Τα Χριστούγεννα του Παναγή ανέκδοτο διήγημα της Αγγελικής Γιαννοπούλου μαζί με δύο φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα

Τα Χριστούγεννα του Παναγή

ανέκδοτο διήγημα 

της Αγγελικής Γιαννοπούλου

μαζί με δύο φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα

Το ψύχος ήτο επίμονον και διαρκές εκείνα τα Χριστούγεννα. Από καιρού εις καιρόν λεπτότατον χιονόνερον έπιπτεν εις την  παραλιακήν πολίχνην.  Η οικία του Παναγή  ευρίσκετο παρά την εσχατιάν της πολίχνης. Απόμαχος της ζωής ο Παναγής, παλαιός ναυτικός, υψηλός, καλοφορεμένος, ως εξηνταπέντε ετών, ωραίος, ανοικτοπρόσωπος, εξυρισμένος μύστακα και γένειον είχε μιαν ευρύχωρον οικίαν με μέγα κήπον και αυλήν  με πολλάς πλατυφύλλους μωρέας. Δεν υπανδρεύθη  αν και ουκ ολίγας φοράς του εγένοντο προτάσεις από την προξενήτραν της πολίχνης, την κυρα- Αννιώ. Νέες με νοικοκυροσύνη από καλάς οικογενείας θα ήθελον να έρθουν εις γάμου κοινωνίαν μετά του Παναγή. Η άρνησίς του επυροδότει την φαντασίαν της Αννιώς  ότι κάτι άλλον συνέβαινεν. Δεν ημπορούσε να κατανοήσει τας αρνήσεις του ήτινες βεβαίως δεν έκαμπτον την ισχυράν θέλησίν της να τον αποκαταστήσει ούτως ή άλλως. Ο Παναγής ήτο γνωστόν ότι είχεν μικράν περιουσίαν αποκτηθείσαν από την σκληράν εργασίαν του ως πρώτος μηχανικός εις τα εμπορικά πλοία.

Ταύτην την στιγμήν προϊούσης της νυκτός,  εσκάλιζεν την εστίαν ώστε η πυρά να αναζωογονηθεί.  Ήκουσεν έναν  κτύπον εις την θύραν του. Την ανέωξε και είδεν την φιγούραν μιας γυναικός, ήτις εκράτει εις τας αγκάλες της ένα βρέφος και του εζήτει  με απόγνωσιν  να μείνει δι’ ολίγον  εν τη οικία, ίνα  ζεσταθεί το τέκνον της. Ο Παναγής την εκοίταξεν από την κορυφήν έως τους όνυχας με αμφιβολίαν. Ήτο έτοιμος να της κλείσει την θύραν όταν εμπρός εις τους οφθαλμούς του ήρθεν το πρόσωπον της από χρόνων κεκοιμημένης μητρός του να τον εγκαλεί. Ευθύς την προσκάλεσε εις την οικίαν του. Η γυνή αφήκεν έναν βαθύν αναστεναγμόν ανακουφίσεως και εστάθηκεν πλησίον της εστίας. Αι φλόγαι της πυράς εφώτισαν  το δωμάτιον και δια μιας ο Παναγής διέκρινεν το  εύμορφον νεανικόν  πρόσωπον και το νεογνόν όπου είχεν εις την αγκάλην της. Της έδειξεν την μεγάλην  ξύλινην πολυθρόνα να καθίσει.  Το νεογνόν ήρχισεν να κλαίει γοερώς. Εκείνη έσκυψεν με στοργή και του εψιθύριζεν κατευναστικά, μητρικά λόγια. Οι κλαυθμοί του βρέφους εγίνοντο όλον και ηχηρότεροι. Ήτο πλέον φαεινόν ότι επεινούσεν. Με μιαν ήσυχην κίνησιν η κόρη εμέριασεν τον ιματισμόν της γύρω από το στήθος. Ο Παναγής έστρεψεν τα όμματα του και εβγήκεν από το δωμάτιον.  Η ησυχία επανήλθεν εις την οικίαν. Την εδιέκοπταν συχνώς οι τριγμοί των ξύλων στο τζάκι. Ο Παναγής κατηύθηνεν τον βηματισμόν του  εις το μικρόν δωμάτιον το οποίον εχρησίμευεν ως μαγειρείον.  Πλείστα πικρά δάκρυα εθάλπωσαν τους οφθαλμούς του. Η μορφή της γυναικός ,ήτις  η λήθη των ετών είχεν αποδιώξει,  ήλθεν πάλιν εμπρός του.  Η  Ανθούσα   με την μέλαιναν μακριάν κόμην της που εσκίαζεν  το μέτωπον ως νέφος μη επαρκούν να κρύψει  την αίγλη του φωτός των καταγάλανων οριζόντων των ομματιών της. Η  «Αθούσα» του, η λατρεμένη σύζυγος που την είχε αποχαιρετήσει   αφήνων δροσερά, ωχρόλευκα κρίνα εις τον χωμάτινον τάφο της  εκείθεν εις ένα από τα μέρη του Νέου Κόσμου όπου εταξίδευεν. Έσκυψεν το κεφάλι καταγής. Τις βαθείες αναπολήσεις του διέκοψεν η νεαρά που εφιλοξένει εις την οικίαν του. Τον εκοίταξεν και  ταπεινή τη φωνή εμορμύρισε ότι το νεογνόν της απεκοιμήθη, θα έφευγεν από την οικίαν του ώστε να μην του εγίνετο βάρος.

 -Ποίο είναι το όνομά σου την ερώτησε ασμένως.

-Μαρία, απάντησεν εκείνη με ελαφρόν μειδίαμα εις τα χείλη της.

-Μαρία  και πού θα κοιμηθείτε απόψε; Έχετε μέρος να μείνετε;

-Όχι κύριε, εψέλισεν.

-Αν αγαπάτε, μείνατε εδώ, έχει ζέστη.

 Τον ευχαρίστησεν  κι εκίνησεν να γυρίσει εις το δωμάτιον. Εις την πολυθρόνα, μέσα εις την θαλπωρήν  των φλογών που διεσκορπίζοντο από την πυράν του τζακιού, εκοιμάτο το νεογνόν . Αίφνης μέσα εις την απόλυτον ησυχίαν της νυκτός,  ως λάλημα χειμερινών στρουθίων, άσματα των παίδων της γειτονιάς, οίτινες επισκεπτόμενοι τας οικίας, έψαλλον:

Χριστούγεννα, πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου,

εβγάτ’, ακούστε, μάθετε, τώρα Χριστός γεννιέται.

Φωναί αθώαι, άχροοι, χαρωπαί, φωναί παιδικής χαράς και ευθυμίας. Τα παιδία έκρουσαν την θύραν.

-Να ’ρθούμε να τραγουδήσουμε, μπάρμπα;

 O Παναγής αστραπιαίως  ήνοιξε την θύραν, τους έβαλε ένα τάληρον εις την χείρα  λέγων:

-Σύρτε αλλού να τραγουδήστε.

