιπο έργο του, αποδεικνύοντας έτσι πως η γραφή μία είναι, ασχέτως της μορφής που κάθε τόσο παίρνει, απηχώντας δημιουργικά τη συγγραφική ταυτότητα.

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

[…]

Και τότε κατάλαβε. Και έβγαλε κραυγή απόγνωσης και σωριάστηκε στο πάτωμα κλαίγοντας γοερά. Αυτό το σιχαμερό τέρας, αυτός ο αηδιαστικός καμπούρης, ήταν αυτός  ίδιος! Και με αυτό το τέρας γελούσαν τα παιδιά και η μικρή Πριγκίπισσα. Κι εκείνος τόλμησε  να πιστέψει πως τον είχε αγαπήσει. Ενώ κι εκείνη, μαζί με τους άλλους, κορόιδευε την ασχήμια του και ξεκαρδιζότανε με τα στραβά του πόδια. Γιατί δεν είχαν αφήσει στο δάσος, εκ/ει όπου δεν υπήρχαν καθρέφτες να του δείχνουν την ασχήμια του; Γιατί δεν τον είχε σκοτώσει ο πατέρας του, παρά τον είχε αφήσει να ζήσει αυτή την ντροπή; Καυτά δάκρυα κύλησαν στα μαγουλά του και με λύσσα μάδησε το τριαντάφυλλο. Μαζί του, το ίδιο έκανε και το τέρας. Τα πέταλα του λουλουδιού σκορπιζόντουσαν ολόγυρα. Το τέρας, όπως και ο ίδιος, κυλιόταν στο πάτωμα και ο ένας κοιτούσε το παραμορφωμένο από τον πόνο πρόσωπο του άλλου. («Τα γενέθλια της Ινφάντα», σ. 136).

 

 

Oδός Πανός® εργοτάξιο εξαιρετικών αισθημάτων έτος 45o, τχ. 210, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2026

 

Oδός Πανός®

εργοτάξιο εξαιρετικών αισθημάτων

έτος 45o, τχ. 210, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2026

ΠEPIEXOMENA

Σελίδες για τον

Άγγελο Σικελιανό

3 Ανέστης Μελιδώνης: Άγγελος Σικελιανός: Από τον Rodin στον Θεόφιλο

21 Βασίλης Κοντόπουλος: Εδώ Βερολίνο

26 Γιώργος Κιμούλης: Αλέξης Μινωτής – Μια εκκρεμότητα του θεάτρου

33 Κωνσταντίνος Ανδρουτσόπουλος: Για την αγάπη

34 Χρίστος Χριστοφής: Με την ματιά του συλλέκτη...

40 Βαγγέλης Χρόνης: Μάριος Πλωρίτης

43 Δέκα ποιήματα του Μάο Τσε-Τουνγκ (1893-1976). Μετάφραση Μαρία Τσάτσου

51 Θανάσης Θ. Νιάρχος: Σελίδες ημερολογίου

56 Μαρία Δ. Κύρου: Πώς θα ’ταν άραγε…

57 Μάριος Βασιλόπουλος: 50 Χαϊκού

60 Βασίλης Κοντόπουλος: 76η Berlinale. 12 - 22 Φεβρουαρίου 2026

65 Μανόλης Φέλιος: Το τσουρέκι

*

67 Εύα Στάμου: Η αυτο-κοινωνικο-βιογραφία της Ανί Ερνό

75 Γιούλη Βολανάκη: Ανί Ερνό: Οι μετέωρες στιγμές της

85 Τζένη Θεοφανοπούλου: Η κοινωνική και φεμινιστική «επικράτεια» της Ανί Ερνό

*

105 Κωνσταντίνος Βορβής: Πεθαίνοντας νέοι

106 Πασχάλης Δήμου: Καίτη Γκρέυ η φωνή των λυγμών

108 Αθανάσιος Αθάνατος: Η Λαϊκή Diva… Καίτη Γκρέυ

110 Βιβλία. Γράφουν οι: Διώνη Δημητριάδου, Κατερίνα Δασκαλάκη, Θανάσης Μαρκόπουλος,

Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης, Χάρης Μιχαλόπουλος, Γιώργος Δρίτσας, Στέλλα Πριόβολου, Νίκος Φωτόπουλος, Αντώνης Καρτσάκης, Εύα Στάμου, Θωμάς Υφαντής, Τάκης Π. Πιερράκος, Κωνσταντίνος Βορβής,

Κωνσταντίνος Μπούρας, Γιώργος Χρονάς

168 Τα νέα μας βιβλία του 2026

171 Γιώργος Ζώταλης: Ποντικοφάρμακα

173 Θέατρο. Γράφουν οι: Κωνσταντίνος Μπούρας, Αθανάσιος Βαβλίδας, Γιώργος Παπαγιαννάκης

183 Κινηματογράφος: Κωνσταντίνος Μπούρας

185 Αθανάσιος Βαβλίδας: Μουσικές Ανταπο-κρίσεις

196 Δευτέρα




Υπάρχει στα βιβλιοπωλεία:

Πολιτεία

Ιανός (Αθήνα, Θεσσαλονίκη)

Πρωτοπορία (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα)

Πατάκης

Αχιλλέας Σίμος

Ελευθέριος Τζανακάκης

Χρήστος Μαρίνης

Α. Κανάκης

Συμμετρία Α. Ε.

Τσιγαρίδας Α. Ε.

Ευριπίδης Α. Ε.

Σμυρνιωτάκης Greek books

Δ. Τσανάς – Σ. Δημόπουλος

Σκλαβούνος Παράσχης

Ηλίας Μαγγόπουλος

Κέντρο του Bιβλίου (Θεσσαλονίκη)

Μαλλιάρης (Θεσσαλονίκη)

Κεντρί (Θεσσαλονίκη)

Oblik Editions (Θεσσαλονίκη)

Πολύκεντρο Θαλασσινού (Κως)

Βιβλιοπωλείο Οδός Πανός, Διδότου 39 και Ιπποκράτους

106 80 Αθήνα, τηλ 2103616782

e-mail: chronas@otenet.gr

και όπου ζητηθεί με αντικαταβολή.

Διανομή από το Πρακτορείο Τύπου, Άργος Α.Ε., μόνο στην Αττική,

και στο αεροδρόμιο Αθηνών

https://bookpress.gr/kritikes/xeni-pezografia/25439-pio-pera-apo-ti-thalassa-tou-pol-lints-kritiki-yparksiaka-erotimata-se-xrono-enestota

 

Paul Lynch

Πιο πέρα από τη θάλασσα

Μετάφραση: Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου

Gutenberg

Σειρά Aldina

η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

«Πιο πέρα από τη θάλασσα» του Πολ Λιντς (κριτική) – Υπαρξιακά ερωτήματα σε χρόνο ενεστώτα

 

 

Εγώ ένας ψαράς είμαι

 

