ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΚΙΟΥΛΕΚΑ

 

 

ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΚΙΟΥΛΕΚΑ

 

Tα μάζεψα άρον άρον  

καμιά επιλογή

ταξίδευα μόνο νύχτα

στο φως στεριανών φάρων

χρόνια χωρίς προοπτική

νηφάλιες συνέδραμαν γλαύκες 

πρότειναν διαδρομές

δοκίμαζα τρόπους

απολέπισα όνειρα 

γνώρισα τα πλάσματα

της λίμνης Κουρίλ

έφευγα αντιδιαμετρικά

σε ήπειρο αχανή 

στον ίδιο πάντοτε καμβά κεντώντας

(έτσι τρυφερά που  άσπριζα 

τους περιστεριώνες της μνήμης 

τα Σάββατα)

διπλώθηκα βαθιά στα δυο

τσακίζοντας την άκαμπτη ράχη

πάντως απέναντι δεν πέρασα

έριχνα μεθοδικά τη θερμοκρασία

ν' αντέχεται ο αφόρητος πάγος 

πήρα ψιθύρων ρίσκα

απομακρύνθηκα 

μη ρωτήσεις που βρίσκομαι τώρα

αν το φέρει η ώρα

επιστρέφω αυθημερόν

ωστόσο είμαι άλλη

ανατάχθηκα όπως

κάθε χάραμα η άμμος

πρόσφορη σε ίχνη πάλι

και σημάδια·

λένε περιμένουμε σεισμό

***

 

(Εικόνα της λίμνης Κουρίλ από το διαδίκτυο)

Κατερίνα Γκιουλέκα

 

Τάσος Μιχαηλίδης Ενεργητική φωνή Εκδόσεις Νησίδες η πρώτη δημοσίευση στο diastixo. gr

 

 

Τάσος Μιχαηλίδης

Ενεργητική φωνή

Εκδόσεις Νησίδες

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo. gr

 Τάσος Μιχαηλίδης: «Ενεργητική φωνή» (diastixo.gr)

 

Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής του Τάσου Μιχαηλίδη Ενεργητική φωνή, φανερώνει τον τρόπο που ο ποιητής προσδιορίζει τον ρόλο της ποίησης – αν, φυσικά, μπορούμε να μιλήσουμε για «ρόλο». Μια φωνή ενεργητική, ενεργή και εναργής, είναι έτοιμη να μιλήσει για να ακουστεί, να στηλιτεύσει συμπεριφορές και αδικίες, να ξεφύγει από τον απολύτως ιδιωτικό χώρο των προσωπικών βιωμάτων και να ανοιχτεί σε συλλογικά θέματα. Ο Μιχαηλίδης, θεωρώ πως αυτό επιδιώκει, καθώς στη συλλογή του συναντάμε μεν ποιήματα προσωπικά, με το «εγώ» να καταδύεται στα βάθη του εαυτού, πότε με διάθεση συγκαταβατική, πότε επικριτική· ο χρόνος που περνάει συσσωρεύει βιώματα, ματαιωμένες επιθυμίες, ήττες και απογοητεύσεις, το βάρος του βιωμένου χρόνου:

 

Κατέβηκα στις αποθήκες της ψυχής μου

μια  δυσβάσταχτη ύλη λες και σκέπαζε τον χώρο

έχω εδώ και χρόνια

στοιβαγμένα αποθέματα πολλά

στεγνές σκονισμένες επιθυμίες

αλλοιωμένα συναισθήματα

ανάγκες με ημερομηνία λήξης – αναμονές

και ο φόβος ο θυμός η θλίψη

κατάντησαν στο τέλος μυστικοί συνωμότες

πόσο πια ν’ αντέξω τόσο βάρος στο βυθό της ύπαρξής μου… («Επιφάνεια βυθού»)

 

Ωστόσο, ταυτόχρονα δεν μένει αδιάφορος στο δράμα των σύγχρονων κατατρεγμένων:

 

Ικετεύουν

για λίγο ψωμί

μια στέγη

οι πρόσφυγες

ή ένα βλέμμα αποδοχής

ένα χέρι πρόθυμο να σφίξει το δικό τους

οι μεσαίοι

επαίτες κάθε λογής φυλής και τάξης

και πίστης του θεού

αιχμάλωτοι της μοίρας

της ανάγκης ή της άγνοιας

απαιτούν μια δόση ζωής

χτυπάνε τις πόρτες των σπιτιών –

κρυμμένοι άνθρωποι ελεήμονες ανοίγουν

τώρα χτυπάνε το τζάμι απ’ το παράθυρό μου

φοβήθηκα

όνειρο τρομακτικό… («Επιλογές»)

 

Έτσι, έστω και στο όνειρο μέσα, η ποίηση δηλώνει την παρουσία της και ομολογεί πως χρειάζεται υποστήριξη φανερή με δράση. Στην ποίηση του Μιχαηλίδη εναλλάσσεται το πρώτο πρόσωπο, το «εγώ», συχνά με το «εσύ», που είτε δηλώνει υποκρυπτόμενο ξανά το ποιητικό υποκείμενο είτε προκαλεί τον άλλο άνθρωπο σε σκέψη και δράση.