Και τα παιδία έφυγαν ευχαριστημένα, διότι, χωρίς άλλον κόπον, ειμή  εκέρδισαν ένα τάληρον.

Παρά την εστίαν εκάθητο η Μαρία  στηρίζουσα την κεφαλήν της επί της χειρός, συλλογισμένη, θλιμμένη. Εκίνει δε τα χείλη, και η φωνή της εψιθύρισεν  κάτι, και ο ψίθυρος απετέλει ελαφρόν μινύρισμα άσματος με ασθενή φωνήν, καθαράν μεν και παρθενικήν, αλλά μαραμένην. Ο Παναγής ησθάνθη πόνον εις την καρδίαν . Του ήρθε τότε αποτόμως  η σκέψις  να κρατήσει εις την οικίαν του  την Μαρίαν μετά του βρέφους. Άστραψεν το πρόσωπόν του κι ανείπωτος χαρά εκούρνιασεν εις τα στήθη του. Δεν τον έμελλε  διά το ανθρώπινον φορτίον, δια τας κατακρίσεις και τας λοιδορίας, τον έμελλεν να φροντίσει την Μαρία και το βρέφος ως πατήρ τους.  Εκείνα τα Χριστούγεννα ήγγιξαν με τούτον τον τρόπον την λησμονημένην από επιθυμίας καρδίαν του.

Αγγελική Γιαννοπούλου

Η Αγγελική Γιαννοπούλου γεννήθηκε στον Πύργο Ηλείας. Σπούδασε ελληνική φιλολογία, ψυχολογία και ιστορία της τέχνης. Εργάστηκε ως καθηγήτρια φιλόλογος. Άρθρα της, δοκίμια, ποιήματα και διηγήματα έχουν δημοσιευτεί σε ιστοσελίδες: Homo Universalis, Thessaloniki Art and Culture, Fractal, Με ανοιχτά βιβλία, AlfaVita. Είναι παντρεμένη και έχει τρεις γιους. Από τις εκδόσεις Αρμός κυκλοφορεί το πρώτο της βιβλίο «Λέξεις στο φως».

Το ιστολόγιο (blog) Με ανοιχτά βιβλία προτείνει Το βιβλίο της εβδομάδας Το Αρπακτικό Γκιλ Σκοτ-Χέρον μετάφραση: Βασίλης Κοντόπουλος εκδόσεις Βακχικόν

Το ιστολόγιο (blog) Με ανοιχτά βιβλία

προτείνει

Το βιβλίο της εβδομάδας

Το Αρπακτικό

Γκιλ Σκοτ-Χέρον

μετάφραση: Βασίλης Κοντόπουλος

εκδόσεις Βακχικόν

Ένα μυθιστόρημα αστυνομικής πλοκής, ευρύτερης ωστόσο σημασίας, από τον θεωρούμενο «νονό» της ραπ μουσικής. Ο Γκιλ Σκοτ-Χέρον, συγγραφέας, ποιητής, μουσικός, ακτιβιστής, επηρεασμένος από το κίνημα των μαύρων γράφει το νεανικό του αυτό μυθιστόρημα και μας μεταφέρει στις συνοικίες της Νέας Υόρκης, στα γκέτο των μαύρων και των μεταναστών. Ο ίδιος απευθυνόμενος στον αναγνώστη του λέει για το βιβλίο του: Η εμπειρία της συγγραφής του ήταν η δική μου περίπτωση βόμβας που είναι έτοιμη να εκραγεί στα χέρια σου. Η ιστορία θα ξεκινήσει με ένα φόνο.  O Τζον Λι είναι νεκρός, στο πεζοδρόμιο. Ένα πλήθος μαζεύεται γύρω του, φοβισμένο και περίεργο. Είναι 12 Ιουλίου του 1969.  Το ερώτημα ποιος ή ποιοι τον σκότωσαν διατρέχει όλο το βιβλίο, μέσα από την οπτική τεσσάρων ανθρώπων που τον γνώριζαν. Η Μαύρη Αμερική και η Αμερική των μεταναστών, η άλλη όψη του ονείρου,  με τις αντιθέσεις να μαστίζουν τους ανθρώπους του περιθωρίου και να αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα του προβλήματος. Τοποθετημένη η ιστορία στα τέλη της δεκαετίας του ’60, εποχή αναβρασμού, με τις δολοφονίες των μαύρων ηγετών (δολοφονία του Μέντγκαρ Έβερς, 1963, Μάλκολμ Χ, 1965) να έχουν ήδη ξεσηκώσει κύμα αντιδράσεων που θα καταλήξει στη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, 1968. Ποιες οι αντιθέσεις, ωστόσο, στους κόλπους των ίδιων φυλετικών ομάδων; Γιατί όλοι όσοι βρίσκονται στη σκοτεινή πλευρά της ζωής δεν έχουν ένα κοινό τόπο δράσης και συνεννόησης; Και το Αρπακτικό που υπερίπταται πάνω από τα κεφάλια τους, γιατί δεν είναι από όλους ορατό; Όπως λέει και στο ομώνυμο τραγούδι του ο Γκιλ Σκοτ-Χέρον: Γι’ αυτό αν δεις το αρπακτικό να έρχεται/ να κόβει βόλτες στο μυαλό σου/να θυμάσαι πως δεν υπάρχει διαφυγή/γιατί πίσω σου θα σ’ ακολουθεί.

Αποσπάσματα από το βιβλίο:

Έχουμε μεγαλώσει στην Αμερική κάτω από τρομερές αντιθέσεις και υποκρισίες. Η Αμερική ήταν πάντα γνωστή σαν τη χώρα των ελεύθερων λευκών και των σκλάβων νέγρων. Ένας από αυτούς που βοήθησαν στη διαιώνιση μιας τέτοιας υποκρισίας ήταν ο πατέρας του χώρας, ο Τζορτζ Ουάσινγκτον. Πόσα παιδιά γνωρίζουν πως στην πραγματικότητα ο Ουάσινγκτον ήταν ιδιοκτήτης σκλάβων και εγκληματίας υπό διωγμόν από τους Άγγλους; (σελ. 157)

Ο μόνος αληθινός ορισμός για τον θάνατο θα έπρεπε να είναι σε σχέση με τον ορισμό της ζωής. οι φιλοσοφικές ανησυχίες πρέπει ως επί το πλείστον να μένουν έξω από το γκέτο. Το Χάρλεμ είναι υπερβολικά γεμάτο για να καταφέρει κάποιος τα πρώτα δεκάξι ή παραπάνω χρόνια του να εδραιώσει τις κατάλληλες ηθικές αξίες που θα συνεχίσουν να τον οδηγούν, ακόμα κι όταν θα κληθεί να ζήσει πλάι σε έναν λευκό. Κι όσο το σεξ, η πρέζα και οι διαμάχες είναι οι γείτονές σου, δεν θα υπάρχει ούτε καν η υποψία μιας καθαρής κι υγιούς Αμερικής. (σελ. 230)

