Δέρμα Νερού Μένιος Καραγιάννης εκδόσεις Συρτάρι Γράφει η Δέσποινα Νάσσου

 

 

Δέρμα Νερού

Μένιος Καραγιάννης

εκδόσεις Συρτάρι

Γράφει η Δέσποινα Νάσσου

 

 

Προσωπικά, ο τίτλος όχι μόνο μου κίνησε την περιέργεια αλλά με έκανε να αισθανθώ το νερό που κυλάει στο δέρμα. Διαβάζοντας, ή μάλλον για να είμαι πιο ακριβής, ρουφώντας τις λέξεις ήταν σαν να έκανα καταβύθιση και απογείωση μαζί. Αυτή ακριβώς η έκφραση αναδύθηκε όταν πρωτοδιάβασα τους στίχους. Ένα ποίημα, ενιαίο. Σαν δέντρο με ρίζες, κορμό και κλαδιά που απλώνονται ακτινωτά και καταλαμβάνουν λεκτικό μα κυρίως ψυχικό χώρο.

 

Δέρμα ίσον αφή, αίσθηση, επιφάνεια, δυνατότητα απόλαυσης, άγγιγμα, πόνος, ευαλωτότητα.

 

Να σιάξω λίγο κι ύστερα με γκρεμίζεις όσο θες

 

γράφει ο ποιητής κι η ανάσα γίνεται κοφτή.

 

Νερό ίσον ροή, καθρέφτισμα, εξαγνισμός, ιαματικό. Διαρρέει, φέρει υλικά, διαβρώνει τον βράχο, εισχωρεί, κυματίζει, μεταβάλλεται, σε δοχείο εμπεριέχεται ή ξεχειλίζει.

 

Από τους στίχους εκλύεται -ναι εκλύεται – σαν ηφαιστειακή λάβα ο βαθύτερος εαυτός. Εκφέρει λόγο, εκφράζεται αλογόκριτος όμως.

 

Να σκίσω τον καμβά σου

Να δω πίσω απ’ το ψέμα το άλλο ψέμα

Το ιερό

 

Μήπως η ίδια λάβα που ρέει ασταμάτητη δεν είναι αυτή που κάνει το χώμα πιο εύφορο και καρποφόρο; Ο έρωτας ως ζητούμενο και σημείο αναφοράς. Εδώ θέλω να σταθώ λίγο διότι με τον τρόπο του ο δημιουργός συνδέει (και πολύ σωστά) την πνευματικότητα με τον ερωτισμό και τη σαγήνη:

 

βρυχήθηκε η δύση όπως

ποτέ ξανά

και πάτησες τη γόπα δυνατά

με άχτι ερωτευμένου

«χάνω σε κάθε αναμέτρηση»

Κάθε μέρα λιγότερο ανόητος λιγότερο

Υπαρκτός

Λιγότερο λιγοστός λυγισμένος

Ανίσιακτος

 

Ομοιοκαταληξία δεν θα βρούμε στο Δέρμα Νερού και δεν θα μας λείψει άλλωστε. Γιατί ο ρυθμός αναδύεται ως αποτέλεσμα εσωτερικής επεξεργασίας, ενώ οι εικόνες προκαλούν αβίαστα και αμετάκλητα το συναίσθημα.

 

Τα πλάσματα λυγίζουν στο λυκόφως

Ο χρόνος αιωρείται/ ζυγιάζεται

Σαν το γεράκι στο ύψος του

 

Σύγχρονη ελληνική ποίηση με ατμόσφαιρα και λυρισμό όπου ο Καραγιάννης, με σκηνοθετική οπτική, εισχωρεί με την ψυχική του κάμερα στο Ασυνείδητο και χαράσσει διαδρομές σαν πιονέρος. Που πάει να πει ότι αφήνει στην άκρη την πεπατημένη και τολμά να διαφέρει.

 

Πόδια γιγάντων ακέφαλο δάσος

Ακούς βήματα να πλησιάζουν

-            Τι κρατάς;

-            Το σφυράκι έψαχνα/ ένα κατσαβίδι

Λίγο σύρμα – ψεύδεσαι.

Μια ποίηση αργασμένη κυρίως υπό την έννοια της ζύμωσης που φτάνει στο απόσταγμα σοφίας ανεπιτήδευτης και για αυτό αυθεντικής.

Έρχεται, δηλαδή, εδώ ο δημιουργός και καταθέτει τον αλήθεια του. Άσιαστος, τσαλακωμένος, με γραφή σχεδόν σουρεαλιστική να αρπάξω ό,τι μπορώ/ ν’ αρπαχτώ/ κι άλλο σκαλί να σκάψω/ αν είμαι τόσο μέσα, ποιος με χαιρετάει; και προστακτικές που όμως δεν προστάζουν, πιο πολύ, θα έλεγα, προσκαλούν, ζητούν να ακουστούν:

 

γλώσσα σαύρα πάρε με από δω»/ πριν με καταπιείς/ τράβα με απ’ τους ώμους/ σφίξε με πάνω σου/ γλέντα με!, βρες ήχους/ χτύπα τύμπανα/ φύτεψε αυτιά/ ξερίζωσε μάτια/ δες πίσω/ άκου: το ουρλιαχτό της τελευταίας λέξης, μίλα μου – με λόγο χωρίς λόγο.