Τι είναι άραγε πιο πέρα από τη θάλασσα; Χαμένοι στον Ειρηνικό ωκεανό, αντιμέτωποι με καταιγίδες, με την πείνα και τη δίψα, με την αφόρητη σιωπή γύρω τους, αλλά και την επίσης αφόρητη συνύπαρξή τους, ο Μπολίβαρ και ο Χέκτορ, εντελώς ανόμοιοι μεταξύ τους, θα αναρωτηθούν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, αν ο υγρός τόπος που τους περιβάλλει θα τελειώσει ποτέ. Στο νέο του μυθιστόρημα ο Paul Lynch, βραβευμένος ήδη με το βραβείο Booker για το βιβλίο του Το τραγούδι του προφήτη, διεισδύει ακόμη περισσότερο στον εσώτερο κόσμο του ανθρώπου, στα βαθιά και αναπάντητα υπαρξιακά ερωτήματα. Οδηγώντας τους δύο μοναδικούς ήρωες της ιστορίας του στην πιο ακραία κατάσταση που θα μπορούσαν να βρεθούν, τους «καθοδηγεί» σταδιακά από τον έξω κόσμο –τόσο μακριά τους πλέον– σε ένα εσωτερικό ταξίδι αυτογνωσίας. Κι αν θεωρηθεί αυτό ως ένα πρώτο στάδιο γνώσης, αναπόφευκτα θα φθάσουν και στην αναζήτηση της θέσης τους μέσα σ’ έναν κόσμο που αποκτά μια εντελώς προσωπική διάσταση γι’ αυτούς· πώς βλέπει ο καθένας το ανοίκειο, αφιλόξενο, απειλητικό τοπίο/πρόσωπο αυτού του κόσμου; Και η ανάγκη τους για επιβίωση, θα τους φέρει κοντά, ως μια ελπίδα συμπόρευσης και αλληλεγγύης, αυτούς τους δύο μόνους ανθρώπους μέσα στην απεραντοσύνη της θάλασσας;  

Θα ήταν επιφανειακή η προσέγγιση του βιβλίου ως μιας ακόμη ιστορίας περιπέτειας. Η δράση, λόγω των εξωτερικών συνθηκών, είναι φυσικά υπαρκτή, ωστόσο ο Lynch θέλησε να προχωρήσει πιο πέρα. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η εσωτερική περιπέτεια του ανθρώπου, η πάλη του με τον δικό του, προσωπικό δαίμονα, απέναντι στον οποίο το θαλασσινό στοιχείο (με όλα τα δικά του στοιχειά) μοιάζει αδύναμο, και λειτουργεί μόνον ως αφορμή. Ο Μπολίβαρ, έμπειρος ψαράς, που θα ήθελε να δει κάποτε πώς συναντιέται το φως και το σκοτάδι στην επιφάνεια του νερού, αντιμετωπίζει αλόγιστα τον κίνδυνο της θάλασσας, κι όμως, όταν χρειαστεί ξέρει τρόπους να την αντιμετωπίσει. Ο Χέκτορ, νέος και άπειρος, ασυνήθιστος σε ακραίους κινδύνους, θα «μάθει» δίπλα του. Απέναντι, όμως, στον εαυτό του ο καθένας, έχει ένα δύσκολο ταξίδι με απρόβλεπτες εξελίξεις. Οι πρακτικοί τρόποι του Μπολίβαρ μοιάζουν αδέξιες κινήσεις μπροστά στο δράμα της προσωπικής του ζωής, όταν θα αντιληφθεί πως έτσι κι αλλιώς όλος ο πραγματικός κόσμος γι’ αυτόν ήταν ξένος. Και τότε θα πρέπει να έρθει πρόσωπο  με πρόσωπο με τα δικά του φαντάσματα. Ο Χέκτορ, έχοντας άλλες καταβολές, αναζητάει την υποστήριξη άνωθεν, ελπίζει στην αρωγή της αόρατης δύναμης, ερμηνεύει τυχαία συμβάντα ως θεϊκές παρεμβάσεις, κι όταν χάσει και τα τελευταία δείγματα «βοήθειας», θα αφεθεί στη μοίρα του.