(Γκιλ Σκοτ-Χέρον, Το Αρπακτικό, μετάφραση: Βασίλης Κοντόπουλος)

Διώνη Δημητριάδου

Ο Φταίχτης μυθιστόρημα Εύα Μ. Μαθιουδάκη – Κωστής Σχιζάκης εκδόσεις Καστανιώτη η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal https://www.fractalart.gr/o-ftaichtis/

Ο Φταίχτης

μυθιστόρημα

Εύα Μ. Μαθιουδάκη – Κωστής Σχιζάκης

εκδόσεις Καστανιώτη

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

https://www.fractalart.gr/o-ftaichtis/

μια τραγική βεβιασμένη κανονικότητα

Δεν συναντάμε συχνά την από κοινού συγγραφή, την απομάκρυνση ενδεχομένως από μια διακριτή (και αναπόφευκτα αλαζονική) μοναδική παρουσία και προσωπική προβολή, προκειμένου να επιτευχθεί η διττή οπτική πάνω στο θέμα ενός βιβλίου.  Ενδιαφέρουσα επομένως η σύμπραξη των δύο, προκειμένου να προκύψει η από κοινού γραφή του μυθιστορήματος. Και εύστοχο εγχείρημα, όταν δεν μπορείς να διακρίνεις τις διαφορές στο ύφος του ενός και του άλλου αλλά διαβάζεις το ενιαίο αποτέλεσμα, χωρίς «ραφές», χωρίς χάσματα. Μία πιο λυρική εκδοχή της γραφής σε μερικά σημεία ή μια πιο στιβαρή γλώσσα σε άλλα, μπορεί να προδίδει τη διπλή επεξεργασία του κειμένου, ωστόσο δεν συνιστά από μόνο του στοιχείο διάκρισης. Η Εύα Μαθιουδάκη και ο Κωστής Σχιζάκης, ξεκινώντας από άλλη αφετηρία ο καθένας και έχοντας ως τώρα δώσει διαφορετικά δείγματα γραφής, κατόρθωσαν να συγκλίνουν θεματικά, εκφραστικά αλλά και ως προς το ιδεολογικό υπόβαθρο που υποστηρίζει την πλοκή της ιστορίας τους.  Και αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.

Ο Παναγιώτης, ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, αρνείται με κάθε τρόπο να ενταχθεί στο σκηνικό που έχουν δρομολογήσει γι’ αυτόν οι οικογενειακές αλλά και οι κοινωνικές συνθήκες. Τον παρακολουθούμε από το 1969, που η οικογένειά του (η μητέρα με τα τέσσερα παιδιά χωρίς την πατρική κεφαλή) θα κατηφορίσουν από την Ευρυτανία στο άστυ,  στη μικροαστική Αθήνα, που όλα μοιάζει να τα επιτρέπει (αλλά όχι για όλους), φαίνεται ωστόσο ικανή να δημιουργήσει το απαραίτητο όνειρο ζωής στα στερημένα από ελπίδα άτομα. Θα τον δούμε σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70 ως την καθοριστική, γι’ αυτόν και τα υπόλοιπα πρόσωπα της ιστορίας, αυγή του 1982. Ένα χρονικό πλαίσιο ικανό για να ξετυλιχθεί το νήμα της ιστορίας, να διαγραφούν οι χαρακτήρες των κύριων και των δευτερευόντων προσώπων – ομόκεντροι κύκλοι όλοι γύρω από τον Παναγιώτη, που εξελίσσεται σταδιακά σε τραγική φιγούρα. Η «ωραία Ελένη», η μητέρα, μια γυναικεία φιγούρα πολυσήμαντη, η μικρή κόρη, η Μαρία, ανίδεη για την πραγματική της καταγωγή, ο Σωτήρης, ο αδελφός που από μόνος του θα συνιστούσε κεντρικό ήρωα μιας άλλης ιστορίας, ο μικρός Κωστής, πολύ μικρός για να αντιλαμβάνεται τη δική του μοναξιά που απειλητικά έρχεται με τη δράση του Παναγιώτη. Τα υπόλοιπα πρόσωπα, το καθένα με το βάρος που του αναλογεί, καθοριστικά για τα μέλη της οικογένειας – κυρίως για τον Παναγιώτη που θα αναλάβει να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές, να ανακαλύψει κρυμμένα μυστικά και τελικά να ξεκαθαρίσει σύμφωνα με τη δική του αντιληπτική ικανότητα το τοπίο.

Και αν οι υπόλοιποι ήρωες επηρεάζονται από αυτόν (ως παρουσία αλλά και ως απουσία), το ενδιαφέρον της ιστορίας (υπογραμμισμένο εύστοχα από τον λιτό τίτλο) εστιάζεται στους παράγοντες που επιδρούν πάνω σ’ αυτόν και καθορίζουν τη δράση του – στο επίκεντρο της πλοκής και στο μέσο των δραματικών εξελίξεων. Κάτω από αυτή τη λογική, ο Παναγιώτης μοιάζει να χρεώνεται τα λάθη όλων, να ξεχωρίζει για τη συχνά ανθρωποδιωκτική του στάση, να είναι τελικά ο μοναδικός φταίχτης για όσα θα συμβούν στην οικογένεια.

Το μίσος προς τη μητέρα (σοφά ως προϊδεασμός από την αρχή της ιστορίας που σταδιακά προοικονομεί το τέλος) δεν είναι αρκετό για να θεωρηθεί το μόνο αίτιο της συμπεριφοράς του Παναγιώτη.

«Θα σας γαμήσω, παλιόσκυλα, θα μάθετε ποιος είναι ο Παναγιώτης του Σπανού!»

Εκεί που δεν κρατιότανε πια να τους βλέπει ως άλλη Αγία Οικογένεια σε μια βεβιασμένη κανονικότητα, ακούστηκε στο βάθος της ταβέρνας μια μουσική από μακριά, καραβάνι με καμήλες. Ταράχτηκε, για πρώτη φορά άκουσε τραγούδια που λες και τα ’χαν γράψει για εκείνον, τραγούδια πονεμένα, και έμεινε εκεί, μακριά από τους δικούς του, να τ’ ακούει αποσβολωμένος. Γιατρικό που πήγαινε πιο βαθιά από το τσιγάρο, που σε ταξίδευε πιο πολύ από τη γυναίκα. Μουσική και τραγούδι. «Όταν συμβεί στα πέριξ φωτιές να καίνε…» (σελ.20)