 

Υπάρχει παλμός εδώ, δόνηση και ιμπρεσσιονιστικές πινελιές χρώματος:

 

Κίτρινο μωβ πράσινο βραχώδες

Με λέξεις ζωγραφίζω

Μούσκλια ώχρα/ στο γαλάζιο

Θάλασσα βράχος σεμνός

Διαγώνιο φως γυμνό

Άναρθρο απόγευμα

 

Η υπαρξιακή αγωνία διαφαίνεται άλλοτε στη φόδρα του κειμένου άλλοτε στο προσκήνιο

ίδιος στο τιμόνι/ άλλος στον καθρέφτη/ αγνώριστος έγινα.

 

Πώς να κλείσει κανείς ύστερα από τέτοιο καταιγισμό εικόνων και συναισθημάτων;

Μόνο ο ίδιος ο ποιητής, μας προσφέρει, κατευναστικά τον επίλογο:

 

Κι ευτυχώς να λες

Που μπορούμε και μιλάμε γι’ αυτά

Το δειλινό με βρίσκει απροστάτευτο

Με παρασύρει σε οποιαδήποτε ποινή

Γι ’αυτό σου λέω: ευτυχώς

Που μπορούμε και μιλάμε γι ’αυτά.

 

Το εξώφυλλο, διακρίνεται από διαφάνεια και μινιμαλιστική προσέγγιση, λιτές γραμμές σε γήινα χρώματα.

 

Δέσποινα Νάσσου

David Uclés Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια Μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου Εκδόσεις Μεταίχμιο η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

David Uclés

Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια

Μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου

Εκδόσεις Μεταίχμιο

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

David Uclés: «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια»

 

«Επαναλαμβάνω: μη διαβάζετε αυτό το βιβλίο ως ιστορικό τεκμήριο, αλλά ως ιστορική μυθοπλασία» (σ. 332). Μια αναγκαία υπενθύμιση που απευθύνει ο Νταβίδ Ουκλές, ο συγγραφέας του βιβλίου και αφηγητής της ιστορίας, στους αναγνώστες. Μια «παρέμβαση», που θα ξεκινήσει στην αρχή αμυδρά και, καθώς θα προχωράει η ιστορία, θα εντείνεται, σαν ο αφηγητής να θέλει κάθε τόσο να εισχωρεί ανάμεσα στα πρόσωπα, να μεσολαβεί ανάμεσα σ’ αυτά και τους αναγνώστες. Ξεκίνησα από αυτό το ευφυές εύρημα, γιατί δεν αποτελεί απλώς ένα είδος «απομυθοποίησης» της λογοτεχνικής γραφής, με την οποία άλλωστε η αναγνωστική πρόσληψη έχει εξοικειωθεί, αλλά συνιστά και μια αμφίδρομη σχέση από και προς τον συγγραφέα/αφηγητή με τους ήρωες να αυθαιρετούν, να αυτονομούνται, να ανατρέπουν την πλοκή, να αιφνιδιάζουν τον δημιουργό τους. «Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει στις αντιδράσεις  διαφόρων χαρακτήρων μια κάποια υπαρξιακή διχοτομία: Οι Ίβηρες δεν ήξεραν αν έπρεπε να πιστέψουν στον Θεό ή στον αφηγητή. Αγνοούσαν αν ήταν το ίδιο πρόσωπο ή όχι, και αν κάποιος από τους δύο υπήρχε. Κατά κανόνα, η ιδέα ότι αποτελούσαν ένα αφηγηματικό προϊόν τους άγχωνε περισσότερο από το να είναι πλάσματα μιας επουράνιας οντότητας» (σσ.249-250). Έτσι, δεν είναι πάντα ο αφηγητής που τους κατευθύνει, κατά τη δική του βούληση, είναι και αυτοί ως αντιδρώντα υποκείμενα με άποψη και βούληση. Ταυτόχρονα, σε μια πάντα ευθεία αναφορά προς τους αναγνώστες, ο αφηγητής προβλέπει, «γνωρίζει», όχι με τη δόκιμη ιδιότητα του παντογνώστη, που γνωρίζει μόνον όσα αφορούν στην επινοημένη ιστορία του, αλλά ως υπεριπτάμενος της ιστορίας του, ως γνώστης των μελλούμενων. Δεν προοικονομεί, δεν προϊδεάζει, παρουσιάζει απροκάλυπτα τι θα συμβεί, επιτρέποντας μόνο μικρές αβεβαιότητες. Θεωρώντας πως αυτή η ιδιάζουσα γραφή είναι ένας από τους βασικούς δομικούς λίθους που στερεώνουν την ιστορία, προχωρώ στο επόμενο ξάφνιασμα.