Όσο η σύγχρονη λογοτεχνία αναζητά τις αφορμές της στα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα, φέρνοντας στην επιφάνεια αιτίες, αφορμές και δειλά (όσο και άστοχα) καμιά φορά τολμώντας να δείξει λύσεις, τόσο θα μένει στην ουσία αδούλευτο από τη συγγραφική πρόθεση και επιλογή το βάθος της ύπαρξης (εννοούμενο ως μέγιστο ερώτημα), καθώς αφήνεται στη δικαιοδοσία των φιλοσοφικών αναλύσεων ή, ακόμη πιο αναποτελεσματικά, των θρησκευτικών εξ αποκαλύψεως προσεγγίσεων. Μπορεί, φυσικά, έτσι να παίρνει τον ρόλο του συν-δημιουργού των εξελίξεων, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση μιας καλής γραφής που ξέρει να πρωτοτυπεί, να διακρίνει τα κύρια θέματα, να τα παρουσιάζει εν καιρώ και εν τέχνη. Κι όμως, τα «εργαλεία» της λογοτεχνικής γραφής έχουν τη δυναμική μέσα τους να αποδώσουν τις εσωτερικές διεργασίες, τον ψυχισμό και τις συναισθηματικές διακυμάνσεις της μοναχικής (κατ’ ουσίαν) ανθρώπινης ύπαρξης, που οι ακραίες καταστάσεις τις κινητοποιούν. Όπως ακριβώς στο βιβλίο αυτό. Η φράση που ο Μπολίβαρ επαναλαμβάνει, σαν να περικλείει μέσα της όλη του την ύπαρξη, «Ένας ψαράς είμαι», φανερώνει τη γνώση στα τρία της επίπεδα: την αυτογνωσία, τη γνώση του κόσμου που περιβάλλει την ύπαρξη, τέλος τη συνειδητοποίηση της θέσης μέσα σ’ αυτό τον κόσμο.  Όσο αυτή η γνώση τίθεται εν αμφιβόλω, τόσο η ζωή αποβαίνει τραγική. Στην προμετωπίδα/θύρα του βιβλίου η ερώτηση του Ευριπίδη: «Ποιος γνωρίζει αν η ζωή είναι θάνατος, ή ο θάνατος ζωή;» συνοψίζει το όλον.

 Ο Lynch θέτει σε λειτουργία τον κοφτό Ενεστώτα χρόνο (άριστα εξυπηρετούμενο από τους δύο μεταφραστές), προσδίδοντας στην αφήγησή του την αναγκαία συγχρονία ήρωα και αναγνώστη. Δεν είναι τυχαίο ότι πουθενά δεν χρησιμοποιεί τους παρελθοντικούς  χρόνους, σαν η ιστορία να επινοείται και να γράφεται την ίδια ώρα που διαβάζεται. Είναι σαν να βρισκόμαστε μέσα σ’ αυτή τη βάρκα που παρασύρεται χωρίς μηχανή στο άγνωστο, αντικρίζουμε μαζί με τους δύο ήρωες όχι το ρομαντικό απέραντο γαλάζιο αλλά το σκούρο, το μαύρο που απειλεί να τους καταπιεί. Αν η λογοτεχνία μπορεί να μας εισαγάγει στο δικό της τοπίο, όσο ζοφερό, τότε και το άχθος της ύπαρξης, έτσι όπως το βιώνουν οι ήρωες, αγγίζει κι εμάς. Η απομόνωση μέσα στη θάλασσα και πιο πέρα κι από αυτήν, μεταποιείται πλέον σε σύμβολο, με τη συγγραφική επινόηση να προσφέρει το ένα μισό από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη του συμβόλου, και τον αναγνώστη να προσθέτει με τη δική του βιωματική πρόσληψη το άλλο μισό, προκειμένου να φανεί τον όλον και να λειτουργήσει. Έτσι, πιο πέρα από τη θάλασσα, είναι ο κόσμος μας, ένα αφιλόξενο μέρος, με αποξενωμένους ανθρώπους που την ώρα που νομίζουν πως ζουν με όσα η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει, δεν νιώθουν πως πρόκειται μόνο για ένα υποκατάστατο ζωής, έναν τεχνητό οιονεί παράδεισο εγκατάλειψης και σιωπής, με τα επιπλέοντα γύρω από τη βάρκα της ιστορίας σκουπίδια να καταδεικνύουν την ουσία του πολιτισμού μας.