 Η πρόκληση, ωστόσο, της επιλογής του τίτλου καθιστά τον αναγνώστη ιδιότυπο ερευνητή του κρυφού σκηνικού, που πίσω από το θεατό πλαίσιο της ιστορίας υπάρχει και δουλεύει αδιάκοπα για τη δημιουργία του αποσυνάγωγου και εκδικητικού ήρωα. Αρωγός στην αναγνωστική αυτή εισχώρηση έρχεται η αφηγηματική τεχνική των δύο συγγραφέων ως προς τη διαχείριση του χρόνου. Το πρωθύστερο σχήμα, η καταστρατήγηση της ευθείας, γραμμικής χρονικής πορείας, καθιστούν πιο εύκολα διακριτές τις αιτίες – γιατί εδώ ψάχνουμε το πώς και το γιατί μιας συμπεριφοράς, μιας έκκεντρης παρουσίας, συχνά αποσυνάγωγης, και ο φταίχτης δεν θα μπορούσε να εντοπιστεί  μονοσήμαντα, σε μία μόνο δεδομένη χρονική στιγμή. Απαιτείται η αναζήτηση σε παλαιότερα γεγονότα, η διήθηση του παρελθόντος στο παρόν, η εκ νέου μετάλλαξή του μέσα από νέες συνθήκες και νέες οπτικές. Μια ανατομία της δεκαετίας του ’70, ένα ψυχοδιάγραμμα ταυτόχρονα των ατόμων με τον ιδιαίτερο, πολύπλοκο  ψυχισμό. Στην ουσία πρόκειται για μια πολυπρισματική αφήγηση, που εστιάζει διαδοχικά σε όλα τα πρόσωπα, μια ταλαντούχα γραφή,  που επιτρέπει να συλλάβουμε τη συνολική εικόνα των κοινωνικών δεδομένων, των πολιτικών προεκτάσεων, και κυρίως να διεισδύσουμε στο δράμα των εγκλωβισμένων ατόμων στα γρανάζια ενός παιχνιδιού που δεν το ορίζουν. Νομίζω, επομένως, πως δικαιολογημένα μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την ιστορία τραγική με την αρχαιοτυπική έννοια του όρου, καθώς μοιάζει τα πρόσωπα να είναι προκαθορισμένα και ετεροκατευθυνόμενα όχι κατ’ ανάγκη από μια θεϊκή παρέμβαση που καταργεί την ελεύθερη βούλησή τους, αλλά από τη «μοίρα» που με τη μορφή των κοινωνικών δεσμεύσεων και των πολιτικών επιλογών θέτει τα πλαίσια των κινήσεών τους και καθορίζει το απώτατο σημείο στο οποίο μπορούν να εκτείνουν τη δράση τους. Οριακή η δεκαετία του ’70; Δύσκολη στη μικροπρέπειά της η ελληνική επαρχία; Σκληρή η ζωή στη μικροαστική Αθήνα;

Ο μικρός Ρεμί, ο Ρεμί με το μπογαλάκι του στο δρόμο… Μα κάπως έτσι δεν είχαν έρθει κι αυτά από το Μεγάλο Χωριό στο μεγαλύτερο, στην Αθήνα; Για δες ομοιότητες! (σελ. 112)

Ποια η δυνατότητα των ατόμων να υπερκεράσουν τα εμπόδια; Πολύ περισσότερο, όταν τα ίδια φέρουν το άχθος μιας βασανισμένης ζωής ή μιας πολύπλοκης ψυχοπαθολογικής ιδιοσυγκρασίας. Εκτός αν (εδώ η συγγραφική επινόηση  το επιτρέπει) κάποια στιγμή αποφασίσουν να πάρουν την υπόθεση στα χέρια τους, με όποιο κόστος για τη ζωή τους, ωστόσο με την αίσθηση πως απέδωσαν τη δική τους δικαιοσύνη. Ποιος όμως να τους κρίνει; Ποιος να κρίνει την πράξη του ήρωα στο τελευταίο κεφάλαιο; Ο Παναγιώτης με τη «ρομφαία» της δικαιοσύνης θα οδηγήσει τους «υβριστές» στο ενδεδειγμένο κατ’ αυτόν τέλος, όταν βρει το δικό του απώτατο όριο να συναντά αντιμετρικά την ειρωνεία της πολύχρωμης ευχής στη βιτρίνα του πολυκαταστήματος: ΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΕΣ ΤΟ ΝΕΟ ΕΤΟΣ 1982. Είναι η στιγμή που η κατασκευασμένη κανονικότητα του γύρω χώρου συγκρούεται με την εσωτερική του αταξία· το τραγικό είναι πως η αταξία αυτή είναι απολύτως αληθινή. Οδεύει έτσι προς τη δική του Έξοδο συμπαρασύροντας μαζί όσους αυτός θεωρεί φταίχτες. Συνιστά, όμως, αυτό το τέλος και την αναμενόμενη «κάθαρση» του αναγνώστη από τα δεινά, δηλαδή τον «έλεον» και τον «φόβον» (κατά το αρχαιοτυπικό της αριστοτέλειας ανάλυσης του τραγικού «δι’ ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν»);

Η ιστορία του Φταίχτη στην ουσία δεν έχει τέλος. Ο αναγνώστης συνεκτιμώντας όλα τα στοιχεία, όπως του δόθηκαν στη διάρκεια της πλοκής, θα αποφασίσει για τον φταίχτη ή τους φταίχτες, για πρόσωπα και καταστάσεις. Στην ιστορία αυτή, που αποδεικνύεται απολύτως πιστή στην αρχή της διαλεκτικής, τίποτα δεν μπορεί να θεωρηθεί από μόνο του ικανό να οδηγήσει σε καθοριστικές εξελίξεις και να διαμορφώσει μια στεγανή από επιδράσεις πορεία. Όλα είναι συνδεδεμένα σε άρρηκτη σχέση αλληλεπίδρασης. Έτσι, αναλόγως της οπτικής του κάθε αναγνώστη, δίνεται και μια διαφορετική εκτίμηση του τέλους. Αποτελεί μια μορφή απόδοσης δικαιοσύνης; Συνιστά μια προσωπική  μόνο δικαίωση του βασανισμένου Παναγιώτη που μεταλλάσσεται από θύμα σε θύτη; Ίσως συμβολικά χαρακτηρίζεται αδιέξοδη και προβληματική η κατασκευασμένη ονειρική μεγαλούπολη που όλα τα καταπίνει και όλα τα ισοπεδώνει – ο ιδεολογικός αντίποδας της ερημωμένης επαρχίας; Οι πιθανές ερμηνείες της ιστορίας του βιβλίου είναι πολλές, συνιστώντας κατά τη γνώμη μου τη μέγιστη αρετή του. Εύστοχος εδώ ο μαιτρ της γραφής που επισημαίνει το αυτονόητο: «Η καλή λογοτεχνία θέτει τα ερωτήματα. Η κακή λογοτεχνία τα απαντά» (Αχιλλέας Κυριακίδης, Σημειώσεις για μια ιδιωτική θεωρία της λογοτεχνίας, εκδόσεις Κίχλη, σελ. 13). Ευτυχώς εδώ, στον Φταίχτη, όλα τα ερωτήματα είναι ανοικτά.

