Μανδραγόρας Αρ. Τεύχους 64 Αφιέρωμα ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

 

Μανδραγόρας

Αρ. Τεύχους 64

Αφιέρωμα ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Περιεχόμενα

Αλληλογραφία του λογοτέχνη με τους Ρενο Αποστολίδη, Ρίτα Μπούμη-Παπά και Στέλιο Ξεφλούδα

Ανέκδοτα ποιήματα του Τ.Ν.

Μια συνομιλία του με τη λογοτέχνη Διώνη Δημητριάδου

Πλήρης εργογραφία του

Για τον Τόλη Νικηφόρου γράφουν: Τζέλα Ασπρογέρακα, Ευσταθία Δήμου, Ιωάννα Ευθυμιάδου, Κώστας Κρεμμύδας, Γεωργία Μακρογιώργου, Σταύρος Mίχας, Φανή Γ. Μπαλαμώτη, Κατερίνα Παναγιωτοπούλου, Χρυσούλα Παπακυριάκου, Δημήτρης Παπακωνσταντίνου, Μαρία Πολίτου, Κ.Θ. Ριζάκης, Ελένη Σιγαλού, Λίλια Τσούβα, Γιώργος Φρέρης

Προτάσεις ποιητικών αναγνώσεων

ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (1925-2013)

Μεταφράσεις ποιημάτων και στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Γάλλου ποιητή Ζαν Μαρί Πρεβέλ (1915-1951)

και του Ιρακινού ποιητή, μυθιστοριογράφου, κριτικού, σεναριογράφου, μεταφραστή ποίησης και δημοσιογράφου που ζει στις Βρυξέλλες Αλί Μπάντερ.

Στήλη για το Σκάκι του Σπύρου Ιλαντζή για τον Ιωσήφ Λιμπεράλη (Κέρκυρα 1820-Ζάκυνθος 1899)

Αναφορά στον διακεκριμένο μουσικό της Επτανησιακής Σχολής, που υπήρξε και συνθέτης σκακιστικών προβλημάτων.

Δοκίμια με θέμα:

Νεοϋπερρεαλισμός και Ψυχανάλυση: η περίπτωση του Ε.Χ. Γονατά μέσα από γλωσσοστατιστικά δεδομένα της Φωτεινής-Διονυσίας Μπάντζα

Η νεωτερική αφήγηση-μωσαϊκό του Γιώργου Ιωάννου της Έφης Χ. Πέτκου

Βασίλης Αλεξάκης (Αθήνα, 25 Δεκεμβρίου 1943 – 11 Ιανουαρίου 2021) του Δημήτρη Ι. Καραμβάλη

Κωστής Παπακόγκος, Στον ίσκιο του πουλιού του Γιώργου Φρέρη

Η αμφίσημη ρητορική του έρωτα στην ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη της Παρασκευής Μακρίδου

Η προβολή των Ελληνικών Γραμμάτων στη Ρουμανία και ο εκδοτικός οίκος «Ομόνοια», Ελένα Λαζάρ

Μια ερμηνευτική προσέγγιση του ποιήματος του Pier Paolo Pasolini: «Οι Στάχτες του Γκράμσι», Κοσμά Κοψάρη

Θεατρικά θέματα:

Η ζωικότητα και η ανθρωπινότητα στις Παραλλαγές Πάπιας του David Mamet με αφορμή την παράσταση στη «Θεατρική Σκηνή» του Αντώνη Αντωνίου, Κωνσταντίνας-Αϊσέ Γιλμάζ

Οι Κόκκινες Γυναίκες του Παναγιώτη Μέντη συναντούν την Κοκκινοσκουφίτσα – το πρώτο αίμα της Λένας Κιτσοπούλου σε μια απόπειρα αντιπαράθεσης αλλά και συμπόρευσης του λυρικού με το ρηξικέλευθο, Νεκτάριου-Γεωργίου Κωνσταντινίδη

Ανέκδοτα ποιήματα των:

Tάσου Πορφύρη, Γιάννη Πανούση, Χρίστου Παπαγεωργίου, Κώστα Θ. Ριζάκη, Μυρτώς Αναγνωστοπούλου, Δημήτρη Bέλλα, Μαριάννας Βλάχου-Καραμβάλη, Θοδωρή Βοριά, Γιώργου Δελιόπουλου, β.γ. δελλή, Αργύρη Ευαγγελούλη, Χρήστου Ζάχου, Χάρη Ιλαντζή, Γεωργίας Καραγιάννη, Πασχάλη Κατσίκα, Ευτυχίας Λαγού, Νίκου Λεμονή, Θανάση Γ. Μίχου, Λαμπρινής Μίχου, Λεωνίδα Μερτύρη, Πολύμνιας Μπανά, Γιώργου Μύαρη, Αντρέα Σισμάνη, Στέλλας Τενεκετζή, Βασίλη Φαϊτά, Χρήστου Χαρτοματσίδη

Ανέκδοτα διηγήματα των:

Δημήτρη Δαλδάκη, Mαριλένας Kαρολίδου, Δήμητρας Mήττα, Γρηγόρη Γαϊτανάρου, Mαρίας Δαλαμήτρου, Aπόστολου Mαϊκίδη, Θ.Γ. Παπαγεωργίου, Λιάνας Bαλετοπούλου, Bάνιας Σύρμου, Mαρίας Δριμή, Eυθύμιου Λέντζα

Εικαστικά Ο Χάρης Κοντοσφύρης γράφει για τέσσερις δημιουργούς από τη Σχολή Καλών Τεχνών της Φλώρινας: Πάρης Ασημακόπουλος, Βιολέτα Γαζέα, Σάββας Παπαδόπουλος και τΡαφαέλα Δεληγιάννη, έργα των οποίων κοσμούν το τεύχος.

Επίσης π Σπύρος Γ. Μπρίκος αναφέρεται στο εικαστικό ιδίωμα του Πρεβεζάνου ζωγράφου Δημήτρη Μπέκα.

Και τέλος παρουσιάσεις βιβλίων και περιοδικών.

 

Ένας οικείος ποιητικός λόγος (διαβάζοντας τον ποιητή Τόλη Νικηφόρου) η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Σίσυφος, τεύχος 13

Ένας οικείος ποιητικός λόγος

(διαβάζοντας τον ποιητή Τόλη Νικηφόρου)

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Σίσυφος, τεύχος 13

Υπάρχουν ποιητές που επιλέγουν αυτοβούλως την απόμακρη θέαση της ζωής των άλλων, αποσυρόμενοι σε μια ιδιωτική οδό μη προσπελάσιμη, και αναμένοντας (επί ματαίω ίσως) την ανταπόκριση στο έργο τους. Άλλοι πάλι αφήνονται έρμαιο στη βούληση μιας μάζας αδιαμόρφωτης, που επιμένει ωστόσο να καθορίζει τα όρια μιας  αισθητικής με αμφίβολη αξία. Κι όμως, η θέση του δημιουργού είναι μέσα στην κοινωνία που κλυδωνίζεται, δίπλα στον πάσχοντα άνθρωπο. Να παρατηρεί και να καταγράφει, να εντοπίζει και να προτείνει, να προσφέρει τη μικρή του έστω επιδιόρθωση στις μικρές ή στις μεγάλες καταστροφές και απώλειες. Ο ποιητής Τόλης Νικηφόρου είναι εμφανώς τοποθετημένος σ’ αυτή την οπτική της ποίησης, και με ένα λόγο σύγχρονο, επίκαιρο, ζωντανό αντιλαμβάνεται και την προσωπική ποιητική του προσφορά:

να φλέγομαι ταγμένος

να φλέγομαι και να ονειρεύομαι

με όλες τις αισθήσεις μου

με την ψυχή μου

θα ’ναι δικός μας αύριο ο κόσμος

Και είναι ίσως το σημαντικότερο να μπορείς με όχημα τον ποιητικό σου λόγο να δεις λίγο πιο έξω από το σκοτεινό και στεγανό  δωμάτιο μιας ιδιωτικής ενασχόλησης, να αγναντέψεις ανοιχτό ορίζοντα και να δώσεις το μήνυμα για ένα καλύτερο μέλλον. Το ερώτημα, βέβαια, πάντοτε θα είναι πόσοι θα σε ακούσουν. Εδώ εντοπίζεται ίσως η αξία του δημιουργού να μπορεί να κινητοποιήσει αισθήματα, να κάνει κοινωνό του τον άλλο άνθρωπο που αναζητά λόγο οικείο και ζωντανό.