Στην εικόνα του εξωφύλλου (design by Ben Summers) ένα πλεούμενο μοιάζει να ισορροπεί στην κορυφή ενός θαλασσινού χώρου, τόσο που αν προχωρήσει θα κατακρημνιστεί στις παρυφές της εικόνας.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

Η νύχτα πέφτει στον ωκεανό. Παρακολουθεί τον ήλιο να βουτάει στο νερό, ένα τσουχτερό πορτοκαλί που έρχεται προς τη βάρκα του, λες και φωτίζει ένα μονοπάτι μόνο γι’ αυτόν. Τα μάτια του παρακολουθούν το φως να βουλιάζει στις πιο βαθιές του αποχρώσεις, το σκοτάδι να στρώνει στη θάλασσα τα βελούδινα νυχτερινά της χρώματα, τη θάλασσα και τον ουρανό να γίνονται ένα και να χάνονται. Και τότε το βλέπει, βλέπει ακριβώς τη στιγμή, την τελευταία στιγμή της συνάντησης ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, πάνω στην επιφάνεια του νερού. Δεν μπορεί να το πιστέψει. Είναι σιωπή. Επιτέλους, σκέφτεται. Το είδες, το είδες με τα μάτια σου. Το ήξερες ότι θα τό ’βλεπες. Και τη νιώθει να υψώνεται στο κέντρο του είναι του, ν’ απλώνεται απ’ άκρη σ’ άκρη στο κορμί του, αυτήν την καθαρή τρεμουλιαστή ευτυχία. (σ. 219)

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ







ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΣΕΝΑ ΚΙ ΑΛΛΟΙ

Να σε σημαδεύει τ’ απλωμένο χέρι του ζητιάνου
και συ να πορεύεσαι άτρωτος το δρόμο της ευθύνης,
απρόσβλητος κάτω από την πανοπλία της ψευδαίσθησης
κι ευτυχής στης ψυχής σου τη μακάρια δεσποτεία,
πως έδειχνε και στιγμάτιζε της πολιτείας το χρέος,
μη θαρρείς πως πρωτοτύπησες που ξέφυγε της προσοχής σου
ούτε πως εξιλεώθηκες που υπέκυψες στην οργή σου.
Ανύποπτοι, πριν από σένα διαβήκαν κι άλλοι.

Να σε γυμνώνει το γυμνασμένο βλέμμα του τσιγγάνου
και συ να υποπτεύεσαι ως αγυρτεία τις δοκιμές του,
οχυρωμένος στην ασφαλή μικρότητα του νου
κι αλώβητος στην άστεγη αλητεία της αλαζονείας,
πως ενίσχυε η εποπτεία του του κόσμου τη δυσπιστία,
μη νομίζεις πως απέφυγες στο δρόμο να δυστυχήσεις
ούτε και πως λυτρώθηκες με ειλικρινείς δεήσεις.
Αμύητοι, πριν από σένα προσευχηθήκαν κι άλλοι.

Να σε καρφώνει η ασπούδαστη γλώσσα του μετανάστη
και συ ν ’αντρειεύεσαι σε μια περιτειχισμένη πατρίδα
ανέγγιχτος απ’ την καθημερινή εγχώρια εξορία
και συνεπής στην απόκρυφη εθνική μονομανία,
πως διέρρηξε το φόβο σου και την ιστορία,
μην αισθάνεσαι πως κέρδισες του πολίτη τη γοητεία
ούτε και πως κατέθεσες στην υστεροφημία μνεία.
Ασπόνδυλοι, πριν από σένα το καυχηθήκαν κι άλλοι.

Να σε διαβαίνει και να σε καθαιρεί η δόκιμη νιότη
και συ να στρατεύεσαι πιστός, μ’ αναφορές τυπολατρίας,
αυτόκλητος στην άρνηση, της τάξης συνταγμένος
και ευτυχής που πρόλαβες ασύμμετρες προκλήσεις,
πως ήταν επικίνδυνες κοινωνικές αναρριχήσεις,
μη νιώθεις πως δοκίμασες τις αντοχές της πίστης
ούτε και πως λειτούργησες στη συνοχή της φύσης.
Αυτόμολοι, πριν από σένα το αρνηθήκαν κι άλλοι.

