Αέρας Πεχλιβάνης Κωνσταντίνος Τσάβαλος Η προφορική ιστορία του Βραχνού Προφήτη όπως την αφηγήθηκε ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και οι συντελεστές του δίσκου Εκδόσεις Μεταίχμιο η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Αέρας Πεχλιβάνης

Κωνσταντίνος Τσάβαλος

Η προφορική ιστορία του Βραχνού Προφήτη όπως την αφηγήθηκε ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και οι συντελεστές του δίσκου

Εκδόσεις Μεταίχμιο

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Οι ρωγμές ενός κρυφού τοπίου • Fractal

 

 

Οι ρωγμές ενός κρυφού τοπίου

 

Πώς περνάει η παράδοση στη σύγχρονη ζωή και μένει αλώβητη; Και η μουσική πώς το μπορεί να περνάει κι αυτή μέσα από σπασμένα γυαλιά και οι πληγές της να είναι τα διαχρονικά της εύσημα; Ο λόγος για τον εμβληματικό Βραχνό Προφήτη του Θανάση Παπακωνσταντίνου, που ήδη έχει κλείσει είκοσι πέντε χρόνια διαρκούς επίδρασης σε ό,τι αξιόλογο έχει γραφεί από το 2000 και εξής, καθορίζοντας την ελληνική μουσική ταυτότητα, έναν «κανόνα» έργων που τολμούν να εκφράσουν τον πολυφωνικό της χαρακτήρα. Γράφω για το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάβαλου, μια καταγραφή, μέσω προφορικών αφηγήσεων, της πορείας δημιουργίας του Βραχνού Προφήτη, από την πρώτη σύλληψη έως το τελικό μουσικό αποτέλεσμα. Και γράφω ακούγοντας ταυτόχρονα τον δίσκο· ίσως έτσι λέω καλύτερα να δένει η αφήγηση με τη μουσική, να συμπληρώνει η μία την άλλη. Μακάρι έτσι όλες οι γραφές, να καταργούν τα σύνορα.

Όπως ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου βρήκε τον τρόπο να περάσει η μουσική του μέσα από τις ρωγμές ενός μυστικού, κρυφού τοπίου, να δέσει μεταξύ τους το πολυφωνικό τραγούδι με την τζαζ του σαξοφώνου, την άγρια, ακατέργαστη στηριγμένη στο ένστικτο ελληνική ψυχή, πολύ παλιά όσο και ο κόσμος, με τους σύγχρονους ηλεκτρονικούς ήχους μιας γενιάς που δεν εννοεί τι βρίσκεται πίσω από τη σκόπιμα κατασκευασμένη «τοιχογραφία», άλλο τόσο ο Τσάβαλος, άνοιξε αυτές τις ρωγμές για να αποδώσει σε κοινή θέα το σκοτεινό τοπίο. Ανεβάζει ξανά στη «σκηνή» έναν προφήτη που οι σιωπές του γίνονται κραυγές, βραχνό, όπως εκείνος του Κ. Χ. Μύρη στα «Χίλια μύρια κύματα» της Ιθαγένειας, με τη μνεία του Χιώτη του τυφλού τραγουδιστή βραχνού προφήτη, ή όπως εκείνος ο άλλος του Σαββόπουλου, κρυμμένος μέσα στις «Δημοσθένους λέξεις», ή όπως κάθε άλλος που μολογάει όσα βλέπει σε όσους δεν μπορούν ή δεν θέλουν να τον ακούσουν.

Κι επειδή πρέπει να γίνεται αναφορά σ’ αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί αρχική, κινητήρια ιδέα,  έρχεται εδώ ο ποιητής Χρήστος Μπράβος με τον δικό του στίχο: Χιόνι και πένθιμο σκυλί βραχνός προφήτης («Ήμερος ύπνος», Με των αλόγων τα φαντάσματα, 1985), να μιλήσει για τον δικό του βραχνό προφήτη, να δούμε δύο από τα ποιήματά του, διασκευασμένα στον Βραχνό Προφήτη του Παπακωνσταντίνου. Ένα αόρατο νήμα συνδέει τους ξεχωριστούς δημιουργούς σ’ αυτόν τον τόπο, ζώντες και τεθνεώτες, κι έτσι γράφονται αριστουργήματα. Διαβάζω τα ποιήματα του Μπράβου, ακούω τις «πειραγμένες» μουσικές του Παπακωνσταντίνου, απογειώνομαι και προσγειώνομαι και ξανά και ξανά εννοώ πως αυτό το σπουδαίο «πείραγμα», αυτή η εμπνευσμένη μείξη των μουσικών ειδών, η σχηματοποίηση και η αποδόμηση ταυτόχρονα ενός κόσμου που τελικά είναι ενιαίος (μέσα από τα ρήγματα και τις ρήξεις χτίζεται το ουσιαστικό σύνολο) γι’ αυτό και αντέχει τις διαδοχικές μορφοποιήσεις, είναι όλη η αξία της δημιουργίας. 

 

Διαφορετικές οι φωνές σ’ αυτό το πολυφωνικό βιβλίο που ηχεί σαν μουσική, άλλες από την πολύτιμη μνήμη, που αποτυπώνεται ως προφορική ιστορία, άλλες από τον τυπωμένο λόγο, άλλες από συνεντεύξεις. Οι παρεμβάσεις του Τσάβαλου ανάμεσα σ’ αυτές τις φωνές ενορχηστρώνουν το όλον, εξηγώντας, επισημαίνοντας, διατυπώνοντας θέσεις. Ο πρόλογος του Άρη Δημοκίδη επισημαίνει την αξία της προφορικής ιστορίας, για να ακολουθήσει μια πιο προσωπική επαφή του με τον δίσκο. Χωρισμένο το βιβλίο κατά τη διάταξη των έργων στον δίσκο, «προλογίζονται» με σύντομα κείμενα που συνοδεύουν τους στίχους των τραγουδιών. Στο εξώφυλλο (σχεδιασμός: Παναγιώτης Πανταζής) η  μορφή του «Προφήτη», σχεδιαστική εκδοχή της φωτογραφίας του Τάκη Τλούπα με τον άντρα με το μυστηριώδες λοξό βλέμμα, που στο εξώφυλλο του δίσκου λέει κάτι, αλλά μόνον για όσους μπορούν να  εισχωρήσουν σε ό,τι υπάρχει πίσω από το βλέμμα του.

 

Κράτησα για το τέλος ένα απόσπασμα που κάνει μια αποτίμηση της αξίας του Βραχνού Προφήτη:

 

Είναι ένας δίσκος που ανήκει στην Ελλάδα, αλλά μιλάει μια γλώσσα που, αν και τοπική, διασχίζει σύνορα. Αυτό που ενσαρκώνει δεν είναι η «μουσική του κόσμου», αλλά η μουσική του ανθρώπου που κατοικεί την εσωτερική του έρημο. Μια μορφή ζοφερής, δυσοίωνης και ενίοτε καταθλιπτικής φολκ, όπου το προσωπικό βίωμα και η συλλογική μνήμη μπλέκονται σε ήχους λιτούς αλλά βαθιά φορτισμένους. Και αυτό το είδος μουσικής δημιουργίας δεν κατηγοριοποιείται εύκολα – ευτυχώς. (σ. 224).

 

Ένας τέτοιος αέρας, χωρίς σύνορα, φυσάει μέσα στον δίσκο, και το βιβλίο τον «καταγράφει» άριστα.

 Διώνη Δημητριάδου