Σκέφτομαι πως τα πιο καλά ποιήματα είναι αυτά που αφηγούνται μια ιστορία, η οποία μπορεί να αντλεί τη θνητή της αφορμή από τον ίδιο τον ποιητή, ωστόσο έχει τη δύναμη να ανταποκριθεί στον αναγνώστη εκείνον που αναζητά την αλήθεια των στίχων, έτσι όπως ο ίδιος τους ερμηνεύει. Και ο Τόλης Νικηφόρου  ξέρει καλά πώς να κινητοποιεί την ευαισθησία του αποδέκτη της ποίησής του, χωρίς να καταβάλει προσπάθεια. Γιατί του μιλά με ειλικρίνεια αισθημάτων, του λέει μόνο αλήθειες, όπως αβίαστα γράφονται στους στίχους του.

Θα έλεγα ότι ο Τόλης Νικηφόρου είναι πρωτίστως ποιητής, αν και πολλά είναι τα πεζά που έχει γράψει. Έτσι όπως μας δίνει τον ποιητικό του λόγο με μια αθωότητα πεζής κουβέντας σε φίλο και οικείο πρόσωπο, έτσι και διοχετεύει τον ποιητικό αέρα του εσωτερικού ρυθμού στα πεζογραφήματά του, δείχνοντας με αυτό τον τρόπο ότι γι’ αυτόν είναι ίσως ασαφή τα όρια ανάμεσα στα δύο αυτά είδη.  Άλλωστε η παρατηρητικότητα είναι μία από τις αρετές του δημιουργού είτε του ποιητή είτε του πεζογράφου. Μαζί με την ικανότητα να μεταφέρει αυτό που παρατηρεί στον αναγνώστη του με όλη την ιδιαίτερη αίσθηση που του δημιούργησε, με όλο το συναισθηματικό βάρος που εμπεριέχει η εικόνα και η στιγμή. Κομμάτια και αποσπάσματα πραγματικής ζωής είναι, που καταθέτει ο Τόλης Νικηφόρου, με τη μαγεία της αλλά και την οδύνη της. Ο ποιητής/πεζογράφος ανοίγει τον δικό του κόσμο και μας παίρνει από το χέρι. Συχνά θα πιστεύουμε πως μας τοποθετεί μέσα στις λέξεις του, μας κάνει μέρος του τοπίου που αφηγείται, είτε πρόκειται για ποιητικό είτε για πεζό.  Δεν είναι λίγο αυτό, και ενδεχομένως εκεί να εντοπίζεται και η διαφορά που ξεχωρίζει ένα σπουδαίο δημιουργό ανάμεσα στους πολλούς.

Πώς γράφεται, αλήθεια, αυτή η ποίηση; Πώς φθάνει η λέξη στο χαρτί; Νιώθεις σαν διαβάζεις τον  Τόλη Νικηφόρου ότι έχει πιάσει το νήμα του λόγου από τις πρώτες του γραφές και μέχρι σήμερα συμπληρώνει διαρκώς αυτό το ένα ποίημα που κάποτε ξεκίνησε:

το ποίημα επιλέγει τον δικό του χώρο για να γεννηθεί. είναι ένας ξένος που κατοικεί από παλιά στο σπίτι μας, κυκλοφορεί στο υπόγειο και λούζεται με φως στο υπερώο, διαβάζει ένα ένα τα χειρόγραφά μας, αποκρυπτογραφεί τις μυστικές φωνές που ταξιδεύουν μέσα μας. και πίνει για να μεγαλώσει, γι’ αυτό και είναι πάντα μεθυσμένο. το ποίημα επιλέγει τον δικό του χρόνο για να γεννηθεί, όπως πριν από μας επέλεξε αυτό το σπίτι για να κατοικήσει.