Να σε μαυλίζουν οι μύστες του ήχου και της εικόνας
κι εσύ να απογοητεύεσαι στην αίσθηση της ανάγκης,
ανήσυχος που γλίστρησε η απορία στη σιωπή
και δυστυχής στην τυραννία της κοινής αποδοχής,
πως σε ρημάζουν και σου αδειάζουν την ψυχή,
να νιώθεις πως δε χάθηκε το πείσμα του ονείρου
ούτε και πως χρεώθηκες μόνος τη μοναξιά.
Πριν από σένα, μαζί με σένα, ονειρευτήκαν κι άλλοι.



ΠΟΙΗΣΗ

Του ’λεγε να καταφύγει στην ποίηση,
γιατί μπορούσε ως μύστης να την υπηρετήσει,
στην τέχνη της να υψωθεί,
να λυτρωθεί στη δημιουργία
και να μεταλάβει της ζωής την ομορφιά,
στίχο το στίχο,
κι απ’ τη θεία τούτη μετάληψη
τόσοι πιστοί προσκυνητές και λειτουργοί να πιούνε.

Αρνήθηκε τη σιωπή, φοβήθηκε και τον ύμνο,
γιατί η ποίηση δεν είναι του λόγου σμίλευμα
ούτε έμπνευση του απείθαρχου μυαλού.
Απέχει από την τέχνη και τη σπουδή
και δε συνθέτει πανδαισία
ούτε έκφραση είναι και επικοινωνία.

Είναι οργή και σπαραγμός,
άλγος και ορρωδία,
κατάβαση είναι στα σκοτεινά του θανάτου,
και μοίρασμα και σκόρπισμα της ψυχής.
Είναι κραυγή απ’ την άβυσσο,
ανάστασης πισωγύρισμα,
γεννησιμιού το φύτρο,
φως αστραπής που φλογίζει των αδύτων
και φαίνονται στο μεγαλείο τους,
τ’ ανθρώπινα τα πάθη.

Του ’λεγε ν’ αρμενίζει της ζωής,
με θάλασσα το στοχασμό και άνεμο το λόγο.
Οι λέξεις κόκκινα πανιά,
οι στίχοι του κατάρτια,
μακριά απ ́ αβάσταχτα λιμάνια
κι ανυπόφορες στεριές.

Ανεπιτήδευτα της νύχτας αδελφοποιτοί,
το βιώσατε κι οι δυο
με ταυτισμένη σκέψη.
Δεν είναι η ποίηση διαφυγή
και γλίστρημα στο χρόνο,
ούτε καταφυγή κι αρμένισμα ονείρου.
Οδύνη είναι στ’ αδιέξοδο
και παράδοση στη μοναξιά τ’ απείρου.
Γι’ αυτό και δεν διαβάζεται,
παρά ομολογείται.

Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Moises Levy)

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Η ΤΖΟΥΛΙΑ ΓΚΑΝΑΣΟΥ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

Η ΤΖΟΥΛΙΑ ΓΚΑΝΑΣΟΥ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ

Χθες, Πέμπτη, 26 Μαρτίου 2026, υποδεχθήκαμε στη Λέσχη μας τη Τζούλια Γκανάσου και συζητήσαμε μαζί της το μυθιστόρημά της "Δευτέρα παρουσία", εκδόσεις Καστανιώτη. Μια συζήτηση που, με αφορμή τα θεματικά κέντρα του βιβλίου, άγγιξε πολλά σύγχρονα θέματα και προκάλεσε το ενδιαφέρον των πολλών μελών και φίλων που γέμισαν τη Λέσχη μας.