Διώνη Δημητριάδου

Περιοδικό "Ο Σίσυφος", τεύχος 17 (Δεκέμβριος 2019) με αφιέρωμα στη Ηρώ Νικοπούλου

Περιοδικό "Ο Σίσυφος", τεύχος 17 (Δεκέμβριος 2019)

με αφιέρωμα στη Ηρώ Νικοπούλου

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΗΡΩ ΝΙΚΟΠΟΥΛΟΥ

(επιμέλεια αφιερώματος: Γρηγόρης Τεχλεμετζής)

Εργογραφικό

Άννα Αφεντουλίδου, το αστικό τοπίο της Ηρώς Νικοπούλου: οι όψεις μιας πόλης που ποτέ δεν κοιμάται

Γιώργος Βέης, Ηρώ Νικοπούλου: οι συλλαβές, τα χρώματα- 5 στάσεις

Κώστας Βούλγαρης, η ασφυξία του σώματος

Θανάσης Γαλανάκης, Η διορθωτική διάσταση των πραγμάτων: ο κόσμος των αντικειμένων στο έργο της Ηρώς Νικοπούλου

Σπύρος Γιανναράς, Σχόλιο σε μια έκθεση, το φαρμάκι και το φάρμακο

Διώνη Δημητριάδου, Διαλογικές παρεμβάσεις στην αφήγηση (η μικρή φόρμα στη γραφή της Ηρώς Νικοπούλου)

Βαλεντίνη Χρ. Καμπατζά, Η ανάδρομη πορεία του Χρόνου, βασικός μοχλός αίρεσης της ανθρώπινης ζωής, όπως διαφαίνεται στο πολυσχιδές έργο της Ηρώς Νικοπούλου

Νατάσα Κεσμέτη, Ένας λόγος καρδιάς

Κατερίνα Κωστίου, Ανοίγοντας την «Καταπακτή»: ο χώρος του τραύματος στα διηγήματα της Ηρώς Νικοπούλου

Κωνσταντίνος Μπούρας, Ηρώ Νικοπούλου, Ασφαλής πόλη, διηγήματα, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2015, σελ. 176

Παναγιώτης Νικολαΐδης, Ελεγεία και ύμνος του άστεως: σχόλια πάνω στη συλλογή διηγημάτων Ασφαλής πόλη και στην ποιητική συλλογή Το πριν και μετά την παύλα της Ηρώς Νικοπούλου

Στυλιανή Παντελιά, Η ποίηση σε βάθος χρόνου (Το πριν και το μετά την παύλα

Γιάννης Πατίλης, Αργυρώ, ζωγράφος

Μαρώ Τριανταφύλλου, Προβληματισμοί για τον Θεό στην τελευταία ποιητική συλλογή της Ηρώς Νικοπούλου Το πριν και το μετά την παύλα (εκδ. Γαβριηλίδης, 2018

Σταυρούλα Τσούπρου, Από το σκοτάδι στο φως

Δήμος Χλωπτσιούδης, Η εικονιστική ποίηση της Νικοπούλου ως προβολή της γλώσσας.

 Μαρία Ν. Ψάχου, Ανυπεράσπιστοι στη σύγχρονη «Ασφαλή πόλη

Αδημοσίευτα ποιήματα της Ηρώς Νικοπούλου

ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΜΑΤΑ

Λεία Χατζοπούλου – Καραβία, Θάνατοι (άλλων κι ο δικός μου), Μας ανήκει, Πέθανα δύσκολα (ποίηση

Μαρκ Στραντ// δυο ποιήματα (Μετάφραση Ασημίνα Ξηρογιάννη

Σωτήρης Σαράκης, Στιγμή, σημείον αντιλεγόμενον (ποίηση

Σοφία Παπαχριστοφίλου,  Δίψα για μάθηση, Εργόχειρο ημιτελές, Στον Παπαδιαμάντη, Σύγχρονη Μήδεια, Άγριο πέλαγος, Ατίθαση ποίηση (ποίηση

Ευσταθία Δήμου, (χαϊκού, ποίηση

Στέλιος Θ. Μαφρέδας, Πειθαρχώ στη φωνή σου, Λουλούδι στο χέρι (ποίηση

Κωνσταντίνος Μαρκογιάννης, Σιωπηλός παρατηρητής (ποίηση/ ένας πίνακας

Γιάννης Βούρος, Περί σιωπής, Βιου-μάστερ, Δακρυσμένος Αύγουστος

Ραφαήλ Αγγελής, Κόσμος (ποίηση)

 

ΒΙΒΛΙΟ

Θεοδόσης Πυλαρινός, Γλωσσικές διαστρωματώσεις και υφολογικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Κυριάκου Χαραλαμπίδη

Βαλεντίνη Χρ. Καμπατζά, Η Συμβολή των Βιβλιοθηκών στην Καλλιέργεια της Μουσικής Παιδείας

Διώνη Δημητριάδου, Ένα δάσος κατακτημένης ήττας – πολλαπλές αντιστίξεις. Για το ποιητικό βιβλίο του Γιώργου Γώτη, Συγκλίνοντες Άνεμοι, Στιγμή, 2018

Γρηγόρης Τεχλεμετζής, Η όψη των όντων μέσα από τη μνήμη στο βιβλίο Ο κόσμος των πραγμάτων του Γιάννη Δ. Στεφανάκι (Καστανιώτης 2019)

Μιχάλης Πάτσης, Παναΐτ Ιστράτι, Ένας πλανητικός της λογοτεχνίας και της ζωής (Μιχάλης Πάτσης, Παναϊτ Ιστράτι ο σημερινός συγγραφέας: ζωή, έργο ελληνική μοίρα, Ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2019

Αναστάσιος Στέφος, Ευριπίδου Συλεύς Σατυρικός, Ανασύνθεση: Αλεξάνδρα Ροζοκόκη (Κοράλλι 2019)

Κυριακή Λυμπέρη, Φωτεινή Βασιλοπούλου, Αμείλικτο Νερό (Οι Εκδόσεις των Φίλων 2019

Γιώργος Ρούσκας Τα αινίγματα ορθογραφούν, προσέγγιση στην ποιητική συλλογή της Τζίνας Ξυνογιαννακοπούλου Αφύλακτο Κενό. Οι εκδόσεις των φίλων, 2019

Το τεύχος κοσμούν πίνακες του Γιώργου Γκέλμπεση.

Η προσευχή του αηδονιού Τάχα Χουσεΐν μετάφραση: Πέρσα Κουμούτση εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina) η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Η προσευχή του αηδονιού

Τάχα Χουσεΐν

μετάφραση: Πέρσα Κουμούτση

εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina)

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr
https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/13291-proseyhi-aidonioy

Αλλά, αν απέστρεφα τα μάτια από τον καθρέφτη, αν τα έστρεφα γύρω μου ή βαθιά μέσα στον εαυτό μου, αν καταδυόμουν στα μύχια του εαυτού και της συνείδησής μου, θα έβλεπα μιαν άλλη εικόνα. Θα έβλεπα ότι δεν ήμουν η αφοσιωμένη αδελφή, ούτε η πιστή φίλη, αλλά μια απελπισμένη γυναίκα που στεκόταν μπροστά σε μια φωτιά που δεν έλεγε να καταλαγιάσει και πως στην πραγματικότητα το μόνο που ήθελα ήταν να προστατέψω τον εαυτό μου.