Και μάλλον σκέφτομαι πως είναι το ποίημα που τον γράφει, τον καθοδηγεί, παρά αυτός που γράφει το ποίημα. Όχι, δεν εννοώ καθόλου κάποιο είδος στράτευσης, μια που η σκέψη του Νικηφόρου είναι έξω από δεδομένα σχήματα και δεν υπακούει σε κάποιες εντολές διατεταγμένης υπηρεσίας. Εννοώ περισσότερο αυτή τη βαθύτατη ανάγκη της έκφρασης που τον κάνει να δημιουργεί, που τον κατευθύνει στον δρόμο της αληθινής δημιουργίας. Αυτή την ανάγκη υπηρετεί και πάνω στα χνάρια της βαδίζει με συνέπεια εδώ και πενήντα συναπτά έτη.

Και συνεχίζει:

εκείνος που κανένας δεν γνωρίζει

θέλει κι άλλα βιβλία

θέλει από σένα κι άλλο αίμα

Απόλυτος στην άποψή του ο Τόλης Νικηφόρου θα μας δείξει πως τίποτα δεν έρχεται τυχαία αλλά και τίποτα δεν επαφίεται σε οδηγίες άλλων ή σε διδασκαλίες, όσο φιλότιμες κι αν είναι στις προθέσεις τους κάποτε. Οι προσωπικές απώλειες που σκάβουν βαθιά τη ζωή σου, τα διαβάσματα που ποτέ δεν είναι αρκετά και που πάντοτε θα σου προσδίδουν τη σπάνια και πολύτιμη ιδιότητα του αναγνώστη. Ο έρωτας που σε παίρνει από το χέρι και σε οδηγεί στα πιο αβέβαια αλλά και πιο γοητευτικά περάσματα, όσο στενά κι αν είναι. Τέλος η αδυσώπητη αλήθεια: αυτή η κορυφή δεν υπάρχει, κι εσύ θα πρέπει να νιώθεις καταξίωση μόνο μέσα στον αγώνα για το φτάσιμό της:

το πρώτο μάθημα

ονομάζεται απώλεια

που σε σφραγίζει

με πυρωμένο σίδερο

μικρό κι ανυπεράσπιστο

αν είσαι δυνατός και επιβιώσεις

θα συνεχίσεις τις σπουδές σου

διαβάζοντας βιβλία

μα πάντα ρίχνοντας κλεφτές ματιές

στο νηπιαγωγείο της γειτονιάς

και στ’ ασημένια φύλλα της ελιάς

κάτω από το μπαλκόνι σου

αυτά και ο έρωτας

θα σε οδηγήσουν

και ίσως κάνουν κάποτε

τα ανοιχτά σου τραύματα ν’ ανθίσουν

δε μένει παρά να κοιτάζεις

το θηρίο στα μάτια

καθώς σου πίνει κάθε μέρα το αίμα

στο μονοπάτι προς μια κορυφή

που δεν υπάρχει

Είναι κυρίως ερωτικός ποιητής ο Νικηφόρου; Μα, δεν θα γινόταν και αλλιώς να γραφτεί αυτή η ποίηση της απόλυτης κατάφασης στη ζωή. Ακόμα και οι κοινωνικοί βηματισμοί του έχουν υπόβαθρο μια δυνατή ερωτική ματιά, που από μόνη της είναι ικανή να δώσει πνοή στον λόγο. Δύσκολη η «μαθητεία» του έρωτα. Ένα σχολείο, από το οποίο, όμως,  δεν προσδοκά να αποφοιτήσει. Δεν έχει σημασία αν κάποτε δίπλα του ήταν κάποιο κοριτσόπουλο σε εργοστάσιο ή σε πορείες με την ορμή για τον αγώνα της ζωής, με το όνειρο για καλύτερο κόσμο και, οπωσδήποτε, με ερωτικό σπασμό όλο δύναμη και αυθάδεια που μόνο η νεότητα γεννά. Τώρα αυτή την έλξη την ερωτική τη βρίσκει με άλλη διάσταση, πιο ώριμη και κατασταλαγμένη. Συντροφικότητα, κοινή πορεία και αγάπη.