Ανανεώνουμε το ραντεβού μας, την Πέμπτη, 30 Απριλίου 2026, στις 18:00. Θα υποδεχθούμε τη Μαρία Στασινοπούλου και θα συζητήσουμε μαζί της τη συλλογή διηγημάτων της "Του καιρού που επιμένει", εκδόσεις Κίχλη.
Όλοι οι φίλοι της καλής λογοτεχνίας ευπρόσδεκτοι.
ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
Οι συντονίστριες
Διώνη Δημητριάδου
Δήμητρα Καραχάλιου

ΔΥΟ ΑΙΩΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ Μανόλης Αναγνωστάκης Εισαγωγή-ανθολόγηση: Δημήτρης Δασκαλόπουλος εκδόσεις Ίδρυμα Τάκης Σινόπουλος η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

ΔΥΟ ΑΙΩΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Μανόλης Αναγνωστάκης

Εισαγωγή-ανθολόγηση: Δημήτρης Δασκαλόπουλος

 εκδόσεις Ίδρυμα Τάκης Σινόπουλος

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Για τον Μανόλη Αναγνωστάκη • Fractal

 

Για τον Μανόλη Αναγνωστάκη

Το τριακοστό τέταρτο βιβλίο της σειράς «Δύο Αιώνες ελληνικής ποίησης» με εισαγωγή και ανθολόγηση του έργου του Αναγνωστάκη από τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο εκδόθηκε από το «Ίδρυμα Τάκης Σινόπουλος-Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Ποίησης», στο πλαίσιο ενός προγράμματος, στο οποίο σύγχρονοι Έλληνες ποιητές ανθολογούν και παρουσιάζουν σημαντικούς εκπροσώπους της ελληνικής ποίησης των τελευταίων διακοσίων χρόνων, από τη μεγάλη ιστορική τομή του αγώνα της Ανεξαρτησίας έως τις απαρχές του 21ου αιώνα.

Και είναι ευχής έργο που ένας τόσο εμβριθής μελετητής, όπως ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος,  παρουσιάζει στον παρόντα τόμο έναν ποιητή όσο και στοχαστή εν τω λόγω, τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Η ανθολόγηση από όλο το έργο του ποιητή ακολουθεί, όπως είναι φυσικό αλλά και επιθυμητό, την προσωπική εκτίμηση του ανθολόγου για την επιλογή όσων σημαντικών και ενδεικτικών της ποιητικής του ανθολογούμενου, αλλά και του ιδεολογικού προσανατολισμού του, όσο και της ιδιοσυγκρασίας του. Άλλωστε, όπως δηλώνει ο ίδιος στο «Σημείωμα του ανθολόγου»: «Έτσι κι αλλιώς, ο εκάστοτε ανθολόγος εκφράζει τις δικές του απόψεις και προτιμήσεις. […] Είναι κι αυτός ένας τρόπος για να εκτίθεσαι στην κρίση του επαρκούς αναγνώστη».

Διαβάζουμε στην Ανθολόγηση των σχεδόν διακοσίων σελίδων, ποιήματα του ολιγογράφου ποιητή, που σκιαγραφούν την ιδεολογική του πορεία με την επίγνωση της αξίας τόσο της φωνής του όσο και της σιωπής του εν καιρώ πρέποντι,  διακρίνουμε στα κριτικά του δοκίμια εμφανή την ωριμότητα (αν και όχι πάντα συνάδουσα με την ηλικία του, καθώς από νεαρός ασχολήθηκε με κριτική ευστοχία με τα γραπτά των άλλων), εκτιμούμε για μια φορά ακόμη το σατιρικό του πνεύμα στον Μανούσο Φάσση του, το ετερώνυμό του, συλλέγουμε πολύτιμες ψηφίδες για τη συνολική του παρουσία στην τέχνη του και στη ζωή του, πάντα σε πιστή ανταπόκριση με την εποχή του.

