Για την ποιητική συλλογή Αδώνιδος Κήποι της Διώνης Δημητριάδου γράφει η Κατερίνα Λιάτζουρα Οι Αδώνιδος Κήποι, ένα βιβλίο ψυχής

 

Για την ποιητική συλλογή Αδώνιδος Κήποι 

της Διώνης Δημητριάδου 

γράφει η Κατερίνα Λιάτζουρα

 

Οι Αδώνιδος Κήποι, ένα βιβλίο ψυχής

 

Διακριτή η ποιητική φωνή της Διώνης Δημητριάδου, συγκροτείται μέσα από την επαναφορά θεματικής και μοτίβων όπου αναδιαμορφώνονται έννοιες και στοχασμοί κατά την αέναη αναζήτηση της ποιητικής αλήθειας, μοτίβα που αποκτούν όμως νέες εντάσεις και σημασιολογικές αποχρώσεις. Ήδη στα προηγούμενα της ποιητικά βιβλία, «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή», «Ο Ευτυχισμένος Σίσυφος», αλλά και στα πεζά της, «Θηρίο ή Θεός», «Ο βιωμένος χρόνος», που κυκλοφορούν από τις ΑΩ Εκδόσεις, διαγράφεται ένας κόσμος όπου η ταυτότητα και η ύπαρξη του ανθρώπου, ασταθής και διχασμένη, συνθέτουν ένα βίωμα απαράμιλλης αξίας, αποτελώντας το φιλοσοφικό σχήμα της συγγραφικής της σκεύη. Η Δημητριάδου διερευνά τα όρια ανάμεσα στην θνητότητα και την ζωή, το ανθρώπινο και το ιερό, την τιμωρία και την επιμονή στην ευτυχία, προτείνοντας μια ποίηση όπου το τραγικό δεν αναιρεί την αξιοπρέπεια και το ήθος της ύπαρξης.

Ιδιαίτερη θέση στην ποίηση της Δημητριάδου κατέχει πάντα ο χρόνος: όχι φυσικά ως ιστορική γραμμικότητα, αλλά ως ένα παλίμψηστο εμπειριών και μνήμης. Ο χρόνος που βιώθηκε διαπερνά το έργο της, ως υλικό σώμα που φθείρει και φθείρεται, και που ταυτόχρονα εγγράφει νόημα και εγγράφεται στη μνήμη. Μέσα από αυτή τη συνεχή διαπραγμάτευση, η ποιητική φωνή της Δημητριάδου αποκτά μια τελετουργία στοχαστική, χωρίς να αποκόπτεται από το υπαρξιακό όμως βίωμα. Μιλάμε συνεπώς για μια ποίηση που δεν εξαντλείται στην εικόνα, αλλά επιμένει στη σκέψη, στη σύγκρουση και στη μνήμη ως πράξη αντίστασης στην λήθη.

Στην συλλογή «Αδώνιδος κήποι» (ΑΩ εκδόσεις 2025) η Δημητριάδου επιλέγει να υποδεχτεί τον αναγνώστη και την αναγνώστρια με έναν στίχο του Οδυσσέα Ελύτη, «η αλήθεια μόνον έναντι θανάτου δίδεται», όπου συμπυκνώνεται ένας από τους πιο απαιτητικούς άξονες της σκέψης του μεγάλου ποιητή: η ιδέα δηλαδή ότι η αλήθεια δεν είναι δεδομένη, ούτε προσφέρεται ως διανοητικό συμπέρασμα, αλλά κατακτάται μόνο μέσα από μια υπαρξιακή διακύβευση οριακού χαρακτήρα. Ο θάνατος εδώ δεν λειτουργεί όμως αποκλειστικά ως βιολογικό τέλος· λειτουργεί κυρίως ως απόλυτο μέτρο, ως το έσχατο όριο απέναντι στο οποίο δοκιμάζεται η αξία του λόγου, της μνήμης και της συνείδησης. Η επιλογή της Δημητριάδου να χρησιμοποιήσει τον στίχο αυτό ως προμετωπίδα στην ποιητική της συλλογή δεν είναι καθόλου διακοσμητική. Αντιθέτως λειτουργεί ως ερμηνευτικό κλειδί της συλλογής. Η ποίησή της κινείται ακριβώς σε αυτό το όριο που επισημαίνει ο Ελύτης, όπου η μνήμη των αποδημησάντων, το πένθος και η τελετουργία δεν στοχεύουν στη συμφιλίωση με τον θάνατο, αλλά στη συνειδητή αντιπαράθεση μαζί του. Η αλήθεια που αναδύεται στους “κήπους” της Δημητριάδου είναι εξάλλου εύθραυστη, όπως εύθραυστα είναι και τα φυτά που σπέρνονταν προς τιμή του Άδωνη· ωστόσο αποκτά ένταση και μεγαλείο, ακριβώς επειδή έχει πληρωθεί με το τίμημα της απώλειας. Έτσι, ο στίχος του Ελύτη δεν προλογίζει απλώς τη συλλογή, αλλά συνομιλεί βαθιά με τη θεματική της: την ποίηση ως πράξη αλήθειας που γεννιέται μόνο εκεί όπου ο θάνατος είναι παρών.

Η ποιητική συλλογή της Διώνης Δημητριάδου προσφέρει μια συγκροτημένη και βαθιά στοχαστική εξερεύνηση των πιο οικείων αλλά και αβυσσαλέων θεμάτων της ανθρώπινης εμπειρίας: θάνατος, θεοί, μοίρα, μνήμη και φόρος τιμής στους αποδημήσαντες. Η επιλογή του τίτλου λειτουργεί ως δομική μεταφορά για το ίδιο το έργο: η ποίηση εδώ είναι ένας «κήπος» όπου φυτρώνουν, μαραίνονται και ξαναγεννιούνται οι μνήμες, τα πρόσωπα που χάθηκαν και οι διάφορες πτυχές της ζωής που πέρασαν. Η συλλογή διατηρεί μια αυστηρή, σχεδόν ιεροτελεστική γλώσσα όπου ο θρήνος συναρθρώνεται με αναφορές στη μνήμη, με την συνεχή επανεμφάνιση μέσα στον ποιητικό χώρο όσων αποδήμησαν. Η μνήμη, όπως και οι κήποι του Άδωνη, δεν είναι παθητική· απαιτεί φροντίδα, επανειλημμένη επίσκεψη και αναστήλωση των θραυσμάτων της. Η ποιητική πένα μετατρέπεται, με αυτήν την έννοια, σε εργαλείο τελετουργίας: ένα μέσο τιμής και αναμέτρησης με το μοιραίο.

Η Διώνη Δημητριάδου καταφέρνει στην ποιητική συλλογή «Αδώνιδος κήποι» να μετατρέψει το προσωπικό πένθος σε συλλογική εμπειρία, αναδεικνύοντας την ποίηση ως τόπο συνάντησης ανάμεσα στη θλίψη και τη μνήμη, τον άνθρωπο και το υπερβατικό. Μόνον όταν ο άνθρωπος σταθεί πρόσωπο με πρόσωπο με το ανυπέρβλητο, μπορεί να ασπαστεί μια αλήθεια που είναι ουσιώδης, αποκαλυπτική, παρηγορητική. Η συλλογή αξίζει την προσοχή όσων επιζητούν μια βαθιά, συμβολική ποίηση, μια ποίηση που απογυμνώνεται από ψευδαισθήσεις, που φιλοσοφεί για το ανθρώπινο πεπρωμένο και τιμά εντός ενός ποιητικού τελετουργικού όσους έφυγαν.

Κατερίνα Λιάτζουρα