Ακούστε τον σε στίχους από τη μακρινή νεότητα:

σε μυστικές συνεδριάσεις της νύχτας

είναι γραμμένο τ’ όνομά σου

στις προκηρύξεις που μοιράσαμε

και εδώ

είμαι ένα πυρωμένο σίδερο

που ανεξίτηλο σφραγίζει στη μήτρα σου το μέλλον

κάθε σου ηδονικός σπασμός

μια οιμωγή του κόσμου που γεννιέται

Ακούστε τον και σήμερα, στην ωριμότητά του:

στο μεγάλο ταξίδι της νύχτας

στην ωκεάνια ερημιά που με περιμένει

θέλω να πάρει η ψυχή μου

κάτι από σένα

…

να υπερβώ το τίποτα

και κάποτε ακέραιος να ξαναγεννηθώ.

Ένας ύμνος στον άνθρωπο είναι τα ποιήματα του Τόλη Νικηφόρου. Τον άνθρωπο, που στον κύκλο της ζωής του ανακαλύπτει τα στηρίγματά του. Βυθίζεται στον έρωτα και αναδύεται στην αγάπη. Πιο δυνατός και πιο σίγουρος ότι σωστά αφέθηκε και δόθηκε ολόκληρος σε ό,τι πολύ αγάπησε. Η φωνή του είναι ξεκάθαρη, απευθύνεται σε μας χωρίς καμία ενοχή αισθημάτων, γνήσιος και αυθεντικός εκφραστής του εσώτερου εαυτού του. Αν χωράει στον ερωτικό λόγο που μας προσφέρει έτσι απλόχερα μια πρόσθετη σκέψη, αν δηλαδή κάπου εκεί στην άκρη της εικόνας, νιώθοντας παρείσακτη την παρουσία σου στο απόλυτο ετούτο σκηνικό που δίνει ο Ποιητής, θέλεις να πεις κάτι το ελάχιστο, νομίζω πως το μόνο που επιτρέπει η πληρότητα αυτού του πάθους είναι τρεις λέξεις: ο έρωτας ολόγιομος.

Και μέσα του αυτός ο έρωτας εμπεριέχει την αγάπη, μία κι αυτή για όλα όσα του δίνουν την έγερση σώματος και ψυχής. Η ρίζα του, η πόλη του η Θεσσαλονίκη, η ποιητική του τέχνη, η δημιουργία, η ζωή ολόκληρη. Γιατί, μήπως όλα αυτά δεν είναι αγάπη και έρωτας; Πώς αγαπούσε ο Καβάφης την Αλεξάνδρεια, ο Καββαδίας το θαλασσινό ταξίδι, ο Ρίτσος τον αγώνα, ο Αναγνωστάκης την πολιτική του μοναξιά, ο Σικελιανός τα ύψη της ψυχής του. Έτσι και ο ποιητής μας αγαπάει τη γυναίκα, και μέσω αυτής τη μέθεξη με τη ζωή και την ουσία των πάντων. Ακόμη και τον θάνατο. Γιατί, όπως γράφει

είναι το ρίγος της ζωής

ισόθεο με το δέος του θανάτου.

Μπορεί ένας δημιουργός, εν προκειμένω ποιητής, να συγκεράσει τη ζωή με τον θάνατο, με την ερωτική πνοή να στέκεται ακριβώς στη μέση της απόστασης, να απλοποιεί τα βήματα που οδηγούν στη φυσική αυτή αποδοχή; Ο Τόλης Νικηφόρου αυτό επιχειρεί ως απόσταγμα ζωής βιωμένης. Και επειδή είναι φτιαγμένος από τα γνήσια υλικά του  Ποιητή, δεν κρατά τη μέγιστη αυτή αλήθεια για τον εαυτό του αλλά ανοίγει διαρκώς τους δρόμους επικοινωνίας με τον κόσμο γύρω του. Μια συνεχής προσφορά είναι η παρουσία του στα γράμματα, ευτυχώς με την ανταπόκριση που κάθε δημιουργός θα επιθυμούσε για το έργο του.

Θα ήταν εύστοχο να χαρακτηρίσουμε την ποίησή του κοινωνική. Η κοινωνική διάσταση του έργου του καθορίζει την απρόσκοπτη πρόσληψή του με την αίσθηση του οικείου λόγου που δημιουργεί η έκφρασή της, με την απολύτως εμφανή πρόθεση του ποιητή να μιλήσει με τους στίχους του και να προσφέρει μια γενναιόδωρη θέα  του κόσμου, έτσι όπως είναι αλλά και έτσι όπως θα τον θέλαμε.