Της ανθολόγησης προηγείται μια πολύ ενδιαφέρουσα εκτενής και διεισδυτική Εισαγωγή, με τον τίτλο «Ο πιο ψηλός της παρέας», στην οποία ο Δασκαλόπουλος άλλοτε με την ιδιότητα του μελετητή-δοκιμιογράφου και άλλοτε με την απλότητα του αναγνώστη (πόσο ευεργετική και καθοριστική για το αποτέλεσμα η μείξη των δύο), προσεγγίζει τον άνθρωπο, τον ποιητή, τον ιδεολόγο της Αριστεράς, το κριτικό πνεύμα του καιρού του, τον εύστοχο πάντα στοχαστή. Η παρεμβολή καταγεγραμμένων σκέψεων του ποιητή δίπλα σε αποσπάσματα κριτικών για το έργο του, καθώς και ο συγχρονισμός των έργων του με τα σημαντικά γεγονότα της εποχής του, συνιστά, πέρα από μια ολοκληρωμένη εικόνα του Αναγνωστάκη, μια πρόκληση στον προσεκτικό αναγνώστη να τοποθετήσει τον ποιητή στη σωστή θέση, αυτή που του αρμόζει μέσα στην «τοιχογραφία» του καιρού του. Ταυτόχρονα να σκεφθεί την αξία μιας ποίησης που πηγάζει από τραυματικά βιώματα, ενός τολμηρού λόγου που θα ευχόταν να γίνει κατανοητός όχι μόνο για την αξία της ποίησης αυτής καθ’ εαυτήν, αλλά και για τη μεταποίησή της σε δράση που ταυτοποιεί μια ζωή άξια λόγου. Εντούτοις, και στην ποίησή του μόνον αν μείνουμε, θα δούμε τον τρόπο του να μεταφέρει στα ποιήματά του τον αέρα της εποχής, χωρίς κραυγαλέα συνθήματα, να συνομιλεί με τον άνθρωπο, όχι καθοδηγώντας τον αλλά παρουσιάζοντάς του τον προσωπικό του κόσμο, ήθος γεμάτο, σε αντιπαράθεση, σε αντίθεση και συχνά σε άρνηση με τον κόσμο που τον περιβάλλει, με τον οποίο συγκρούστηκε από τη νεαρή του ηλικία.

 

«Προερχόμενος από οικογένεια βενιζελικών φρονημάτων, ενταγμένος από τα φοιτητικά του χρόνια στην Αριστερά, καταγράφει στα ποιήματά του με ευκρίνεια, και άλλοτε με σιωπές και αποσιωπήσεις, την αγωνία και τα προβλήματα που θα επιχειρήσουν να αποδώσουν και άλλοι ποιητές της ίδιας γενιάς, κάποτε με περισσότερο κραυγαλέους τρόπους». (Εισαγωγή, σ. 18).

 

Ως τεκμηρίωση για την πολυεπίπεδη προσέγγιση του Αναγνωστάκη από τον Δασκαλόπουλο, παραθέτω τους τίτλους των ενοτήτων της Εισαγωγής: Το πλαίσιο/Βοηθήματα, Οι απαρχές, Το Ξεκίνημα και ο Φοιτητής, Ο ποιητής, ο κριτικός, Ο ανθολόγος, Το περιοδικό Κριτική, Ο πολίτης, Ο αλληλογράφος, Ο μεταφραστής, Ο εικαστικός.

Η έκδοση συμπληρώνεται με το Επίμετρο, στο οποίο βλέπουμε Χρονολόγιο, Εργογραφία, Βασική βιβλιογραφία. Ακολουθεί το Εργοβιογραφικό σημείωμα για τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο και Εικονογραφικό παράρτημα. Μια πολύ προσεγμένη πλήρης έκδοση για τον Μανόλη Αναγνωστάκη που συμπίπτει με τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του.

Ευφυές το σχέδιο του εξωφύλλου με το σύμβολο ενός ολόκληρου ιδεολογικού κόσμου που στην εφαρμογή του κατέρρευσε (άραγε από τα λάθη του ή από εγγενείς αδυναμίες, είναι ένα ερώτημα που θα απασχολεί επί μακρόν την Αριστερά) να στέκει όρθιο ως ερωτηματικό.

Διώνη Δημητριάδου