 

Κερδίζεις τη ζωή από αυτά που δίνεις

όσες άυλες αξίες καταθέτεις

διάφανη αντίληψη του κόσμου

απόλυτη εντιμότητα

την ιδέα που έχεις για τον εαυτό σου

χρόνο και πίστη

και αφοσίωση

για μια ζωή ανθρώπινη

όπου βρίσκεις ψωμί και ομορφιά –

ταυτότητα απειλούμενη με εξαφάνιση. («Επενδυτής ταυτότητας επαπειλούμενης»).

 

Αλλά και το «εμείς» έχει θέση σ’ αυτή την ποίηση, όταν η ευθύνη μεταπλάθεται σε συλλογική, όταν το σύνολο του κόσμου πάσχει από έλλειψη των στοιχειωδών αξιών, όταν οι πολλοί, προφυλαγμένοι στον ιδιωτικό τους χώρο, αποδεικνύονται πολύ «λίγοι» μπροστά στα προβλήματα των άλλων. Σ’ αυτό το «εμείς» ενσωματώνει ο ποιητής τον εαυτό του, παραδεχόμενος: είμαστε οι επιλογές μας. 

 

Έχω μια μικρή ένταση για κάποια ποιήματα που έχουν έναν παραινετικό ή ακόμη και διδακτικό χαρακτήρα («Πολέμα μόνο/ μη σκοτώνεις υποχρεωτικά», «Ακτίνα απείρου»,  Μη φοβάσαι/ μήπως και παγιδευτεί η ψυχή σου, «Κάτοπτρα ΙΙ», Άκουσέ με τώρα άνθρωπε/ μείνε αρχάριος σαν παιδί, «Modus vivendi»). Φυσικά η ποίηση, από τη φύση της, δεν επιδέχεται κανόνες· ο κάθε ποιητής διαμορφώνει τον τρόπο του και αποκτά το προσδοκώμενο από όλους αναγνωριστικό, χαρακτηριστικό της γραφής του, ύφος. Ωστόσο, θεωρώ πως είναι τα πιο αδύναμα ποιήματα αυτά που αποπνέουν διδαχή, γιατί έτσι κι αλλιώς με τον δικό της υπαινικτικό και μεταφορικό τόνο, με το συνεπτυγμένο νόημα των στίχων της, η ποίηση μεταδίδει το «μήνυμά» της, χωρίς να το προβάλλει ως τέτοιο. Κι αυτή εδώ η ποίηση έχει δυνατότητες πολλές, όταν αφήνεται στον εσωτερικό της παλμό, όταν «δείχνει» το κακό όπου το βλέπει, όταν συνταιριάζει το προσωπικό με το κοινό άλγος.

Επιλέγω το εύγλωττο στη σημειολογία του ποίημα «Ανάκριση της σιωπής», που θαρρώ μας αφορά όλους, κι ας είναι γραμμένο στο πρώτο ενικό πρόσωπο, γιατί είναι ενδεικτικό του ποιητικού τρόπου του Μιχαηλίδη, με ειρωνικό ύφος, σαρκαστικό, με λέξεις δισήμαντες, περιεκτικές· ευσύνοπτο και επαρκές στο μήνυμά του:

 

Αισθάνομαι ένοχος/ σιωπώ/ φοβάμαι πως θα με συλλάβουν/ οι εξουσιαστές/ ίσως ζω προσωρινά ελεύθερος… /  Αν και δεν υπάρχει κατηγορία φανερή/ εκ των υστέρων/ πιστεύω/ πως είμαι ευσυνείδητος παραβάτης της ζωής:/ έχω διαπράξει κατά συρροήν/ εγκλήματα καλής πρόθεσης/ πληρώνω συνεπώς τα διόδια λεωφόρων/ που με οδηγούν σε κρίσιμα αδιέξοδα/ εξαργυρώνω διαρκώς τα αναμορφωτήρια κουπόνια της αγοράς/ τις επιταγές ακριβείας/ ανέχομαι σιωπηρά εικονικές εκτελέσεις της πραγματικότητας/ έρευνες στο σπίτι/ στην ψυχή/ και ανακρίσεις… / «Έχεις το δικαίωμα να σιωπήσεις/ οτιδήποτε πεις ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί εναντίον σο»/ λένε/ οι επιδέξιοι ανακριτές –/ τραγικοί πρωταγωνιστές/ που αγνοούν ότι η σιωπή είναι από τα ισχυρότερα επιχειρήματά μου/ το θάρρος που καμαρώνει αμίλητο/ σε αναμονή/ και ετοιμότητα/ για την τελική ρήξη/ ώσπου να πάρει η σιωπή μορφή/ και τα στεφάνια θέση/ Ίσως τότε καταλάβουν και τη σιωπή/ και τα λόγια της σιωπής μου…

 

Διώνη Δημητριάδου

 

 

 

 

Παράτα με! Δημήτρης Βαρβαρήγος εκδόσεις 24 Γράμματα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Παράτα με!