Η Άμνα μιλά εδώ, το μικρό κορίτσι της ταπεινής καταγωγής, που φθάνει με τη μητέρα της και την αδελφή της από το χωριό τους (τόπο των Βεδουίνων) στο πλούσιο μέρος της καταφυγής τους, προκειμένου να βρουν μιαν άλλη ζωή μακριά από την ντροπή και τον διασυρμό – μικρός ο τόπος τους και δεν συγχωρεί νεανικά ατοπήματα· τα διώκει σαν τα χειρότερα εγκλήματα. Έτσι, η Άμνα, η μάνα Ζάχρα και η αδελφή Χανάντι, θα πληρώσουν για την ντροπή της τελευταίας, που δεν ξεπλένεται παρά με τη φυγή, την εξορία από την  πατρίδα και την οικογένεια. Στην ευρύτερη κοινωνία της πόλης είναι άγνωστες, το «αμάρτημα» της αδελφής μπορεί να κρυφτεί, κι οι τρεις γυναίκες έχουν την ευκαιρία μιας νέας ζωής. Ή μήπως όχι; Μήπως το εθιμικό δίκαιο, ο άγραφος νόμος της φυλής, δεν γνωρίζει αντάλλαγμα και πληρωμή για το αμάρτημα, παρά μόνο με το χυμένο αίμα του φταίχτη; Και τότε, υπάρχει σωτηρία ή όλοι οι δρόμοι είναι κλειστοί;

Ο Τάχα Χουσεΐν (1889-1973), τον οποίο μας συστήνουν οι εκδόσεις Gutenberg στην εξαιρετική μετάφραση από τα αραβικά της Πέρσας Κουμούτση, θεωρείται ο πνευματικός πατέρας όλων των αραβόφωνων λογοτεχνών και διαμορφωτής της σύγχρονης αραβικής λογοτεχνίας, θεμελιωτής του σύγχρονου αιγυπτιακού μυθιστορήματος. Έχει προταθεί 14 φορές για Νόμπελ Λογοτεχνίας, ως τώρα όμως άγνωστος στο ελληνικό κοινό. Ας μη θεωρηθεί τυχαία η επιλογή της γνωριμίας να γίνει με την «Προσευχή του αηδονιού». Θα μεταφερθούμε μέσα από την ιστορία του βιβλίου (γραμμένη το 1934) στην Αίγυπτο της δεκαετίας του ’30 για να συναντήσουμε έναν διχασμένο κόσμο. Από τη μια η σχεδόν πρωτόγονη σε συνθήκες ζωής (αλλά και συνακόλουθα σε νοοτροπία) κοινωνία της ερήμου, με τον μυστικισμό της, την πίστη στους θρύλους και στις σκοτεινές δυνάμεις που καθορίζουν την πορεία των ανθρώπων· αναπόφευκτα αντιμετωπίζει με ακραίο, βίαιο τρόπο όποιο από τα μέλη της παραβεί τους άγραφους ηθικούς κανόνες – απαραίτητη συνθήκη επιβίωσης του κλειστού περιχαρακωμένου χώρου της, ώστε να παραμένει απρόσβλητος από τα νέα ήθη. Από την άλλη, όμως, στις όχθες του Νείλου αναπτύσσεται μια πιο προηγμένη, πλούσια κοινωνία, που τείνει να αποσείσει από πάνω της τα παλαιά ήθη και να συγχρονιστεί με τους νέους τρόπους, ξενόφερτους αλλά αναγκαίους, προκειμένου να συμβαδίσει με το δυτικό μοντέλο ζωής. Ταυτόχρονα ξεκάθαρη μπροστά μας η ταξική διαστρωμάτωση που διακρίνει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους και δεν επιτρέπει τις ανίερες προσμείξεις. Τι θα συμβεί, λοιπόν, όταν συναντηθούν αυτοί οι δύο διαφορετικοί κόσμοι; Μπορούν να συνυπάρξουν, να βρουν έναν κοινό τόπο να σταθούν; Αλλά και τι θα συμβεί, όταν το αίσθημα εκδίκησης που κατακυριεύει ως σκοπός ζωής την Άμνα, θα πρέπει να συμπορευθεί με το ερωτικό σκίρτημα; Ασυμβίβαστοι κόσμοι, διασταυρούμενοι με παράδοξο τρόπο. 

Η ιστορία του βιβλίου, ωστόσο, δεν είναι μόνον ερωτική –αν δεχθούμε φυσικά ότι το ερωτικό πάθος γειτνιάζει πάρα πολύ και με το άλλο πάθος, αυτό της εκδίκησης– αλλά ανοίγεται σε διαφορετικά τοπία πολύ ενδιαφέροντα. Με ξεκάθαρο τον κοινωνικό του χαρακτήρα υπερβαίνει κατά πολύ τα στενά πλαίσια μιας αιγυπτιακής ιστορίας και μιας τοιχογραφίας ηθών, διαφοροποιήσεων και ανακατατάξεων. Αποκτά έναν χαρακτήρα πανανθρώπινο, καθώς ερευνά την ανθρώπινη φύση και τις  μετουσιώσεις των αισθημάτων στα αντίθετά τους κάτω από ικανές συνθήκες, όπως είναι η καταβύθιση στις πιο αρχικές πηγές τους. Τότε, ακόμη κι ένα οπλισμένο χέρι, ταγμένο στην εξυπηρέτηση του αισθήματος εκδίκησης, μπορεί να μεταμορφωθεί σε άγγιγμα αγάπης. Η Άμνα, η ηρωίδα του Τάχα Χουσεΐν, αναδύεται έτσι μέσα από την προσωπική της μεταμόρφωση σε μια μυθιστορηματική περσόνα ικανή να σηκώσει το βάρος σημαντικών ηθικών ζητημάτων, και η ιστορία του βιβλίου κατατάσσεται δίπλα στις πιο εμβληματικές της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Από τη ζοφερότητα της νύχτας έκοψε ύφασμα και έφτιαξε φουστάνι, που φορούσε βράδυ και πρωί, δεν το αποχωρίστηκε ποτέ το μαύρο χρώμα του, ώσπου στάθηκε για πάντα ανάμεσα σ’ εκείνη και το φως της αισιοδοξίας.

Κι αν δούμε πιο πέρα από τα ηθικά διλήμματα που γεννώνται στους ήρωες, το βιβλίο διαβάζεται και ως μια έξοχη λογοτεχνική μελέτη για τη θέση της γυναίκας και τα όρια που περιχαρακώνουν την ελευθερία της – αντικειμενικά από τους κανόνες της κοινωνίας που νομοθετεί γραπτά ή άγραφα αλλά και από την  ίδια την αδυναμία της να τους υπερβεί.  