Διώνη Δημητριάδου

Το ιστολόγιο "Με ανοιχτά βιβλία"  

φιλοξενεί σε πρώτη δημοσίευση 

ένα ανέκδοτο ποίημα 

του Τόλη Νικηφόρου

πάθος

ανατριχιάζει η τρυφερή επιδερμίδα

τρέμουν μισάνοιχτα τα γόνατα

μένει χλομό κι εκστατικό

το πρόσωπό σου στο σεντόνι

ανάσκελα το μαγικό σου σώμα

κι η τελευταία σπίθα της λογικής

μόλις να συγκρατεί

τον πάνθηρα που μέσα μου

φρενιάζει

το έξω φως σκορπίζει στο δωμάτιο

μισοσκόταδο

με τ’ ακροδάχτυλα

τα χείλη και τη γλώσσα

διατρέχω αργά το απαλό βελούδο

απ’ τους μηρούς ως τις μασχάλες

κι ως το βαθιά κρυμμένο

πυκνό της ηδονής εξαίσιο σκούρο

νιώθω το ρίγος στο κορμί σου

καθώς ορθώνονται οι μαύρες ρώγες

γίνονται απύθμενες οι κόρες

των ματιών σου

υγραίνεται η καυτή σου ανάσα

υγραίνεσαι όλη

βουβά τα ρούχα μας στο

πάτωμα τριγύρω

μυρίζω γλείφω απολαμβάνω

ξινή στυφή θεσπέσια γεύση

της σάρκας

με πνιχτά επιφωνήματα

όταν ανυπεράσπιστη ευωδιάζει

με μια μακρόσυρτη κραυγή

σπαρακτικά με σφίγγεις στους μηρούς σου

συσπάσαι και συστρέφεσαι

και κουβαριάζεις

με δάχτυλα και νύχια τα σεντόνια

διαλύονται τα μέλη σου ένα-ένα

και πέφτεις δακρυσμένη δίπλα μου στο στρώμα

πέφτεις και χάνεται η πνοή σου

ένα απαλό αεράκι εισχωρεί

απ’ το μισάνοιχτο παράθυρο

το ερεθισμένο σώμα σου

πιο λίγο τώρα αντέχει

πιο γρήγορα ενδίδει

για να κορυφωθεί η ηδονή

τρεις, τέσσερις, πέντε φορές

λυτρωτικά κι απελπισμένα

εξαίσιο προαιώνιο θηλυκό

οι πιο κοινές και τολμηρές σου λέξεις

έχουν μιαν άλλη μελωδία στη φωνή σου

οι πιο κοινές και τολμηρές σου πράξεις

άλλη μαγεία

στα πυρωμένα χείλη και τη γλώσσα σου

που τώρα νιώθω

όπως μέσα σε δίνη να με περιστρέφουν

να με ρουφούν και να με εξαφανίζουν

το μυστικό πουλί και πάλι στα

μαλλιά σου φτερουγίζει

και ξαφνικά αλλάζει φάση ο έρωτας

και ξαφνικά βρίσκομαι στα βαθιά σου

στην τρυφερή χορδή που πάλλεται

και ακατάληπτα στενάζει

ενώ με απόλυτη κατάνυξη

εγώ απολαμβάνω την αφή σου

τους λείους γλουτούς

και το μεταξωτό εφηβαίο

όλα τα υγρά μαξιλαράκια

στο άδυτο που εξερευνώ και ανακαλύπτω

θα διαλυθείς

για μια για δυο για τρεις φορές ακόμα

έως ότου κάθε σου υγρό αναβλύσει

έως ότου κάθε σου κραυγή αργοσβήσει

και ατονήσουν οι σπασμοί

έως ότου αρχίσει να κρυώνει

στα δάχτυλά μου το κορμί σου

παράξενα διαγράφεται ένας φωτεινός λεκές

στον τοίχο

τότε θα έρθει η σειρά μου

όταν με πάρεις πάλι ανάμεσα στα χείλη

εκεί θα γίνει η δική μου εκτίναξη

η έκρηξη και η κραυγή μου

εκεί θα φτάσουν στην κορύφωση

και θα μουδιάσουν όλα τα μόρια στο κορμί μου

δυο σώματα είναι σκόρπια στο κρεβάτι

παράλυτα χορτάτα αποχαμένα

δυο ανάσες είναι μια ανάσα

ένα χέρι απλώνεται για χάδι

ένα άλλο χέρι δίπλα για τσιγάρο

το έξω φως το απαλό αεράκι

τα μαύρα σου μαλλιά

και οι στιγμές σαν ήχος στο τραπέζι

ξαναγυρίζει ο χρόνος

Τόλης Νικηφόρου 
(ανέκδοτο, σε πρώτη δημοσίευση)