Δημήτρης Βαρβαρήγος

 εκδόσεις 24 Γράμματα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Μια σιωπή γεμάτη από κραυγή • Fractal (fractalart.gr)

 

 

 

Μια σιωπή γεμάτη από κραυγή

 

Μια φράση στον υπότιτλο του μυθιστορήματος του Δημήτρη Βαρβαρήγου (Κάθε σιωπή κρύβει μια κραυγή) προϊδεάζει για το περιεχόμενο του βιβλίου. Βιβλίο σκληρό, αληθινό στα γεγονότα που αποτυπώνει στις σελίδες του· δεν έχει σημασία αν τα πρόσωπα είναι επινοημένα, υπάρχουν, δυστυχώς, πολλά ανάλογα περιστατικά, παρόμοιες ιστορίες. Επομένως, ο Βαρβαρήγος με την επινοημένη μυθοπλασία του «δείχνει» θύματα και θύτες, σε μια ιστορία που συγκινεί, συγκλονίζει, φορτωμένη από ενοχές για τη σιωπή μιας κοινωνίας που βλέπει και δεν μιλά αλλά καλύπτει με την αδιαφορία της το Κακό, σε όποια μορφή του. Αλλά και μια συγγραφική «κραυγή» για όλα τα θύματα που αφήνονται στην τύχη τους, χωρίς να αποτολμούν το σωτήριο (μακάρι) βήμα.

Το μυθιστόρημα έχει ως κεντρική ηρωίδα τη Δανάη, ένα κορίτσι που από την πρώιμη εφηβική της ηλικία θα βιώσει τη βία, τον τρόμο, την απόγνωση, στα χέρια του θεωρούμενου ως πατέρα της, αν και στην πραγματικότητα είναι παιδί του πρώτου άντρα της μητέρας της. Με το υποκοριστικό «Φαλλός», ο Γαρούφαλος Μαρούκας, σε κάθε ευκαιρία θα ασελγεί στο σώμα της και στην ψυχή της, με την άγνοια αρχικά και κατόπιν με την ανοχή της μητέρας της, της Ευδοκίας (με το υποκοριστικό που της έδωσε ο συγγραφέας «Παράτα με!»), που αποτυπώνει ακριβώς την επιθυμία της να μη δίνει σημασία σε τίποτα, να μην υπακούει σε κανέναν, εκτός από την ανεξάντλητη σεξουαλική της επιθυμία, η οποία συγγραφικά υπερτονίζεται· θα συνέβαινε, άραγε, το ίδιο αν επρόκειτο για άντρα; – με αυτήν άλλωστε την κρατά ο Φαλλός και, έτσι, γίνεται ο μόνος που την εξουσιάζει.

 

Γύρισε την πλάτη της με αποστροφή. Της έφερνε εμετό η παρουσία της, δεν άντεχε να αισθάνεται πως αυτή που τη γέννησε είναι μια ξένη. Ποιος, η μάνα της. Πώς άντεχε την αποτρόπαιη πράξη που δέχτηκε η κόρη της και να σωπαίνει; Να μη φέρει τα πάνω κάτω; Πόση ψυχραιμία και πόση εμπάθεια έτρεφε απέναντί της, για να μπορεί να ανέχεται ανενδοίαστα τις ανώμαλες πράξεις εκείνου; Όλες οι εκδοχές και οι σκέψεις της Δανάης ήταν δικαιολογημένες, καθώς δεν γνώριζε πως ο Μαρούκας την είχε υπνωτίσει. (σ. 151).

 

Η Ευδοκία έχει ακόμη ένα παιδί (με πατέρα, όμως, τον Φαλλό), τον Αγγελή, παιδί με νοητική υστέρηση, που το παρουσίασε σαν παιδί του πρώτου της άντρα. Η μόνη στήριξη της Δανάης είναι η γιαγιά της (Δανάη-Ισαβέλλα ή Κυκλάμινο). Τα πρόσωπα αυτά συνιστούν ένα συγγραφικό υλικό πρόσφορο για δραματικές σκηνές, εντάσεις και αποκορυφώσεις και  είναι αλήθεια πως ο Βαρβαρήγος χειρίζεται την ιστορία του με την κατάλληλη γλώσσα (πώς αλλιώς να μιλήσεις για όλο αυτό το σκηνικό;), σκληρές εκφράσεις, χωρίς προσχήματα. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σημειώνει πως πρόκειται για ένα «παράτολμο παιχνίδι της ψυχής», μια σύγχρονη τραγωδία με Υποκριτές, Χορό, Έξοδο και Κάθαρση. Φιλόδοξη προοπτική γραφής. Πράγματι προς το τέλος της ιστορίας έχουμε μια ανατροπή, γνώριμο στοιχείο της δραματικής γραφής, έχουμε μια ιδιότυπη κάθαρση του αναγνώστη (ιδιότυπη, γιατί στην ουσία αφήνεται στην κρίση του η κατάληξη της πλοκής). Λείπουν, φυσικά, άλλα στοιχεία που θα καθιστούσαν το έργο «τραγικό», με τη έννοια που έδιναν στο αρχαίο ελληνικό θέατρο. Για παράδειγμα, ο Χορός (αν μιλάμε για πρόσωπα) δεν διαγράφει πειστικά την παρουσία του ή τον ρόλο του ως καταλυτικά παρεμβατικό στις εξελίξεις. Ως εγχείρημα πάντως, ως ιδέα αρχική, έχει ενδιαφέρον.