Συχνά η λογοτεχνία συνιστά μια οπτική διαφορετική λίγο έως πολύ στην ιστορική αφήγηση, και μακάρι στην ιστορική αλήθεια, όσο αμφίρροπη κι αν είναι αυτή. Ωστόσο το εγχείρημα αυτής της γραφής να αποδοθούν τα ιστορικά γεγονότα όχι μόνο με τον συνήθη ρεαλισμό αλλά ίσα ίσα με τον μαγικό ρεαλισμό, και μάλιστα σε τέτοια έκταση, θα έλεγα πως αποτελεί μια τολμηρή «βουτιά» στις απεριόριστες δυνατότητες της λογοτεχνίας. Η αφήγηση του Εμφύλιου πολέμου στην Ισπανία (1936-1939), όπως τη συνέλαβε ο Ουκλές, ακροβατεί ανάμεσα στη σφοδρή σκληρότητα των εικόνων και στη μαγεία της αντίπερα συγγραφικής όχθης, στο σημείο που η πραγματικότητα βρίσκει αναπάντεχα την ανατροπή της, χωρίς, όμως, να χάνει καθόλου το ρεαλιστικό νήμα, καθώς ό,τι επινοείται βρίσκει σταθερό έδαφος στη σκληρή αλήθεια, την καθημερινότητα μιας ζωής (ζωής, αλήθεια;) εν μέσω αδελφοκτόνου (στην κυριολεξία) πολέμου, από τους σφοδρότερους που γνώρισε ο προηγούμενος αιώνας, ένας προάγγελος της άλλης αδιανόητης σύλληψης, του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, που ακολούθησε. Μια επισήμανση εδώ, νομίζω, σημαντική για τον τρόπο της γραφής αυτής. Ο μαγικός ρεαλισμός, όσο και οι πολλές σουρεαλιστικές εικόνες, κερδίζουν έδαφος όσο προχωράει η ιστορία, σαν η σκληρότητα να μην μπορεί πλέον να αποδοθεί διαφορετικά, όταν η λογική στερεύει μπροστά στη φρίκη των ενστίκτων, στη βιαιότητα που εν δυνάμει κρύβεται μέσα σε κάθε άνθρωπο, και κάτω από ικανές συνθήκες φανερώνεται. Σκέφτομαι, συνδέοντας αυτή τη σκέψη με όσα γράφονται στην προηγούμενη παράγραφο, πως ίσως στην πορεία της γραφής επινοήθηκε τόσο η παρέμβαση του αφηγητή στην ιστορία όσο και η μεταπήδηση στον μαγικό ρεαλισμό. Διατηρώ, όπως είναι φυσικό, το δικαίωμα της αναγνωστικής και κριτικής άποψης.

Και τώρα η ιστορία αυτή καθεαυτή. Ο Ουκλές αφηγείται τα τρία χρόνια της εμφύλιας διαμάχης μέσα από ιστορικά ντοκουμέντα (άλλωστε, ο ίδιος χρησιμοποιεί τον όρο «ιστορική μυθοπλασία»), αλλά χρησιμοποιεί ως όχημα της αφήγησης την ιστορία της δικής του οικογένειας από το χωριό Κεσάδα, που εδώ ονομάζεται Χάντουλα. Έχει οδηγό τις έμμεσες μνήμες του παππού του (γεννήθηκε το 1940), τα βιώματα της κατασπαραγμένης του οικογένειας, αλλά και τη δική του επιτόπια έρευνα στους τόπους της τραγωδίας. Ενδιαφέρον αυτό, καθώς ο ίδιος (γεννημένος το 1990) διανύει μόλις την τέταρτη δεκαετία της ζωής του. Παρουσιάζει, με πολλές λεπτομέρειες από ιστορικές πηγές, τους σχεδιασμούς των μεγάλων μαχών, τις ολοσχερείς καταστροφές μνημείων και πόλεων, τους βασικούς πρωταγωνιστές των γεγονότων και από τις δύο αντιμαχόμενες μερίδες. Ταυτόχρονα, καθώς παρακολουθεί την πορεία της δικής του οικογένειας, με επικεφαλής τον «πατριάρχη» Οδίστο, παρουσιάζει τις αντιδράσεις του απλού λαού που χωρίς να το θέλει βρέθηκε να επιλέξει στρατόπεδο, να διαλύσει τις οικογένειες του, να σκοτώσει τα αδέλφια του, να υποκριθεί πίστη στους κόκκινους ή στους φασίστες για να επιβιώσει, να αναθεωρήσει κατόπιν αναλόγως, να δικαιωθεί ή να μείνει αδικαίωτος.

«Πολλές φορές το πιο επικίνδυνο σ’ έναν πόλεμο δεν είναι ο ένοπλος αγώνας ενάντια στον εχθρό, αλλά το ξεκαθάρισμα λογαριασμών με αυτούς που σε περιτριγυρίζουν. Όλα επιτρέπονται! Και αν κάποιος σου φυτέψει μια σφαίρα μες στη μέση του δρόμου, κανείς δεν πρόκειται να δικαστεί. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος φόβος που προκαλεί ένας πόλεμος· η αίσθηση της απόλυτης αδυναμίας» (σ. 129).