Αν χωράει στον ερωτικό λόγο μια πρόσθετη σκέψη, αν δηλαδή κάπου εκεί στην άκρη της εικόνας, νιώθοντας παρείσακτη την παρουσία σου στο απόλυτο ετούτο σκηνικό που δίνει ο Ποιητής, θέλεις να πεις κάτι το ελάχιστο, νομίζω πως το μόνο που επιτρέπει η πληρότητα αυτού του πάθους είναι τρεις λέξεις: ο έρωτας ολόγιομος.

 (Edward Burne - Jones, Depth)

Η ομιλία του Τόλη Νικηφόρου 

στη 13η Διεθνή έκθεση βιβλίου, 

στη Θεσσαλονίκη

«Tόλης Νικηφόρου 50 χρόνια – 33 βιβλία»

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου 2016

Παρασκευή, 13/5, 2.00 μμ, Περίπτερο 15, Αίθουσα Shakespeare

 Γεια σας.

Ευχαριστώ την 13η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου για τη φιλοξενία, ευχαριστώ τον Κώστα Κρεμμύδα, τη Τζέλα Ασπρογέρακα και τους συνεργάτες τους στον Μανδραγόρα για την αρμονική συνεργασία μας, για τη γνώση και την αγάπη στην έκδοση βιβλίων υψηλής ποιότητας.. Ευχαριστώ τη Χλόη Κουτσουμπέλη, τον Πέτρο Γκολίτση και τη Theda Καϊδόγλου για τις ωραίες ομιλίες τους, σας ευχαριστώ όλους για την παρουσία σας εδώ σήμερα. Θα αναφέρω μερικά πράγματα από εκείνα που δεν περιλαμβάνονται στα βιογραφικά σημειώματα και μετά θα σας διαβάσω δημοσιευμένα και αδημοσίευτα ποιήματά μου.

Γεννήθηκα στην Πλατεία Δικαστηρίων της Θεσσαλονίκης από γονείς πρόσφυγες. Ήμουν ταυτόχρονα παιδί του βιβλίου και της αλάνας. Σκοτωνόμουν όλη μέρα στα άγρια παιχνίδια κι ύστερα ξεσκόνιζα ό,τι έπεφτε στα χέρια μου, από κάθε είδους βιβλία ως λαϊκά περιοδικά και εφημερίδες. Οι γονείς μου με έβαλαν νωρίς στη φωτιά, χωρίζοντας στα έξι μου χρόνια. Ο πατέρας μου με έστειλε στο Ανατόλια για να μάθω αγγλικά και να τον βοηθήσω στη δουλειά του αλλά στο μεταξύ πτώχευσε και δεν πλήρωνε τα δίδακτρα. Το σχολείο δεν με έδιωξε αλλά ο διαχειριστής με φώναζε κάθε τόσο στο γραφείο του και με ταπείνωνε. Κι εγώ γύριζοντας στην τάξη, κλωτσούσα τους τοίχους. Στα 14 μου χρόνια μπήκα για πρώτη φορά στη μεγάλη βιβλιοθήκη του Ανατόλια. Χώθηκα ανάμεσα στα ράφια, περιεργάστηκα με δέος τα βιβλία και μαγεύτηκα, κατάλαβα ποιος ήμουν και ποιος ήταν ο προορισμός μου. στη ζωή. Στο σχολείο ήμουν με διαφορά ο πρώτος στην έκθεση και στα αγγλικά και με διαφορά ο τελευταίος στη φυσική και τη χημεία. Και βέβαια σε εφτά χρόνια δεν πήρα ποτέ διαγωγή κοσμιοτάτη. Ουσιαστικά έζησα δυο ζωές, ανεξάρτητες τη μία από την άλλη και τις δύο περιπετειώδεις. Τη λογοτεχνική και την επαγγελματική. Άλλαξα 20 μόνιμες κατοικίες στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στο Λονδίνο και ταξίδεψα σε πολλές χώρες. Υπέφερα χρόνια από άγχος και κατάθλιψη επί πολλά χρόνια. Σύντροφος και φύλακας άγγελος μου υπήρξε η Σοφία. Αναγεννητικό ρόλο στη ζωή μου έπαιξε ο γιος μας Νίκος. Του έγραψα παραμύθια, ποιήματα, διηγήματα. Το παραμύθι Νόσιλκα, 1989, είναι αναγραμματισμός του Νικόλας.