Έχω μια ένσταση στις πολλές «παρεμβολές» του συγγραφέα, που με ποιητικό περισσότερο λόγο σχολιάζει τα τεκταινόμενα. Η συγγραφική πρόθεση ίσως ήταν να πάρουν αυτές οι παρεκβάσεις τον ρόλο που θα είχε ο λόγος των χορικών, και κάτω από αυτή την οπτική γίνονται αποδεκτές, αν και διασπούν τη ροή της πλοκής, χωρίς να έχουν τη βαρύτητα που έχουν τα αντίστοιχα χορικά στις τραγωδίες. Ο Βαρβαρήγος, έχει δοκιμαστεί σε διαφορετικά είδη γραφής, έτσι σε κάθε περίπτωση, αποκτά ενδιαφέρον η μείξη των ειδών, προκειμένου να επιτευχθεί το ποθητό αποτέλεσμα.

Αυτό που κρατάω είναι η διαρκής αίσθηση που σου δημιουργεί αυτή ιστορία για το Κακό που δηλώνει την  παρουσία του άμεσα ή έμμεσα, συχνά με το κοράκι να προϊδεάζει για την αγρύπνια του, σε αναμέτρηση με τις δυνάμεις που το αντιστρατεύονται όπως και όσο το κατορθώνουν. Μέχρι και την τελευταία σελίδα υπάρχει εκεί, σαν να λέει πως η δύναμή του είναι ανεξερεύνητη, κυρίαρχη, δυσμαχώτατη, για να θυμηθούμε μια λέξη που αγαπούσαν οι τραγικοί, και πλέον έχει λησμονηθεί.

 

Ξαφνικά αναπήδησε η ψυχή της. ανατρίχιασε η σάρκα της από τρόμο σαν ακούστηκε το κρώξιμο του κορακιού. «Κακό χρόνο να ’χεις, μαυροπούλι. Ήταν ανάγκη και σήμερα να έρθεις πάνω απ’ το κεφάλι μου. Για ποιον κράζεις άραγε, για τον αχαΐρευτο ή για μένα;» Σε όλη τη διαδρομή για το σπίτι της κόρης της, το κοράκι την ακολουθούσε λες και του πετούσε τροφή για να μένει κοντά της. (σ. 395).

 

Αξιέπαινη η προσπάθεια του Βαρβαρήγου να μιλήσει για πράγματα δύσκολα, για σιωπές που κρύβουν μέσα τους κραυγές. Η φράση «Παράτα με!» συγκεφαλαιώνει κάθε απόπειρα απεγκλωβισμού όλων των θυμάτων. Αρχικά αφορά μόνον την Ευδοκία, αλλά στην  πορεία κατανοούμε το διαφορετικό περιεχόμενο που αποκτά στη συγγραφική πρόθεση. Η λογοτεχνία επιτελεί έργο σπουδαίο, όταν φέρνει στην επιφάνεια με εύστοχη μυθοπλασία τέτοια θεματική.

Η έκδοση από τα 24 Γράμματα είναι, όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο, Β΄ αναθεωρημένη. Θα μπορούσε, έτσι, να έχει γίνει μια καλύτερη επιμέλεια για να αποφευχθούν κάποια σφάλματα.

 

 Διώνη Δημητριάδου

ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Η ΣΙΩΠΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

 

 

ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Η ΣΙΩΠΗ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Νικόλαος Γύζης, Η Ιστορία, 1892

Σπούδαγμα και ιερή διδαχή η εξιστόρηση των γεγονότων,
η αναλυτική περιγραφή και ο χαρακτηρισμός προσώπων
με εμπεριστατωμένη έρευνα δογμάτων και πίστωση αλήθειας,
με τις γνώσεις, τις βεβαιότητες, τις υποθέσεις και πιθανολογίες,
να είναι η ιστορία ερμήνευμα σωστό, συνταίριασμα και πίστη,
ώριμη αποδοχή του χτες και το αύριο πρόβλεψη και δημιουργία.

Στοχαστές λόγιοι και σοφοί, εραστές της επιστήμης και της τέχνης,
πρωτοστάτες με πρωτόγνωρες ανακαλύψεις και εφευρέσεις,
ηγήτορες πολιτικοί με αυτογνωσία, αλληλοσεβασμό και ευθύνη
επίκλητοι αρχηγοί, μονάρχες κι αυτόκλητοι δυνάστες και δημαγωγοί,
φρόντισαν με υπερεθνικούς ήρωες σε στάσεις και επαναστάσεις,
αναπαράσταση να γίνει η ιστορία, κέλευσμα και υπεύθυνη διαδοχή.

Η ενηλικίωση των εθνών με διαφανείς θεσμούς και ήθη χρηστά,
ανάγνωσμα είναι της ιστορίας γλαφυρό, καταγραφή και διαθήκη,
μακριά από μισαλλοδοξίες, διχόνοιες, διχασμούς και μνησικακίες
για να ‘ναι η συνύπαρξη σύναξη κοινή, συναίνεση και δέσμευση,
μικρές οι κοινωνίες των ιδιωτών, μεγάλες των πολλών ισχυρισμών,
όμως δεν πρόλαβε τον αποκρυφισμό, τον παρασυρμό και την πλάνη.

