Σαν σήμερα Μια αφηγηματική διαπλοκή Έρση Σεϊρλή εκδόσεις Οδός Πανός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Σαν σήμερα

Μια αφηγηματική διαπλοκή

Έρση Σεϊρλή

 εκδόσεις Οδός Πανός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Η γραφή ως αρχική αφορμή • Fractal

 

 

 

 

Η γραφή ως αρχική αφορμή

 

Ένα ιδιαίτερο ύφος, καθαρά προσωπικό, αλλά και μια εν δυνάμει υπέρβαση των αφηγηματικών τρόπων, χαρακτηρίζει τη γραφή της Έρσης Σεϊρλή. Εδώ δεν ενδιαφέρει τόσο το σημείο εκκίνηση της γραφής, που έτσι κι αλλιώς μόνον ως εικασία θα μπορούσε να επισημανθεί, καθώς οι αφορμές της τέχνης θνητές και δεν συνοδεύουν το έργο μετά τη δημιουργία του. Το πρόσφατο βιβλίο της Σεϊρλή Σαν σήμερα, συνιστά μια δημιουργική άσκηση γραφής, που μοιράζει την αφήγηση σε δύο μέρη, διαπλεκόμενα μεταξύ τους, όπως ο χρόνος (ασύλληπτος στην ουσία του) ρέει «ακάμας» και αιώνιος, πέρα από την αντιληπτική ανθρώπινη ικανότητα. Η λογοτεχνία συχνά «παίζει» με τα χρονικά διαστήματα, όμως εδώ, σ’ αυτή τη γραφή, το παιχνίδι αυτό είναι αυτοσκοπός, δεν αποτελεί στοιχείο που δομεί την πλοκή της μυθοπλασίας, είναι αυτό το ίδιο το κέντρο του ενδιαφέροντος.

Έτσι όπως η ιστορία διασπάται σε μικρές αφηγήσεις, σε ένα χρονικό παρελθοντικό φόντο που εναλλάσσεται με ένα σύγχρονο παρόν, μια περιδιάβαση στην πόλη της Αθήνας, δεν ξέρεις ποιο από τα δύο είναι το πιο σκοτεινό, το πιο καθοριστικά επιδραστικό στην ψυχή της αφηγήτριας. Με το ένα χρονικό πλαίσιο να πατάει στη μνήμη, με το άλλο να βιώνει το σήμερα, νιώθεις πως ό,τι έχει βιωθεί, τραυματικό ή όχι ως αποτέλεσμα ισχυρό, απολήγει σε μια σύγχρονη θέαση του περιβάλλοντος χώρου αμφίρροπη, σαν μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην επιθυμία και τον φόβο. Ο Ξένος της ιστορίας, απρόβλεπτη συνάντηση, από την ξενότητα της επαφής στην εξοικείωση, από την απλή συμπόρευση στην ανάλυση εννοιών και σε έναν ιδιότυπο διάλογο ανάμεσα στην αδυναμία και στη δύναμη, με τον Ξένο, δηλαδή Ξενοκράτη να ενσωματώνει στο όνομά του (δηλωτικό της ισχύος του) τον μέγιστο φόβο, αυτόν της καθοδήγησης.

Η όψη της πόλης, όπως η αφηγήτρια τη βλέπει (σημερινή όψη στον αντίποδα της παλιάς, αν και όλα τα σημεία εκεί οδηγούσαν), παραπέμπει στους προσωπικούς της φόβους, όπως μέσα στον χρόνο έχτισαν έναν τρόπο θέασης των πραγμάτων. Έτσι, δένουν μεταξύ τους οι δύο αφηγήσεις, η μία αποσπασματική με μόνον εσωτερική σύνδεση των επιμέρους κομματιών της (εν είδει ψυχής κομματιασμένης που άλλοτε θυμάται και άλλοτε αλλοιώνει τη μνήμη), και η άλλη σε συνεχή ροή να ενσωματώνει με έμμεσο τρόπο τον απόηχο των φόβων, αλλά και να τους συντηρεί μέσα στο ζοφερό περιβάλλον της πόλης. Σημαντική συνιστώσα αποδεικνύεται η περιγραφή, το «χτίσιμο» του χώρου, μέσα στον οποίο τα πρόσωπα βρίσκουν τις κινήσεις τους· όσο μέσα τους υπάρχει η αμφιβολία και η αιώρηση, τόσο ο χώρος δρα καταλυτικά και τα προσγειώνει, τους δίνει σχήμα και σώμα.

Μια απαισιόδοξη ματιά στον μέσα και τον έξω κόσμο; Μια οδοιπορία προς τον εαυτό; Μια θέα προς τον κόσμο σήμερα; Ίσως όλα αυτά ή και κάτι ακόμα. Η Σεϊρλή θεωρώ πως ψάχνει τον τρόπο της γραφής αυτόν καθεαυτόν, δεν ενδιαφέρεται να γράψει μια σειρά από αφηγήσεις ή μια ενιαία ιστορία. Αν στο αποτέλεσμα μπορούμε ενδεχομένως να δούμε το ένα ή το άλλο, απέχει ίσως από την αρχική συγγραφική πρόθεση, που πάλι ως εικασία γίνεται να την εκτιμήσουμε. Είναι η γραφή ως εκκινούσα αρχή που την αφορά, και θα συνεχίσει να προεκτείνει τις αφηγηματικές δυνατότητες προς όλο και πιο διαφορετικές μορφές. Ένας αυτοσχεδιασμός, με τη θεατρικότητα ή την κινησιολογία του χορού; Σε κάθε περίπτωση, έχει ενδιαφέρον η πρωτοτυπία στη γραφή, μέσα σε μια βαρετή συχνά ομοιομορφία και επανάληψη. Η γραφή της Σεϊρλή κατορθώνει να κρατήσει ρυθμό σε μια αφήγηση διασπασμένη, απηχώντας την ανάσα της ζωής ακόμα κι όταν όλα γύρω τείνουν να την καταργήσουν.

Διώνη Δημητριάδου

 

Απόσπασμα

 

Ξυπνώ με την αίσθηση ότι βρίσκομαι εκεί που δεν πρέπει να βρίσκομαι. Πού; Στο σκοτάδι. Τι κάνεις στο σκοτάδι; Κάθεσαι και περιμένεις. Τι περιμένεις; Το αιωνίως ζητούμενο, την ανυπαρξία. Αλλά εγώ υπάρχω. Απόδειξη ότι προσκρούω σε επιφάνειες τραχιές που μόνο στο κακό παραπέμπουν. Μα επιβιώνει το κακό στο σκοτάδι; Σε κανονικές συνθήκες αυτά τα φιλοσοφήματα ηχούν γελοία. Είναι όμως οι συνθήκες κανονικές; Ποτέ δεν ήταν. Ούτε θα γίνουν. Κλείνω τα μάτια και τα αφήνω να με πάρουν μαζί τους. Αόρατα δια γυμνού οφθαλμού, τα υποατομικά σωματίδια στροβιλίζονται σε έναν μακάριο χορό. Ακολουθώ με μία μόνο αγωνία. Πόσο χρόνο θα πάρει; Πόσο θα διαρκέσει η αιώνια περιστροφή;  (σ. 210).