Η θέση του ίδιου στα γεγονότα είναι όσο γίνεται αντικειμενική. Δεν τηρεί στάση ουδετερότητας, αντιθέτως παίρνει θέση, στιγματίζοντας και τις δύο μερίδες για το μέγεθος του κακού που αναλογεί προς την καθεμία. Ο Οδίστο, σε μια απρόσμενη στιγμή, θα γράψει τους παρακάτω στίχους, που μοιάζει να αφορούν τους πάντες: «Ένας πιστός θρυμματίζει έναν σταυρό./ Ένας άθεος με αγιασμό μυρώνεται./ Ένα αφεντικό υψώνει τη γροθιά του./ Ένας εργάτης χαιρετάει φασιστικά./ Όλοι τους ράβουν τα μέλη των παιδιών τους» (σ. 725). Στη δική μου ανάγνωση, η πλάστιγγα της γραφής του γέρνει προς την αριστερή πλευρά, χωρίς να της χαρίζεται ούτε στο ελάχιστο για τα δικά της κακουργήματα. Ενισχύεται αυτή η θέση από το γεγονός πως την ιστορία διαπερνούν οι δεκαπέντε οιωνοί που προέρχονται από την Εύα, την ασάλευτη προφήτη της Χάντουλας, με την οποία ο αφηγητής συμβαδίζει ως προς την αποκάλυψη των μελλούμενων. Σαν να αλληλοσυμπληρώνονται, με τον αφηγητή να αποκαλύπτει τι θα συμβεί στα πρόσωπα της ιστορίας του, με την Εύα να προμηνύει τα μελλούμενα όλου του λαού. Στον τελευταίο οιωνό, τον 15^ο, η Εύα, αφού προφητεύσει τον δικό της θάνατο από τους φασίστες, συνεχίζει: «Αυτά σ’ εμένα, αλλά σ’ εσάς… Εσάς θα σας ρουφήξουν τη ζωή για σαράντα χρόνια! […] Εγώ, που σας έφερα φως στο πικρό σας μέλλον, που σας προειδοποίησα και έκλεισε η φωνή μου κι αρρώσταινα για να σας ιστορήσω τις βρομιές που ζύγωναν! Εγώ, που σας προειδοποίησα για τον μονάρχιδο ηγέτη και τις αδιάκοπες ιαχές του ευνούχου!» (σ. 774).

Ο Ουκλές θα παρεμβάλει ανάμεσα στα κεφάλαια τις απόψεις/παρεμβάσεις κάποιων από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων, αλλά και συγγραφέων στη διάρκεια του εμφυλίου και στον απόηχό του, μία από τις αρκετές αναφορές που κάνει στον ρόλο της διανόησης, που κι αυτή έχει να μετρήσει τα λάθη της, τις υπαναχωρήσεις δίπλα στις καθαρές της φωνές. Κρατώ αυτό από τον Αγουστίν Γκόμεθ Άρκος: «Μετά […] ήρθε ο πόλεμος […] που μετατρέπει τος ανθρώπους σε ράκη· τα σπίτια σε ερείπια, και αυτομεταμορφώνεται σε εξόντωση, που κάποιοι αποκαλούν ειρήνη» (σ. 208).  

Η μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου συνιστά έναν άθλο.

Στο εξώφυλλο (Rafael Zabaleta, La Romería, 1959) ανθρώπινες φιγούρες διαφορετικής προέλευσης, συναγμένες όλες μαζί, με βασιλικές και φασιστικές φιγούρες στην επάνω σειρά. Συμβολική απεικόνιση.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

εικόνες δίχως τίτλο Γιούλικα Ψιμούλη ΑΩ εκδόσεις η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

εικόνες δίχως τίτλο

 Γιούλικα Ψιμούλη

 ΑΩ εκδόσεις

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Η αυθεντικότητα μιας επικοινωνίας • Fractal

 

Η αυθεντικότητα μιας επικοινωνίας

 

«Η ζωή είναι συνέπεια όλων των εντυπώσεών μας», όπως σωστά έχει επισημάνει η Γεωργία Σάνδη. Πώς αυτές οι εντυπώσεις ενσωματώνονται στο «είναι» μας, πώς συνεχίζουν να ζουν και να μεταποιούνται σε ζωή; Είναι εικόνες που αιχμαλώτισαν τα μάτια μας και διαρκούν μέχρι να μορφοποιηθούν σε συναίσθημα ή σε σκέψη; Είναι σκέψεις που κάποια στιγμή ζήτησαν να πάρουν τη μορφή του λόγου; Σκέφτομαι πως ίσως είναι όλα αυτά, από όποια αφορμή κι αν έχουν ξεπηδήσει, ίσως είναι μια σπουδαία μείξη που απαιτεί να λάβει μορφή στα χέρια του φωτογράφου, του εικαστικού, του λογοτέχνη. Και από εκείνο το σημείο εκκινεί μια πολύ σημαντική σχέση, αυτή του δημιουργού με τον αποδέκτη.

Η Γιούλικα Ψιμούλη, είτε ως αρχιτέκτων είτε ως εικαστικός είτε ως συγγραφέας, ξέρει καλά πώς να συνδυάζει εικόνες, σχήματα, λόγια, και να ποιεί ένα έργο αξίας. Εν προκειμένω, συγκέντρωσε εξήντα εικόνες, τις μεταποίησε σε ισάριθμα μικρά κείμενα λόγου, τις χώρισε ακολουθώντας τη φυσική σειρά των εποχών, ονομάζοντας άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνα κάθε φορά δεκαπέντε από αυτές· έτσι, σε μια «τακτοποίηση» που λειτουργεί ως ένα οξύμωρο σε σχέση με τη φύση της γραφής της, που συνταιριάζει περισσότερο τον πεζό με τον ποιητικό λόγο, και σαν τέτοια ανοίγεται έξω από τα ορατά ή αόρατα όρια. Κι όμως, αυτή η ιδιότυπη τακτοποίηση (ακόμα και στην ομοιομορφία των πεζών γραμμάτων παντού) μοιάζει να είναι μια απάντηση στην όλη αταξία (όλο τρύπες και λεκέδες, όπως έγραφε ο Κορτάσαρ), απέναντι σε ό,τι απειλεί να καταργήσει μια φυσική συνέχεια των πραγμάτων. Μια απάντηση στην ανυπαρξία, μια σχεδόν τελετουργική διάταξη εικόνων και λόγου, που τείνει να ανασυντάξει ό,τι φαίνεται χαώδες και ανερμήνευτο· μια εντελώς ανθρώπινη συνθήκη να αντιτάξει τη ζωή στη φθορά.