Έτσι, της ιστορίας η σιωπή, μεγαλοστομία είναι και βδελυγμία
για δόλιες σκοπιμότητες, κρυφές υπηρεσίες και συστρατεύσεις
πίσω από διεκδικητικούς πολέμους, ανακωχές και ειρηνεύσεις,
μπροστά από δημόσιες τελετές επίδειξης, περηφάνιας και θριάμβου,
για πρόσωπα και σύνολα που πρόκριναν ατομικά παρόν και μέλλον,
να είναι η συμπαιγνία νόμιμη, ανάγκης κάλεσμα και παρακαταθήκη.

                                             Γιώργος  Αλεξανδρής

 

Ήλιε μου Γιώργος Αλεξανδρής

 

Ήλιε μου

Γιώργος Αλεξανδρής

Ουράνιο μάτι του Θεού και βλέμμα των ανθρώπων,
σταμάτα εκεί μεσούρανα με ανοιχτές αγκάλες
και σκόρπα το χαμόγελο, παρηγοριά κι ελπίδες
εδώ στη γη που σέρνεται μικρόνοη στα πάθη
και χάνει τ’ αντιφέγγισμα σε νύχτες πωρωμένες,
αγύρτισσα της σκοτεινιάς κι απότακτη της αγάπης.

Στις πέρα γειτονιές, στέφεσαι πραματευτής του χρέους,
με άσπιλο το συμφέρον τους και εύσχημη την ανάγκη.
Στο κύρος το αδιέξοδο και η απόγνωση στην κρίση,
η ειρήνη δοξολόγημα και οι θεωρίες αυταπάτη,
να γίνει η ευθύνη θέσπισμα και μέτρο δικαιοσύνης
όταν υμνωδείται και ο σεβασμός, με ιαχές πολέμου.

Λαμπροστέφανε ταξιδευτή και φωτοδότη  Ήλιε,
αλάργεψε εκεί απόμακρα κοντά στο μεσημέρι,
χρωμάτισε θάλασσες ανοιχτές, περήφανες κορφές
και δώσε από τις χάρες σου κι από τις πλησμονές σου,
ανέλπιστη χαρά κι απρόσμενο ορίζοντα ονείρων,
στον άδολο προσκυνητή που στέκει απέναντί σου.

Ήλιε μου, άξιε ερμηνευτή του χρόνου και των πόθων,
γίνε λυράρης της ζωής, γλυκόφως στα παραθύρια,
να έχει η φτώχια αντίκρισμα, καρτέρεμα ο πόνος,
να είναι θείο ευλόγημα η προσμονή και πίστη,
ορθάνοιχτη ζεστή αγκαλιά η κάθε σου χαραυγή
και γλυκόλογος χαιρετισμός η κάθε σου ακτίνα.

Ήλιε μου γητευτή και στο σοκάκι της δρομάρης,
ανέφελος, ανέσπερος, Θεού ματιά και χάδι,
στο πρόσωπό της κέντησε την ομορφιά τ’ Απρίλη,
στα μάτια της σμίλεψε την απλωσιά του Μάη,
τον έρωτα στα χείλη της να πιω, χαρά να ομολογήσω
κι ο κόσμος αντηλιά χρυσή, στο γήτεμα του φωτός σου.

Γιώργος  Αλεξανδρής

ΑπάντησηΑπάντηση σε όλουςΠροώθηση Δεν μπορείτε να απαντήσετε με ένα emoji σε αυτό το μήνυμα

Πόπη Δέδε-Δεσύλλα Η δύναμη του πλίθινου σπιτιού Εκδόσεις Τόπος η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

 

Πόπη Δέδε-Δεσύλλα

Η δύναμη του πλίθινου σπιτιού

Εκδόσεις Τόπος

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Πόπη Δέδε-Δεσύλλα: «Η δύναμη του πλίθινου σπιτιού» (diastixo.gr)

 

Λογοτεχνική μαρτυρία ονομάζει το βιβλίο της η Πόπη Δέδε Δεσύλλα, και η αλήθεια είναι πως δύσκολα μπορείς να το εντάξεις σε κάποια άλλη κατηγορία. Νιώθεις διαβάζοντας πως μέσα του έχουν ενσωματωθεί προσωπικά βιώματα, ίσως κάποια με αυτοβιογραφικά στοιχεία, κάποια από διηγήσεις άλλων. Όλα όμως έχουν περιβληθεί τον μανδύα μιας ενδιαφέρουσας μυθοπλασίας. «Πρωταγωνιστής» ένα σπίτι, χτισμένο από πλίθες (χώμα, νερό και άχυρα), προϊόν συλλογικής εργασίας των γειτόνων, στην άκρη ενός οικισμού. Ένα σπίτι που, παρά τη φτώχεια του και την απομόνωσή του,  στέγαζε μια οικογένεια όλο αγάπη, αξιοπρέπεια και ελπίδα. Βασικός κορμός του σπιτιού, στήριγμά του, η Ελπίδα, η μάνα με τα εννέα παιδιά της, μόνη να τα μεγαλώνει, αφού ο πατέρας, ο Θωμάς, μετά τη σύλληψή του για τις ιδέες του, βρέθηκε στη Γυάρο.

