Φυλακή Emmy Hennings μετάφραση-επίμετρο: Κατερίνα Λιάτζουρα εκδόσεις ΑΩ η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Φυλακή

 Emmy Hennings

 μετάφραση-επίμετρο: Κατερίνα Λιάτζουρα

εκδόσεις ΑΩ

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Για τη “Φυλακή” • Fractal

 

 

 

 

«Αν μείνω ήρεμη σε αυτό το κλουβί, θα έχω προδώσει τον εαυτό μου. Αυτό είναι το χειρότερο απ’ όλα. Δεν πρέπει να ηρεμήσω. Δεν πρέπει να ξεγελάσω τον εαυτό μου, να παραπλανηθώ. Δεν πρέπει να φανταστώ κάτι που δεν είναι. Δεν πρέπει να βολευτώ. Δεν πρέπει να πω: “Θα περάσει”. Δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου ότι αυτή η φυλακή ήταν μια χριστουγεννιάτικη ευχή. Αν αρχίσω με την αυταπάτη, θα γίνω επιδέξια στην εξαπάτηση, θα γίνει η φυλακή παράδεισος». (σσ. 34-35).

Η Φυλακή της Emmy Hennings δημοσιεύτηκε το 1919 και αποτελεί ένα εξομολογητικό κείμενο, που, πίσω από τη λογοτεχνικότητά του, αφορά ένα προσωπικό της τραυματικό βίωμα. Μια κλοπή που διέπραξε το 1914 της στοίχισε μια τρίμηνη φυλάκιση στις βαυαρικές φυλακές του Μονάχου, αλλά και η υποβοήθηση ενός φίλου της σε λιποταξία από το στράτευμα κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου την οδήγησε ξανά στη φυλακή για έναν μήνα. Το 1919 η Hennings δεν έχει ακόμα αποκηρύξει το κίνημα του ντανταϊσμού (Dada), του οποίου υπήρξε, μαζί με τον Tristan Tzara και τον σύντροφό της Hugo Ball, ιδρυτικό μέλος, ωστόσο σ’ αυτό το γραπτό της υπάρχουν ενδείξεις της σταδιακής μεταστροφής της στη θρησκεία και μάλιστα στον καθολικισμό.

 

«Αυτή η επανάπαυση στη Χάρη δεν οδηγεί αναπόφευκτα στην αγριότητα; Ο Χριστός στον Σταυρό, που κρέμεται τόσο θλιβερά στον τοίχο μας, τόσο ταπεινωμένος, κατέβηκε με τη θέλησή του κοντά στους αμαρτωλούς – πώς τολμάμε να Σε θυσιάζουμε κάθε μέρα; Μία φορά πέθανες για εμάς. Αυτή η μία φορά θα έπρεπε να είναι αρκετή. Δεν αρκεί όμως, δεν έχει χαθεί έτσι το νόημα όλου του κόσμου; Ποιος έχει τη βαρβαρότητα να κατασπαράζει διαρκώς το Υπέρτατο;» (σ. 110).

 

Η Φυλακή μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους. Αφενός, ως μια κραυγή απόγνωσης για το μαύρο χρώμα ενός αδιεξόδου, άρα με περισσότερο καταγγελτικό χαρακτήρα κατά της κοινωνίας της εποχής της, με συνακόλουθους συνειρμούς που φτάνουν μέχρι το σήμερα. Αφετέρου, ως μια εκ βαθέων εξομολόγηση που φανερώνει τον ψυχισμό που δημιουργείται από τον εγκλεισμό, άρα με περισσότερο ψυχαναλυτικό χαρακτήρα.

Η γραφή της συνιστά μια έντονη εξπρεσιονιστική αποτύπωση του κόσμου της αδικίας, της εκμετάλλευσης, του εκφοβισμού, του βολικού εγκλεισμού των «απροσάρμοστων». Καθόλου τυχαία, στις πρώτες σελίδες του «Πρώτου μέρους» της Φυλακής, ο διάλογος στο σπίτι της με τον αστυνομικό παραπέμπει σε καφκικό σκηνικό, ανάμεσα στη λογική και την αναίρεσή της, στοιχεία που συναντάμε και στη συνέχεια, όταν πλέον η φυλάκισή της θα είναι γεγονός. Μια πρώιμη, ακόμη θα λέγαμε, προσέγγιση της φιλοσοφικής θέσης του «παραλόγου».

 

«Γιατί βρίσκομαι εδώ εγώ; Δεν έχω τελειώσει ακόμα με το ζήτημα αυτό. Δεν το έχω καν αρχίσει. Αλλά πρέπει να απαντήσω. Γιατί είμαι εγώ εδώ; Δεν είναι αυτή μια καθαρά προσωπική υπόθεση, την οποία δεν έχω καν κατανοήσει ακόμα;» (σ. 47).

 

Το ύφος και η γλώσσα εξυπηρετούν την εξομολόγηση, επιτρέποντας μια ευθεία έκφραση των συναισθημάτων, που μοιάζει να γίνεται χωρίς τη συνειδητή παρέμβαση του δημιουργού, μια ίσως πιο ακραία εκδοχή του αυτοματισμού στην τέχνη (από αυτήν που δηλώνει ο υπερρεαλισμός κατόπιν), που αναπόφευκτα οδηγεί στην αποδοχή της αυτονομίας του έργου, αποκομμένου πια και από τον ίδιο τον δημιουργό του. Η Κατερίνα Λιάτζουρα, έμπειρη μεταφράστρια, στο Επίμετρο χαρακτηρίζει εύστοχα την αφήγηση αυτή: «Μια πυρετώδης αφήγηση, που τα πολλά θαυμαστικά, τα αποσιωπητικά, τα επιφωνήματα, οι αποσπασματικές προτάσεις και οι επαναλήψεις, προσθέτουν στο κείμενο αυτόν τον ενδοσκοπικό χαρακτήρα, καθώς δεν πρόκειται για ένα ρεπορτάζ, μια έρευνα για τη φυλακή, αλλά για την απελπισμένη κραυγή ενός ατόμου, που βίωσε το ίδιο τη φυλάκισή του» (σσ. 131-132).

Οι εκδόσεις ΑΩ φέρνουν ξανά στην επικαιρότητα με τη Φυλακή, τη σημαντική γραφή της Emmy Hennings, σχετικά παραγνωρισμένη στη σκιά της συμβολής της στο κίνημα «Dada» και στη λειτουργία του εμβληματικού «Cabaret Voltaire» στη Ζυρίχη. Η αντισυμβατική τοποθέτησή της απέναντι σε έναν κόσμο διαρκών συμβιβασμών και υποχωρήσεων, είναι σήμερα περισσότερο από ποτέ επίκαιρη.

 

 Διώνη Δημητριάδου