 

 Τι λείπει από τον σημερινό άνθρωπο; Ο δρόμος δια­φυγής. Είναι επειδή τον αναζητά πάνω σε μονοπά­τια ορατά, εξασφαλισμένα, σεσημασμένα συχνά με ένα πράσινο «exit». Επειδή θυμάται κι επιθυμεί. Επειδή τον θλίβει αθεράπευτα ο χαμένος χρόνος κι έχει λησμονήσει πως εκείνος ποτέ δεν τον εγκατέ­λειψε, πως τον περιμένει καρτερικά στις ουράνιες στράτες μιας ταξιδιάρικης νεφέλης, στην επιμονή του μέρμηγκα, στην αιώρηση των υγρών σωμάτων, στο θάρρος του κοκκινολαίμη, της αλκυόνης, του σπίνου ή του κορμοράνου. Στη διαδρομή του ήλιου που κάθε μέρα την ακολουθεί σα να είναι η πρώτη φορά, δίχως τίποτα να έχει ανάγκη. (εικόνες του χειμώνα, «πεντηκοστή πέμπτη», σ. 87).

 

Η Ψιμούλη «λογοποιεί» τις εικόνες και «εικονοποιεί» τον λόγο, δείχνοντας πως στην ουσία όλα συνιστούν μια αδιάσπαστη ενότητα. Ξαφνιάζει η συντομία των κειμένων της, έτσι όπως τίποτα δεν περισσεύει αλλά και τίποτα δεν λείπει. Όπως θα μίλαγε με ένα ποίημα που έχει τη δυναμική να συμπυκνώσει, να υπαινιχθεί να ανοίξει χαραμάδες στο επιφανειακά κρυπτικό, «κλειστό» του σώμα. Σαν η αποτύπωση μιας εικόνας ή μιας μνήμης ή σκέψης να μην χρειάζεται περισσότερα. Όπως γράφεται, παίρνοντας τη μορφή των λέξεων (συνειδητά και προσεκτικά επιλεγμένων), είναι αρκετή για τη δημιουργό, αφού επαναφέρει την αρχική αφορμή (και αυτή μεταποιούμενη σε κάθε νέα ανάγνωση), αλλά είναι αρκετή και για τον αποδέκτη/αναγνώστη, αφού αυτός με τη δική του βιωματική πρόσληψη και τη δική του ευαισθησία εισχωρεί και κατανοεί. Είναι ένας τρόπος να δούμε τον κόσμο γύρω μας με όχημα την τέχνη, που εδώ μας παρουσιάζεται σε διάφορες μορφές της.

 

Εκείνη η σταγόνα είναι πράγματι πολύ επίμονη. Χοντρή και βαριά, κρατιέται γερά από τη μεταλλι­κή επιφάνεια, όσο στιλπνή κι αν είναι. Καθρεφτίζει όλα τα χρώματα κι όλες τις γύρω της εικόνες σαν υγρό καλειδοσκόπιο. Σαν μαγνήτης τραβάει πάνω της όλο το φως. Σαν ντίβα στέκεται με αξιοπρόσε­χτη ματαιοδοξία. Και δεν χρειάζεται να κάνει τίπο­τα για να ξεχωρίσει, αρκεί που υπάρχει. Ένα μικρό εφήμερο τίποτα που περιέχει τα πάντα. Ανάλογα πώς την κοιτάς ξεπροβάλλουν διαφορετικά σχήματα και χρώματα. Σαν τη ζωή που, ανάλογα πώς την κοιτάς, μοιάζει διαφορετικό το ίδιο πράγμα, πα­ραλλαγμένο σε αμέτρητα πρόσωπα, σαν τις έδρες των πρισμάτων. (εικόνες του χειμώνα, «τεσσαρακοστή ένατη», σ. 81).  

 

Η γραφή της Ψιμούλη κερδίζει την αυθεντικότητά της καθώς συνομιλεί διαρκώς με τον φυσικό χώρο, από αυτόν αντλεί και σ’ αυτόν επιστρέφει. Τα τέσσερα μέρη στα οποία χωρίζει τον λόγο της (τις εικόνες της) επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω αυτού του φυσικού χώρου, στον οποίο εντάσσει και τον άνθρωπο την ανθρώπινη επαφή, τον άνθρωπο ως παρατηρητή, ως δημιουργό, ως συνεκτικό κρίκο μιας αλυσίδας σχέσεων. Καθόλου τυχαία αφιερώνει το βιβλίο στους φίλους της. Σαν να τους συγκεντρώνει όλους σε σχέση αγαπητική, στερεή και διαρκή.