 

Μες στη νύχτα, πριν να ξημερώσει, ποιος μπορεί να χτυπάει διακριτικά την ξύλινη πόρτα του πλινθόκτιστου σπιτιού; Η κυρά-Ελπίδα, η νοικοκυρά του σπιτιού, σηκώθηκε από το κρεβάτι της σαστισμένη. Πλησίασε στην πόρτα και ρώτησε σιγά ποιος ήταν. Ένας φίλος του άντρα της είχε έρθει από μερικά χιλιόμετρα μακριά οδηγώντας το μηχανάκι του. Ήρθε να τους ειδοποιήσει ότι επιβλήθηκε στρατιωτικός νόμος. Του είχε τηλεφωνήσει ένας κοινός φίλος τους από την Αθήνα. Η κυρά-Ελπίδα ξύπνησε τον άντρα της. Ο κυρ-Θωμάς έπρεπε να φύγει αμέσως για την Αθήνα ώστε να αποφύγει τη σύλληψη. (σ. 9).

 

Η ιστορία ξεκινά από την πρώτη μέρα της επιβολής της δικτατορίας της 21^ης Απριλίου και θα φτάσει μέχρι τα χρόνια της μεταπολίτευσης. Στο μεταξύ, η Δεσύλλα, θα κάνει χρήσιμες, εμβόλιμες αναφορές στο πριν, φθάνοντας μέχρι τα μετεμφυλιακά χρόνια, αλλά και εύστοχες παρατηρήσεις για τα λάθη της μεταπολίτευσης, τις διαψεύσεις για τον ποθούμενο εκδημοκρατισμό (των δομών αλλά και των συνειδήσεων) που νομοτελειακά οδήγησαν στη σύγχρονη κακοδαιμονία της χώρας. Γιατί τίποτα δεν είναι τυχαίο, όλα έχουν τις βαθύτερες αιτίες τους και τα αποτελέσματά τους.

Ενδιαφέρουσα η χρήση των χρόνων, πότε ως παρελθοντικοί να υποστηρίζουν τη λογοτεχνική γραφή της εξιστόρησης, πότε ως παροντικοί να φέρνουν μια πνοή ζωντάνιας στον λόγο αλλά και μια υπενθύμιση πως όλα έχουν ακόμη τη θέση τους στη μνήμη.

Η γραφή της Δεσύλλα έχει αναμφισβήτητα πολιτικό χαρακτήρα, όχι μόνο γιατί οι αναφορές της στο φόντο των γεγονότων των ηρώων της έχουν σαφές πολιτικό πνεύμα, απηχούν ξεκάθαρη τοποθέτηση, τεκμηριωμένη, αλλά και γιατί έτσι όπως χτίζει το πριν και το μετά της ιστορίας της, φανερώνοντας αιτίες και αποτελέσματα, δείχνει τη σύνδεση των ιστορικών γεγονότων αλλά και την αλληλεξάρτηση του μικρόκοσμου των ανθρώπων με τη μεγάλη ιστορία· μια θεώρηση σαφώς πολιτική. Θα έλεγα πως αυτό το χαρακτηριστικό είναι και το πιο ενδιαφέρον στο βιβλίο της, να μπορεί, δηλαδή, να συμπλέκει τον ιδιωτικό βίο με τον συλλογικό σε μια διαλεκτική σχέση – ο κάθε ήρωας, στο μερίδιο που του αναλογεί, είτε ως ενεργός συμμέτοχος είτε ακόμη ως απαθής παρατηρητής, επηρεάζει την ευρύτερη ιστορία, αλλά και επηρεάζεται καταλυτικά από αυτήν.

Άρρηκτη και η σχέση ανάμεσα στο σπίτι «πρωταγωνιστή» της ιστορίας και στους ήρωες/πρωταγωνιστές. Μεγαλωμένοι με οδηγό τη σοφία της μητέρας Ελπίδας, που έβρισκε πάντα την κατάλληλη λύση για όλα τα προβλήματα, μέσα στη λιτότητα, στην αξιοπρεπή φτώχεια, που τους άνοιγε τον δρόμο για μια καλύτερη ζωή μέσω της μόρφωσης, γνωρίζοντας από την παιδική τους ακόμη ηλικία πόσο πολύτιμη είναι η αλληλεγγύη με τους γείτονες, η συμπαράσταση και η αλληλοβοήθεια, έχτισαν έναν χαρακτήρα αδαμάντινο. Έχοντας βιώσει την αδικία, με τη δίωξη του πατέρα, κατόπιν με τον αρχικό αποκλεισμό των δύο παιδιών από τις εισαγωγικές εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο, λόγω του «πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων», που αποτέλεσε εμπόδιο και για κάποιο διορισμό τους, δούλεψαν μέσα τους την απόφαση να αγωνιστούν για την αποκατάσταση της δικαιοσύνης.

Δίπλα στους βασικούς πρωταγωνιστές, διαγράφονται με πιστότητα όλοι οι χαρακτήρες που όσοι ζήσαμε στην επταετία και κατόπιν στα χρόνια της μεταπολίτευσης θυμόμαστε πολύ καλά. Άνθρωποι με δημοκρατικό φρόνημα που δεν δίστασαν να υπερασπιστούν τις ιδέες τους και να πάρουν μέρος στον αγώνα κατά της δικτατορίας, αλλά και πολλά ανθρωπάκια, με μισό ανάστημα, γνήσιοι εκπρόσωποι της δουλοπρέπειας, υπερασπιστές της δικτατορίας, αλλά και εκφραστές, μετά την πτώση της χούντας, μιας ψευδεπίγραφης, όψιμης αγωνιστικότητας, έτοιμοι να αναλάβουν πολιτικά αξιώματα που δεν τα δικαιούνταν.