[…] η καθεμιά γίνεται αφέντρα και κυρά σε ένα σπίτι ή σε μια μεγάλη σκηνή και υποδέχεται τη νέα ζωή με σοβαρότητα, εργασία και μόχθο. Έπειτα φέρνουν στον κόσμο παιδιά για να βιώσουν όλα εκείνα που ακολουθούν τη γέννησή τους, τις χαρές και τις λύπες, χαρά αλλά και ελπίδα.

Το γεγονός ότι το πολυεπίπεδο περιεχόμενο δόθηκε με τη μορφή μιας ιστορίας που δεν αριθμεί ούτε διακόσιες σελίδες, ας καταγραφεί στα πολλά θετικά τη πένας του Τάχα Χουσεΐν.

Ας γίνει και η μνεία του τίτλου· στην ουσία η αναφορά στο μοτίβο του αηδονιού, που διατρέχει όλη την ιστορία σαν μια εξωανθρώπινη παρουσία ικανή να κινητοποιήσει συναισθήματα, να διεγείρει προβληματισμό, να «προτείνει» λύσεις, να κατευνάσει διαταραγμένα πνεύματα, να λειτουργήσει σαν ένας «από μηχανής θεός», να τιτλοφορήσει τελικά επάξια το βιβλίο. Είναι η αναγκαία γέφυρα ανάμεσα στον πραγματικό κόσμο, στον οποίο θέλει να ενταχθεί η ηρωίδα, και σ’ αυτόν τον μυστηριακό/δαιμονικό που την τραβάει προς τις πηγές της καταγωγής της.

Στις διαταγές σου, καλό μου πουλί. Ξενυχτώ περιμένοντας τον ερχομό σου. Δεν γινόταν να κοιμηθώ πριν σε νιώσω κοντά κου, πριν ακούσω τη θεϊκή σου φωνή, ν’ ανταποκριθώ στην προσευχή σου. Εδώ και είκοσι χρόνια σε περιμένω την ίδια ώρα. […] Δεν άκουσα τη φωνή του, ούτε μία φορά εκείνη τη νύχτα, σαν να ήξερε πως ήμουν ήδη ξενυχτισμένη και ταραγμένη, και δεν χρειαζόταν να με ξυπνήσει ούτε να  με προειδοποιήσει για τίποτα. Έτσι μάλλον θα πέταξε κάπου μακριά για να επιστήσει την προσοχή σε κάποιους ανθρώπους, που οι έγνοιες και τα βάσανα δεν τους κρατούσαν ξάγρυπνους όπως εμάς.

Η σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg (έμπνευση του εκλιπόντος Δημήτρη Αρμάου, με τη διεύθυνση της Ζωής Μπέλλα-Αρμάου) έχει δώσει και εξακολουθεί να δίνει εκδοτικά διαμάντια, και ως προς τα επιλεγμένα έργα αλλά και ως προς την τέχνη και την τεχνική της έκδοσης. Η Πέρσα Κουμούτση, έμπειρη και βραβευμένη μεταφράστρια, προτείνει εδώ άλλη μια σημαντική παρουσία στην παγκόσμια λογοτεχνία. Όπως πριν από χρόνια μάς γνώρισε τον Ναγκίμπ Μαχφούζ, έτσι τώρα μας φέρνει σε επαφή με τον σπουδαίο Τάχα Χουσεΐν μεταφράζοντας την «Προσευχή του αηδονιού». Με τον κατατοπιστικό της Πρόλογο για τον συγγραφέα μαθαίνουμε όχι μόνο για τη λογοτεχνική αξία της γραφής του αλλά και για τη δράση του στην προώθηση των ελληνικών γραμμάτων, καθόσον λάτρης της ελληνικής παιδείας, τη στήριξη της ευρωπαϊκής σκέψης (έκδηλη η επίδραση στον τρόπο που χειρίζεται το θέμα του βιβλίου του), τη συμβολή του στην προώθηση μιας αραβικής Αναγέννησης. Μετά το πρώτο αυτό έξοχο δείγμα της γραφής του, αναμένουμε μια εκδοτική συνέχεια.

Διώνη Δημητριάδου

ΑΓΓΕΛΩΝ ΒΗΜΑ - ΝΑΝΑ του Εμίλ Ζολά

ΑΓΓΕΛΩΝ ΒΗΜΑ

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2019-2020

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣ;

ΝΑΝΑ

του Εμίλ Ζολά

(Δραματοποιημένη λογοτεχνία)

Θεατρική Διασκευή: Μαργαρίτα Δαλαμάγκα-Καλογήρου

Σκηνοθεσία: Ανδρονίκη Αβδελιώτη

Πρεμιέρα: 4 Δεκεμβρίου 2019

Παραστάσεις: Τετάρτη στις 20.00 και Πέμπτη στις 21.00

Ο Εμίλ Ζολά (1840-1902) δεν χρειάζεται κανενός είδους παρουσίαση καθώς είναι φυσιογνωμία μέγιστης εμβέλειας με συγγραφικό, κοινωνικό και πολιτικό έργο που, παρά το πέρασμα του χρόνου, παραμένει σύγχρονο και εξακολουθεί να ασκεί επιρροή στον πολιτισμό και τις συνειδήσεις των σημερινών ανθρώπων. Το έργο του ΝΑΝΑ, γράφτηκε το 1880.   

Η Νανά, ηρωίδα-σύμβολο του Ζολά, συνώνυμο της σεξουαλικής φαντασίωσης μέχρι και σήμερα, σχεδόν ένα και μισό αιώνα αργότερα, με την παράσταση του ΑΓΓΕΛΩΝ ΒΗΜΑ, μεταφυτεύεται στην Αθήνα, στα τέλη της επταετούς δικτατορίας των συνταγματαρχών. Κοπέλα ταπεινής καταγωγής που «μοιάζει σαν να βγήκε απ’ τα σκουπίδια», σύντομα εξελίσσεται σε «φυσικό φαινόμενο» και «δύναμη κακού». Με πρωτοφανή κυνισμό και αμοραλισμό, η Νανά, στο σύντομο πέρασμά της από ένα ήδη μολυσμένο και διαπυημένο περιβάλλον διαπλεκόμενων «παραγόντων», ανθρώπων του θεάτρου, καιροσκόπων, αεριτζήδων, χαφιέδων και μαστροπών, εκμαυλίζει, μολύνει, διαφθείρει, κατατρώει και καταστρέφει συνειδήσεις, περιουσίες και ανθρώπους καθ’ οδόν προς την δική της αναπότρεπτη έξοδο.

Συντελεστές της παράστασης

ΝΑΝΑ του Emile Zola (Δραματοποιημένη λογοτεχνία)

Θεατρική Διασκευή: Μαργαρίτα Δαλαμάγκα-Καλογήρου

Σκηνοθεσία: Ανδρονίκη Αβδελιώτη

Σκηνικά-Κοστούμια: Ανδρονίκη Αβδελιώτη, Νίκος Μαρμαροτούρης

Πρωτότυπη μουσική: Σίσσυ Βλαχογιάννη

Φωτισμοί: Βασίλης Κλωτσοτήρας

Φωτογραφίες: Ναταλία Β.  