Στο εξώφυλλο το έργο Home του Πέτρου Τατσιόπουλου, ένας «χώρος» ιδεατός, όπως το «σπιτικό» ή η «πατρίδα», που τον στηρίζουν οι άνθρωποι και όχι τα θεμέλια. Όπως οι δύο φιγούρες που «χτίζουν» τη στέγη του χώρου διασταυρώνοντας τα φυσικά τους υλικά, σε ένα φόντο με γήινα χρώματα. Τέλεια η σύμπλευση με το περιεχόμενο του βιβλίου.

Διώνη Δημητριάδου 

 

 

ΟΠΤΑΣΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

ΟΠΤΑΣΙΑ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Περιέλουσε ο ήλιος τη γη με φως και χρώματα,
αγνάντεψε τα πυκνά των ανθρώπων πηγαινέλα
και κουρασμένος και ασυντρόφευτος ταξιδιώτης
έγειρε και βασίλεψε στο εσπέριο καταφύγιό του,
μοναχικός στις δόξες του και τα λιβανωτά του,
στο σήμερα πειρατής και στο αύριο κουρσάρος.

Ασήμωνε το φεγγάρι της νύχτας την αγκαλιά ,
δρασκέλιζε σε δρόμους πλατιούς και καλντερίμια,
περιόδευε σε γειτονιές και σε παράθυρα ανοιχτά
και στων αστεριών το φεγγοβόλο σύχνασμα,
στο γλυκό το κρυφομιλητό και στον ανοιχτό χορό,
στεφάνωνε της γης νεράιδες με αγγέλους τ’ ουρανού.

Πορφύρωμα η ανατολή σε ορίζοντες κι αγνάντια,
της αγρύπνιας μούσα και του ουρανού γητεύτρα,
απλώνει τη ματιά της στο μακρύ το πλάτεμα της γης,
αγκαλιάζει κάμπους, ραχούλες και βουνοκορφές
και στα πλατύσκαλα των σπιτιών στέκει και σμιλεύει
χαρούμενο ξημέρωμα με προσμονές και ελπίδες.

Κόρη πορφυρογέννητη στο λιόγερμα και τη δύση,
ουράνια νύμφη της νυχτιάς και της φεγγαροσύνης,
θεά της χρυσής αυγής και της ημέρας δεσποσύνη,
οπτασία των ονείρων μου και της κρυφής ελπίδας,
φτερούγισε πουλί στην αυλή μου πριν ξημερώσει,
γλυκοκελάηδημα ορθρινό να σ’ ακούσω και να χαρώ.

Των κρυφών πόθων μου ολοζώντανη οπτασία,
βαθύς αναστεναγμός και ξέχωροι της καρδιάς παλμοί,
στης προσδοκίας το αγλάισμα και την αγαλλίαση,
ο ερχομός σου λύτρωση ψυχής και ολοκλήρωση ζωής,
εικόνες άγιες τα μάτια σου κι η λαμπερή θωριά σου,
πρόκληση φαντασίας στης ευτυχίας την απαντοχή. 

 Γιώργος Αλεξανδρής

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ Ασημίνα Ξηρογιάννη Η καρδιά της γινόταν ποτάμι εκδόσεις Βακχικόν

 

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

 Ασημίνα Ξηρογιάννη

Η καρδιά της γινόταν ποτάμι

εκδόσεις Βακχικόν

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

 

https://bookpoint.gr/book/1349956

 

AKOYΣΤΕ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ:

 

https://on.soundcloud.com/0xlpiN5EPZoW0lddb4

 

Αλλά τώρα σκέψου
πως σε αγκαλιάζω σφιχτά.
Και σου στέλνω τη θάλασσα
Σου ψιθυρίζω τον ουρανό
Σε κοιμάμαι.

 

*

Η Ασημίνα Ξηρογιάννη είναι ποιήτρια, κριτικός λογοτεχνίας, θεατρολόγος και φιλόλογος. Σπούδασε φιλολογία και θεατρολογία στο ΕΚΠΑ, και υποκριτική στο Θέατρο–Εργαστήριο «Εμπρός», ενώ έχει ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό της στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Για δεκαεννέα χρόνια εργάστηκε στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ως θεατρολόγος και εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού, ανεβάζοντας παραστάσεις με τους μαθητές της και εκπονώντας πολυάριθμα εκπαιδευτικά προγράμματα (κυρίως για τον Σαίξπηρ, τον Αριστοφάνη και τη δημιουργική γραφή). Tα τελευταία χρόνια διδάσκει Ελληνική Λογοτεχνία, Ιστορία και Φιλοσοφία στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Έχει γράψει ποίηση, πεζογραφία και θέατρο. Δοκίμια, άρθρα, μεταφράσεις και κριτικές της δημοσιεύονται σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά και ιστολόγια. Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά, γαλλικά, ισπανικά και ρουμάνικα.

Η ποιητική συλλογή τηs Εποχή μου είναι η ποίηση(εκδόσεις Γαβριηλίδης 2013) κυκλοφορεί στη Γαλλία σε μετάφραση του Μισέλ Βόλκοβιτς. Το 2019 μετέφρασε για πρώτη φορά στα ελληνικά ποιήματα του Μαρκ Στραντ στην ανθολογία Προσωρινή Αιωνιότητα(εκδόσεις Βακχικόν 2019). Το 2023 ήταν υποψήφια για το Βραβείο Ποίησης της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης για το βιβλίο της Μια απέραντη ματιά (εκδόσεις Βακχικόν 2023).

Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, του Κύκλου Ποιητών, και του Πανελλήνιου επιστημονικού συλλόγου θεατρολόγων, και ασχολείται συστηματικά με το κολάζ σε γόνιμο διάλογο με τον ποιητικό λόγο.

Το 2009 ίδρυσε το λογοτεχνικό ιστολόγιο Varelaki και το 2021 το blog θεατρική αγωγή.

Η καρδιά της γινόταν ποτάμι είναι η δέκατη ποιητική συλλογή της.

 

 

 

 

 

 

                                 

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ Ισορροπώντας μεταξύ αναπηρίας και «κανονικότητας» Αθηνά-Χριστίνα Τζένου ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΙΞΙΣ

 

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

Ισορροπώντας μεταξύ αναπηρίας και «κανονικότητας»

Αθηνά-Χριστίνα Τζένου

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΙΞΙΣ

 

Πώς μπορεί να εξελιχθεί η ζωή ενός ανθρώπου με κινητική αναπηρία; Τι είναι αυτό που δίνει το κίνητρο σε έναν άνθρωπο με σπαστική τετραπληγία –εγκεφαλική παράλυση ή αλλιώς με απλά λόγια, βαριά κινητική αναπηρία– να παλεύει στη ζωή, όπως όλοι οι άνθρωποι; Θα σας απαντήσω ότι ούτε εγώ η ίδια το γνωρίζω ακριβώς! Αντιλαμβάνομαι ότι είναι κίνητρο εσωτερικό, που δεν χωράει εύκολα σε λέξεις. Ίσως βέβαια να έπαιξε ρόλο και μία φράση που άκουσα σε πολύ μικρή ηλικία από μία κυρία, περαστική από δίπλα μου στον δρόμο, καθώς ήμουν βόλτα στο καρότσι περιπάτου. «Τι όμορφο κοριτσάκι! Κρίμα να μην μπορεί να περπατήσει!» Αυτά τα λόγια χαράχτηκαν στη μνήμη μου. Από τότε αποφάσισα ότι δεν θα επιτρέψω πότε σε κανέναν να με λυπηθεί για τίποτα και να μου στερήσει τα όνειρά μου…

 

 

Ισορροπώντας μεταξύ αναπηρίας και «κανονικότητας»

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΙΞΙΣ

Αθήνα 2026, σελ. 256

ISBN: 978-618-5595-36-4

Τιμή: 14,00€

 

 

 

Κοιτάσματα ονείρων Ελισάβετ Κούκη Πρόλογος: Ελένη Βαροπούλου εκδόσεις Κουκκίδα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Κοιτάσματα ονείρων

 Ελισάβετ Κούκη

Πρόλογος: Ελένη Βαροπούλου

 εκδόσεις Κουκκίδα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Μια εσώκλειστη επικοινωνία • Fractal

 

 

Μια εσώκλειστη επικοινωνία

«Μιλώ για πέτρες που ανέκαθεν πλαγιάζαν στο ύπαιθρο ή που κοιμούνται στο ορυκτό στρώμα τους, στο έρεβος των κοιτασμάτων. […] Μαρτυρούν μοναχά τον εαυτό τους».

Ροζέ Καγιουά (1913-1978).

Η ψυχαναλύτρια Ελισάβετ Κούκη, στα Κοιτάσματα ονείρων, παρουσιάζει στο χαρτί, σε μια έκδοση «διαμάντι», τις πέτρες της, που τις συνέλεγε επί χρόνια, συντασσόμενη κι αυτή με όσους θαυμάζουν τα δημιουργήματα της φύσης, ανώτερα από κάθε ανθρώπινη σύλληψη. Η συλλέκτρια φωτογράφισε τα πετρώματα της συλλογής της και θέλησε να τα μοιραστεί μαζί μας, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο άφατου πλούτου, φαντασίας, φυσικής γεωλογικής εξέλιξης. Στην ουσία έναν γεωλογικό χάρτη που έχει πίσω του εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια χρόνια γήινης δημιουργίας, πολύ πριν η ανθρώπινη ζωή κάνει την εμφάνισή της στον πλανήτη. Θα έλεγε κανείς πως ένα τέτοιο πόνημα θα ενδιαφέρει ιστορικούς ή αρχαιολόγους, τουλάχιστον γεωλόγους. Ωστόσο, παρατηρώντας αυτά τα εξαίσιας ομορφιάς έργα φυσικής τέχνης, ο στοχασμός ξεδιπλώνεται, ο θαυμασμός μεταποιείται σε λέξεις, ο άνθρωπος από παρατηρητής γίνεται αποδέκτης του φυσικού θαύματος, επικοινωνεί με το παρελθόν του κόσμου, συναισθάνεται τη ζωή που, εγκιβωτισμένη στο πετρώδες σώμα, ακόμα αντηχεί, ψυχή ζώσα στο παρόν.