 

Μήνες περίμενε η Κλειώ να τελειώσει το ταξίδι του πιστοποιητικού. Ώσπου μια μέρα παίρνει μια επιστολή από τον Δημόσιο Οργανισμό που έγραφε: «Δεν δύνασθε να προσληφθείτε διότι εκρίθητε ως μη νομιμόφρων». Αυτό ήταν όλο το κατηγορητήριο. Προσφεύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας για να δικαιωθεί. Γράφει μόνη της την προσφυγή και παρουσιάζεται ενώπιον της επιτροπής. Περίμεναν και άλλοι «μη  νομιμόφρονες» εκεί. Η διαδικασία της εξέτασης ήταν ολιγόλεπτη. Στοιχεία επιβαρυντικά εις βάρος της δεν υπήρχαν. Αυτό που θυμάται ήταν η προσβλητική συμπεριφορά απέναντί της ενός εκ των δικαστών. Συγκράτησε το όνομά του. Υποστηρικτές της χούντας και βολεμένους έβρισκες σε όλους τους χώρους. Τελικά η Κλειώ διορίστηκε στον Δημόσιο Οργανισμό με δύο χρόνια καθυστέρηση. (σ. 131).

 

Το βιβλίο της Δεσύλλα, παρά τη δύσκολη εποχή που αποτυπώνει, διασώζει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα, που καθόλου δεν εμφορείται από άγονο ρομαντισμό. Όσο κι αν πασχίζουν κάποιοι να φιμώσουν τη φωνή του δικαίου, όσο κι αν προσπαθούν με κάθε μέσο (ο ρόλος της παιδείας εδώ κομβικός) να στερέψουν τη γόνιμη σκέψη, ο σκεπτόμενος άνθρωπος έχει μέσα του τη δυναμική να υπερβεί όλα τα εμπόδια. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε για τη «διαχρονική υπεροχή των αξιών του σκεπτόμενου κοινωνικού ανθρώπου, πολύτιμων και στη σημερινή εποχή». Θα έδινα, εν κατακλείδι έμφαση στην αναφορά στη σημερινή εποχή, καθώς πολλά έχουν πέσει στη λήθη· η μνήμη έχει κοντό ανάστημα, και βιβλία όπως αυτό βοηθούν να θυμόμαστε. Ένα βιβλίο που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα, όμως είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή μυθοπλασία. Η λογοτεχνία που σέβεται τον ρόλο της και λειτουργεί ως κοινωνικό αγαθό, πέρα από την αναμφισβήτητη τέρψη που προσφέρει.

 

Διώνη Δημητριάδου

Σαράντα ποιήματα της Σοφίας Φιλιππίδου Σοφία Φιλιππίδου εκδόσεις Οδός Πανός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Σαράντα ποιήματα της Σοφίας Φιλιππίδου

 Σοφία Φιλιππίδου

 εκδόσεις Οδός Πανός

 η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Όταν στενεύει ο χώρος πιάσε το ποίημα • Fractal (fractalart.gr)

 

Όταν στενεύει ο χώρος πιάσε το ποίημα

 

Χωράει μέσα στα ποιήματα ένας κήπος ολάνθιστος; Κι αν ναι, αφήνει χώρο για το πέρασμα από τη ζωή στη μη-ζωή; Πώς να την  περιγράψει; Να την αφηγηθεί ίσως; Τα πράγματα στη φύση παραμένουν αινιγματικά, θα γράψει η Σοφία Φιλιππίδου, ενώνοντας έτσι, μέσω του κρυφού αινίγματος (ανοιχτό μόνο σε όποιον μπορεί να υπερβεί τον ορθολογικά χτισμένο κόσμο μας για να αποδεχθεί το μη ορατό, το μη αισθητό), όλα τα φυσικά πράγματα. Ό,τι έχει γράψει μέχρι τώρα περικλείει τον φυσικό κόσμο, όπως η ίδια τον αντιλαμβάνεται, ευρύχωρο, να την προσκαλεί να ενσωματωθεί μέσα του, ένα κι αυτή στο όλον, που οι άλλοι αγνοούν ή βλέπουν μόνο την επιφάνεια. Η Σοφία έχει την ικανότητα να δημιουργεί με τα δικά της υλικά ένα δικό της κόσμο, άρρηκτα δεμένο με τη φύση και τις λειτουργίες της. Μαγικά σκηνικά που προκύπτουν από την, αναγκαία για κάθε δημιουργία, παρατήρηση. Κατασκευάζει και ανακατασκευάζει με περισσή θεατρικότητα όσα οι αισθήσεις προσλαμβάνουν,  μεταποιώντας τα σε υλικά μιας πολύ ξεχωριστής γραφής, σε μια ιδιαίτερου ύφους προσαρμογή λέξεων και εικόνων.

 

[…]

Επέμενε να κοιτάς τις σκιές στις βουνοπλαγιές

και θα αναγνωρίσεις το σύννεφο και τους κανόνες

Όλα τα φυσικά εξηγούνται κι ακόμα υπάρχουν κήποι.