Παίζουν: Νίκος Αναγνωστόπουλος, Αμαλία Ασκορδαλάκη, Ελένη Κερολάρη, Αλέξιος Κοτσώρης, Σοφία Λιάκου, Αθηνά Μαυρομμάτη, Ελεάννα Παναγουλέα, Βασίλης Σαμαριτάκης, Ποπέτα Σούκου, Άρης-Ηλίας Τοπάλογλου

Θέατρο Αγγέλων Βήμα, Σατωβριάνδου 36, Ομόνοια

Πρεμιέρα: 4 Δεκεμβρίου 2019

Παραστάσεις: Τετάρτη στις 20.00 και Πέμπτη στις 21.00

Διάρκεια: 105’

Εισιτήρια: 14 ευρώ ( 10 ευρώ φοιτητικό, ανέργων, άνω των 65 ετών- 5 ευρώ ατέλειες)

Κρατήσεις: Τηλ. 210 5242211και http://www.aggelonvima.gr/

      

                                                                                                     

Το ιστολόγιο (blog) Με ανοιχτά βιβλία προτείνει Το βιβλίο της εβδομάδας Anna Burns Ο Γαλατάς μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina) βραβείο Booker 2018

Το ιστολόγιο (blog) Με ανοιχτά βιβλία

προτείνει

Το βιβλίο της εβδομάδας

Anna Burns

Ο Γαλατάς

μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου

εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina)

βραβείο Booker 2018

Η πόλη, στην οποία μεγαλώνει η δεκαοκτάχρονη ηρωίδα του βιβλίου,  μπορεί να παραμένει ανώνυμη, ωστόσο παραπέμπει στο πολύπαθο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας στην ταραγμένη δεκαετία του ’70. Η βία και η τρομοκρατία συνυφασμένη με την καθημερινότητα των κατοίκων. Η ανωνυμία του τόπου αλλά και των ηρώων ανοίγει τον ορίζοντα του βιβλίου, ώστε η σημειολογία του να απλωθεί πολύ πιο πέρα από τα στενά όρια της συγκεκριμένης κοινότητας και τα χρονικά πλαίσια της συγκεκριμένης εποχής. Σε μια διαφορετική ερμηνεία αυτής της ανωνυμίας (ή και παράλληλα με αυτήν) υπογραμμίζονται έτσι οι προβληματικές σχέσεις των ανθρώπων μέσα σε μια περίκλειστη κοινωνία που χαρακτηρίζεται από την καχυποψία και απειλείται από μια παράλογη βία. Το ιρλανδικό ζήτημα, που δεσπόζει ως θέμα στο βιβλίο, κυριαρχεί στη ζωή των ανθρώπων καθορίζοντας την οπτική τους απέναντι στη ζωή – μια ζωή που παίζει καθημερινά κορώνα γράμματα τη μακροημέρευσή της. Η ανώνυμη κεντρική ηρωίδα θα παρουσιαστεί με μια ποικιλία «ονομάτων», με πιο ενδιαφέρον να ακούγεται το «κορίτσι που περπατάει». Βασικό μοτίβο της πλοκής ακριβώς αυτό: το κορίτσι περπατάει στους δρόμους της πόλης της διαβάζοντας λογοτεχνία του 19^ου αιώνα και μοιάζει να μην ενδιαφέρεται για τίποτα από όσα συμβαίνουν γύρω της. Ποια σχέση μπορεί, λοιπόν, να έχει με την παραστρατιωτική οργάνωση, που επικεφαλής της είναι ο «Γαλατάς»; Κι όμως, θα τραβήξει τη προσοχή του, και από το σημείο αυτό και μετά η ζωή της θα αλλάξει· ένας προσωπικός εφιάλτης ξεκινάει, από τον οποίο της είναι αδύνατο να ξεφύγει, καθώς όλο και περισσότερο βυθίζεται σε έναν κόσμο από όπου η λογική έχει αναχωρήσει. Δεν είναι πλέον δυνατόν να διατηρήσει την ανεξαρτησία της, δεν ορίζει τις κινήσεις της, προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε ένα σκηνικό πολέμου από τη μια αλλά και σε ένα μικρόκοσμο βαθιά συντηρητικό και εχθρικό προς κάθε πιθανότητα αλλαγής των στερεοτύπων και των καθιερωμένων. Πώς να δεχθεί αυτή η παραδοσιακή και κλειστή κοινωνία των πολιτικών και θρησκευτικών διακρίσεων το κορίτσι που μέσω της φαντασίας, ακόμη κι αν αυτή τροφοδοτείται ακατάπαυστα από τη λογοτεχνία, θα ήθελε να βλέπει τον κόσμο αλλιώς; Θα αδιαφορήσει γι’ αυτήν ή (το χειρότερο) θα προσπαθήσει να την εντάξει στα ήδη διαμορφωμένα πλαίσια;

Πεντακόσιες σελίδες στην πολύ καλή μετάφραση της έμπειρης Μαρίας Αγγελίδου, που μας βγάζουν από τον εφησυχασμό μας, κινητοποιούν την ευαισθησία μας και μας προβληματίζουν. Καθόλου τυχαία η βράβευση του βιβλίου με  το βραβείο Booker το 2018. Στην εξαιρετική σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg.

Εδώ δύο αποσπάσματα:

Όλη αυτή η κατάσταση έμοιαζε κανονική, πράγμα που σήμαινε ότι μέρος αυτής της κανονικότητας εδώ ήταν ετούτος ακριβώς ο συνεχής, υπόγειος κι ανομολόγητος αγώνας των ανθρώπων να δουν. Από παιδί κιόλας ήξερα –ίσως επειδή ήμουν παιδί– ότι αυτό δεν ήταν σωματικό· ήξερα πως η αίσθηση αυτού του σάβανου, της κάπως στρεβλής ποιότητας του φωτός, είχε σχέση με τα πολιτικά προβλήματα, με τα τραύματα που είχαν προκαλέσει, με τα βάσανα που είχαν φέρει, με την απώλεια της ελπίδας και την απουσία της εμπιστοσύνης και μ’ ένα είδος διανοητικής αναπηρίας που κανείς δεν έδειχνε πρόθυμος ή ικανός ν’ αντιπαλέψει. (σελ. 147)

[…] εδώ δεν μπορούσες απλά να πεθάνεις, δεν υπήρχε πια εδώ η περίπτωση του συνηθισμένου θανάτου, του θανάτου από φυσικά αίτια, δεν υπήρχε περίπτωση να πέσεις απ’ το παράθυρο έτσι απλά και να σκοτωθείς, ειδικά τώρα, μετά απ’ όλους τους άλλους βίαιους θανάτους στην περιοχή. Ο θάνατος έπρεπε να είναι πολιτικός, είπε. (σελ. 235)

Anna Burns, Γαλατάς, μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου, Gutenberg, Aldina.

Διώνη Δημητριάδου