Τεκμηριώνοντας την παραπάνω αναπόφευκτη συνθήκη, η Ελισάβετ Κούκη συνειρμικά συνδέει τις εικόνες των πετρωμάτων της με κείμενα λογοτεχνικά που μοιάζει να τις αντικρίζουν και, καταργώντας τον χωροχρόνο ανάμεσά τους, να συνταυτίζονται μαζί τους. «Μια πέτρα κρύβει όλους τους συλλογισμούς» έγραψε ο Νίκος Καρούζος, και εδώ η Κούκη θα μας το θυμίσει αντικριστά στη σελίδα όπου παρουσιάζει μια παεζίνα, μια τοπιογραφική πέτρα. Ή αλλού, ο ντανταϊστής Τριστάν Τζαρά γράφοντας: «Κάτω από το ένδυμα/ Των λίθων/ Η κλειδαριά ανοίγει στα μυστήρια», μοιάζει να συνταιριάζει την αισθητική πρόκληση που του γεννούν οι λίθοι με τον αχάτη της διπλανής σελίδας, και όλο αυτό μαζί να δομεί μια σύλληψη που αναστατώνει τις αισθήσεις και τη σκέψη, πέρα από τη λογική, σε έναν ακατάλυτο δεσμό με το μυστήριο της φύσης και του ανθρώπου μέσα της.

Στη συλλογή αυτή θα δούμε αχάτες, δενδρίτες, δουνίτες, ιάσπιδες, μάτι τίγρης, μαλαχίτες, οπάλια, πέτρες ονείρου κ. α. Όλα φωτογραφισμένα στην εντέλεια από τη συλλέκτρια, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και την τέχνη της φωτογραφίας, αλλά και την τέχνη (και όχι μόνο τεχνική) της γραφιστικής· η εικαστικός Τέτη Καμούτση επιμελήθηκε το απίστευτης τελειότητας γραφιστικό αποτύπωμα. Το όλον προλογίζεται από την κριτικό τέχνης Ελένη Βαρσοπούλου, με ένα κείμενο («Ζωγραφικές αντηχήσεις»), που συνδέει την ορυκτή ύλη με την έμπνευση και τη φαντασία των ζωγράφων, των αρχιτεκτόνων, των φιλοσόφων, των ποιητών. Γράφει η Βαροπούλου: «[…] πέρα από τη έξαρση του τεκτονικού και κατασκευαστικού στοιχείου, πέρα από τις γεωλογικές μετατοπίσεις ηπείρων και ωκεανών ή τις εικόνες Αποκάλυψης, οι παεζίνες μιλούν και για τη εγκαθίδρυση μιας μεταφυσικής ανησυχίας. Κυρίως όταν θυμίζουν Το νησί των νεκρών του Άρνολντ Μπέκλιν, με τις πέντε ζωγραφικές εκδοχές και τους πολλούς συμβολισμούς του».

Στο δικό της προλογικό κείμενο («Η αρχή της συλλογής μου»), η Ελισάβετ Κούκη αφηγείται την ευτυχή συγκυρία να συναντηθεί με τις ορυκτές πέτρες σε μια έκθεση στο Παρίσι το 1980, και έκτοτε να αφιερωθεί σ’ αυτές συνεπαρμένη από τους ιριδισμούς τους, τα δραματικά τους σχήματα, το απρόσμενο των μορφών που σχηματίζονται μέσα τους. Γράφει: «Σε πέτρες παρόμοιες με εκείνες που κεντρίζουν τη φαντασία μου κάθε φορά που επιστρέφω στα τρία βιβλία που τους έχει αφιερώσει ο Ροζέ Καγιουά, ο φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, σπάνιος διανοητής καθώς ξεδιπλώνει τη σκέψη του διαγώνια για να ανιχνεύσει συμμετρίες, αναλογίες, ακόμη και στα πιο ετερόκλητα μεταξύ τους πεδία της γνώσης». Στο βιβλίο παρατίθεται και το κείμενο («Αφιέρωση») με το οποίο ο Καγιουά έκανε την εισαγωγή στο βιβλίο του Πέτρες. Μια αφιέρωση με αποδέκτη ίσως τα ίδια αυτά πετρώματα που έγιναν η αφορμή για να ανακαλύψει, όπως γράφει η Κούκη, ένα νέο τρόπο θέασης και γραφής του κόσμου.

Αυτή, άλλωστε, είναι και η ουσία, το «μήνυμα» στο οποίο επικεντρώνεται όλη αυτή η ενασχόληση με τις ορυκτές πέτρες. Οδηγούν στο άνοιγμα ενός νέου τοπίου, στο οποίο η ανθρώπινη παρατήρηση και σκέψη αντλεί από τον φυσικό χώρο στις πιο βαθιές του χρονικές αφετηρίες, για να στοχαστεί και να δημιουργήσει, επιστρέφοντας ως αντικριστή εικόνα το δικό τους δημιούργημα πίσω στον φυσικό χώρο. Η επαφή του ανθρώπου με ό,τι υπήρξε πριν τον άνθρωπο, αλλά και με ό,τι ακόμα τον προκαλεί σε στοχασμό και δημιουργία.

Συγχαρητήρια στις εκδόσεις Κουκκίδα που, σε χαλεπούς καιρούς για το βιβλίο, τολμούν να προτείνουν στο κοινό ένα έργο τέτοιας αξίας. Μια απάντηση στην ευτέλεια που μας περιτριγυρίζει.

Διώνη Δημητριάδου