(«Καθ’ οδόν προς Θεσσαλονίκη»)

 

Σαράντα ποιήματα, με τον απλό, αυτονόητο τίτλο να τα στεγάζει: Σαράντα ποιήματα της Σοφίας Φιλιππίδου. Απηχούν τη απώλεια του οικείου προσώπου, την αναγκαία συμφιλίωση με τα φθαρτά υλικά της ύπαρξης, με την αποδοχή ενός τέλους που κανείς δεν ξέρει αν είναι ή δεν είναι τέλος, αν η ζωή έχει τη συνέχειά της ή όλα ανήκουν στο εδώ που φθίνει με τον χρόνο.

 

Το μυαλό μου έγινε μνήμα

 να χωρέσει τη μάνα μου

Αν είναι αλήθεια πως μέσα στο κουτί υπάρχει το κρανίο της

Παρακαλώ κάποιος μετά από μένα

να το πετάξει στο χωνευτήρι

(ο.π.)

 

Στα ποιήματα της Σοφίας ανακαλύπτεις μυστικές συνδέσεις. Όσα φεύγουν απαρατήρητα, εκείνη τα αποτυπώνει, με τους δικούς της συνειρμούς, που ακροβατούν ανάμεσα στο πραγματικό και στην αναίρεσή του· έτσι κι αλλιώς η ποίηση έχει το προνόμιο να «μεταφέρει» αυθαιρέτως τις έννοιες, να αγγίζει την αλήθεια με έναν ανεπαίσθητο υπαινιγμό. Το ενδιαφέρον σε ό,τι γράφει η Σοφία (πεζό ή ποιητικό) είναι που όλα τα καθιστά ανοιχτά στην αναγνωστική πρόσληψη. Από τον προσωπικό της, ιδιωτικό κόσμο, μεταβαίνει σε συλλογικά προβλήματα, επισημαίνει όσα την πονούν, θλίβεται για την αδιαφορία μπροστά τις καταστροφές, για την αδυναμία μπροστά στον διαρκή πόλεμο, για την απαξίωση της ζωής.

 

[…]

Είσαι στα χέρια αυτού που θα σε αγκαλιάσει

Ή εκείνου που θα σε σπρώξει στη θάλασσα

Όταν πατήσεις τον καταπέλτη

Είσαι ένα «περιστατικό» στο λιμάνι

Ο πνιγμός σου είναι ένα «συμβάν»

Για το οποίο «το πλοίο δεν έχει καμία ευθύνη»

Πες ένα γεια,  μπαίνεις στη μεγάλη πόλη

(«Πες ένα γεια που βραδιάζει»)

 

Και τότε, μέσα στους κλειστούς δρόμους, έρχεται το ποίημα να ανοίξει σωτήριες χαραμάδες· ακόμα κι όταν καθυστερεί, είναι γιατί δουλεύει μέσα του τον τρόπο να μιλήσει. Πώς να ενσωματώσει όλη τη σοφία του φυσικού κόσμου, προκειμένου να στιγματιστεί η αδικία, η εγκατάλειψη, να στηλιτεύσει τις κραυγές επιτυχίας όσων ζουν από τον πόλεμο, αδιαφορώντας για τα παιδιά που έχασαν το γέλιο και το παιχνίδι τους. Πώς να φανεί η αλήθεια που απελευθερώνει, όχι όμως χωρίς το ανάλογο τίμημα. […] για την αλήθεια που σε απελευθερώνει/ Χρειάζονται δυο χρυσές περόνες/ Καρφωμένες μέσα στα μάτια σου («Το ποίημα δεν μπορεί να περιμένει»). Δοκιμασμένη αλήθεια, ρωτήστε τον Οιδίποδα. Έτσι και το ποίημα. Δεν σου χαρίζεται εύκολα. Απαιτεί αίμα.

Διαβάζοντας την ποίηση της Σοφίας, νιώθω την αγάπη μέσα της, για ό,τι αξίζει να ζει, αλλά του έχουν στερήσει το δικαίωμα στη ζωή, για ό,τι απελπίζεται στη μοναξιά του, για ό,τι περιμένει μάταια να μιλήσει, γιατί του στέρησαν τον ήχο. Όταν γράφει: Μια αγάπη ελαφριά σαν φτερό καρφώθηκε στην καρδιά μου, αφορά όλους όσοι θα θέλανε να επιβιβαστούν στο πλεούμενό της, στη σχεδία-καράβι της που με επιμονή και υπομονή κατασκευάζει από σκόρπια ξύλα, Γι αυτούς  που θα μπαρκάρουνε μαζί μου/ τις νύχτες με την κίτρινη σκόνη («Τρομάζω ν’ ακούω την καρδιά μου»). Ποίηση τολμηρή στις υπερβάσεις της, έτοιμη να μοιραστεί με όσους δεν προσπερνούν το καλό για το συμφέρον, για όσους ακόμη μπορούν να μιλούν με τα πουλιά και να τ’ ακούνε.

Εξώφυλλο εξαιρετικό (στηριγμένο σε μια ιδέα της Κοκό Σανέλ), διπλό πορτραίτο, σαν εικόνες ενωμένες στη μέση, για να αποτελέσουν μια πιστή αποτύπωση. Η Σοφία και ο εαυτός της, ο κόσμος της και ο κόσμος γύρω της.

Διώνη Δημητριάδου