Ως τώρα έχουν εκδοθεί 33 βιβλία μου ποίησης και πεζογραφίας ενώ τρία ακόμη παραμένουν ανέκδοτα. Το 1996 έκανα μια μονομερή σύμβαση με το μεγάλο πνεύμα των Ινδιάνων, που δίνει και παίρνει τη ζωή, ότι για κάθε χρόνο που θα μου επέτρεπε να παραμένω εδώ, εγώ θα του έδινα ένα βιβλίο. 21 χρόνια και 20 βιβλία αργότερα, του χρωστάω ένα βιβλίο και ελπίζω σύντομα να εκδοθεί κι αυτό. Είμαι βιωματικός ποιητής και πεζογράφος, μετατρέπω τα πάθη και τα λάθη μου, το αίμα μου και την ψυχή μου σε λογοτεχνία. Η πρόσφατη συλλογή διηγημάτων Αγνώστου Στρατιώτου είναι το τέταρτο καθαρά αυτοβιογραφικό βιβλίο μου. Προηγήθηκαν η συλλογή διηγημάτων Νόστος, 2000 για τα εφηβικά μου χρόνια, το μυθιστόρημα Η γοητεία των δευτερολέπτων, 2001 για την περίοδο από τη δικτατορία ως τον μεγάλο σεισμό της Θεσσαλονίκης, και η συλλογή διηγημάτων Ο δρόμος για την Ουρανούπολη, 2008 για τα χρόνια της μεταπολίτευσης ως τις αρχές του 21ου αιώνα, καθώς και διάφορα μεμονωμένα διηγήματα και πολλά ποιήματα. Πολλοί προσπάθησαν να με εμποδίσουν ή να με λογοκρίνουν, δεν τα κατάφερε κανείς. Γελούσα μάλιστα με αυτές τις απόπειρες. Ήξερα καλά ότι ο μόνος που θα μπορούσε να με εμποδίσει ήταν ο ίδιος ο εαυτός μου. Ο παθιασμένος, δημιουργικός και αυτοκαταστροφικός Σκορπιός. Ευτυχώς που ωροσκόπος μου είναι ο Λέων και έτσι ολοκληρώνεται η τακτική διαδρομή ουρανός – κόλαση. Γράφω λοιπόν για να τηρήσω μια εσωτερική εντολή και ελάχιστα αντιλαμβάνομαι το τι, το πώς και το γιατί. Πολλές φορές έχω την αίσθηση ότι απλώς καταχωρώ όσα μου υπαγορεύει ένας αόρατος υποβολέας. Γράφω για να απλώσω ένα χέρι, να ανάψω ένα φως. Γράφω γιατί αυτό είναι το χρέος μου κι ακόμη γράφω για να παρηγορηθώ, για να γεμίσω ένα τεράστιο χάσμα μέσα μου. Ένα κενό, μια απουσία που δεν γεμίζει όσα βιβλία κι αν γράψω, όση αγάπη κι αν δώσω, όση αγάπη κι αν μου δοθεί. Κι ακόμη γράφω γιατί είμαι ερωτευμένος με τη ζωή και μόνο έτσι μπορώ να νικήσω προσωρινά τον θάνατο.

Τόλης Νικηφόρου