Κοιτάσματα ονείρων Ελισάβετ Κούκη Πρόλογος: Ελένη Βαροπούλου εκδόσεις Κουκκίδα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Κοιτάσματα ονείρων

 Ελισάβετ Κούκη

Πρόλογος: Ελένη Βαροπούλου

 εκδόσεις Κουκκίδα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Μια εσώκλειστη επικοινωνία • Fractal

 

 

Μια εσώκλειστη επικοινωνία

«Μιλώ για πέτρες που ανέκαθεν πλαγιάζαν στο ύπαιθρο ή που κοιμούνται στο ορυκτό στρώμα τους, στο έρεβος των κοιτασμάτων. […] Μαρτυρούν μοναχά τον εαυτό τους».

Ροζέ Καγιουά (1913-1978).

Η ψυχαναλύτρια Ελισάβετ Κούκη, στα Κοιτάσματα ονείρων, παρουσιάζει στο χαρτί, σε μια έκδοση «διαμάντι», τις πέτρες της, που τις συνέλεγε επί χρόνια, συντασσόμενη κι αυτή με όσους θαυμάζουν τα δημιουργήματα της φύσης, ανώτερα από κάθε ανθρώπινη σύλληψη. Η συλλέκτρια φωτογράφισε τα πετρώματα της συλλογής της και θέλησε να τα μοιραστεί μαζί μας, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο άφατου πλούτου, φαντασίας, φυσικής γεωλογικής εξέλιξης. Στην ουσία έναν γεωλογικό χάρτη που έχει πίσω του εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια χρόνια γήινης δημιουργίας, πολύ πριν η ανθρώπινη ζωή κάνει την εμφάνισή της στον πλανήτη. Θα έλεγε κανείς πως ένα τέτοιο πόνημα θα ενδιαφέρει ιστορικούς ή αρχαιολόγους, τουλάχιστον γεωλόγους. Ωστόσο, παρατηρώντας αυτά τα εξαίσιας ομορφιάς έργα φυσικής τέχνης, ο στοχασμός ξεδιπλώνεται, ο θαυμασμός μεταποιείται σε λέξεις, ο άνθρωπος από παρατηρητής γίνεται αποδέκτης του φυσικού θαύματος, επικοινωνεί με το παρελθόν του κόσμου, συναισθάνεται τη ζωή που, εγκιβωτισμένη στο πετρώδες σώμα, ακόμα αντηχεί, ψυχή ζώσα στο παρόν.

Τεκμηριώνοντας την παραπάνω αναπόφευκτη συνθήκη, η Ελισάβετ Κούκη συνειρμικά συνδέει τις εικόνες των πετρωμάτων της με κείμενα λογοτεχνικά που μοιάζει να τις αντικρίζουν και, καταργώντας τον χωροχρόνο ανάμεσά τους, να συνταυτίζονται μαζί τους. «Μια πέτρα κρύβει όλους τους συλλογισμούς» έγραψε ο Νίκος Καρούζος, και εδώ η Κούκη θα μας το θυμίσει αντικριστά στη σελίδα όπου παρουσιάζει μια παεζίνα, μια τοπιογραφική πέτρα. Ή αλλού, ο ντανταϊστής Τριστάν Τζαρά γράφοντας: «Κάτω από το ένδυμα/ Των λίθων/ Η κλειδαριά ανοίγει στα μυστήρια», μοιάζει να συνταιριάζει την αισθητική πρόκληση που του γεννούν οι λίθοι με τον αχάτη της διπλανής σελίδας, και όλο αυτό μαζί να δομεί μια σύλληψη που αναστατώνει τις αισθήσεις και τη σκέψη, πέρα από τη λογική, σε έναν ακατάλυτο δεσμό με το μυστήριο της φύσης και του ανθρώπου μέσα της.

Στη συλλογή αυτή θα δούμε αχάτες, δενδρίτες, δουνίτες, ιάσπιδες, μάτι τίγρης, μαλαχίτες, οπάλια, πέτρες ονείρου κ. α. Όλα φωτογραφισμένα στην εντέλεια από τη συλλέκτρια, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και την τέχνη της φωτογραφίας, αλλά και την τέχνη (και όχι μόνο τεχνική) της γραφιστικής· η εικαστικός Τέτη Καμούτση επιμελήθηκε το απίστευτης τελειότητας γραφιστικό αποτύπωμα. Το όλον προλογίζεται από την κριτικό τέχνης Ελένη Βαρσοπούλου, με ένα κείμενο («Ζωγραφικές αντηχήσεις»), που συνδέει την ορυκτή ύλη με την έμπνευση και τη φαντασία των ζωγράφων, των αρχιτεκτόνων, των φιλοσόφων, των ποιητών. Γράφει η Βαροπούλου: «[…] πέρα από τη έξαρση του τεκτονικού και κατασκευαστικού στοιχείου, πέρα από τις γεωλογικές μετατοπίσεις ηπείρων και ωκεανών ή τις εικόνες Αποκάλυψης, οι παεζίνες μιλούν και για τη εγκαθίδρυση μιας μεταφυσικής ανησυχίας. Κυρίως όταν θυμίζουν Το νησί των νεκρών του Άρνολντ Μπέκλιν, με τις πέντε ζωγραφικές εκδοχές και τους πολλούς συμβολισμούς του».

Στο δικό της προλογικό κείμενο («Η αρχή της συλλογής μου»), η Ελισάβετ Κούκη αφηγείται την ευτυχή συγκυρία να συναντηθεί με τις ορυκτές πέτρες σε μια έκθεση στο Παρίσι το 1980, και έκτοτε να αφιερωθεί σ’ αυτές συνεπαρμένη από τους ιριδισμούς τους, τα δραματικά τους σχήματα, το απρόσμενο των μορφών που σχηματίζονται μέσα τους. Γράφει: «Σε πέτρες παρόμοιες με εκείνες που κεντρίζουν τη φαντασία μου κάθε φορά που επιστρέφω στα τρία βιβλία που τους έχει αφιερώσει ο Ροζέ Καγιουά, ο φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, σπάνιος διανοητής καθώς ξεδιπλώνει τη σκέψη του διαγώνια για να ανιχνεύσει συμμετρίες, αναλογίες, ακόμη και στα πιο ετερόκλητα μεταξύ τους πεδία της γνώσης». Στο βιβλίο παρατίθεται και το κείμενο («Αφιέρωση») με το οποίο ο Καγιουά έκανε την εισαγωγή στο βιβλίο του Πέτρες. Μια αφιέρωση με αποδέκτη ίσως τα ίδια αυτά πετρώματα που έγιναν η αφορμή για να ανακαλύψει, όπως γράφει η Κούκη, ένα νέο τρόπο θέασης και γραφής του κόσμου.

Αυτή, άλλωστε, είναι και η ουσία, το «μήνυμα» στο οποίο επικεντρώνεται όλη αυτή η ενασχόληση με τις ορυκτές πέτρες. Οδηγούν στο άνοιγμα ενός νέου τοπίου, στο οποίο η ανθρώπινη παρατήρηση και σκέψη αντλεί από τον φυσικό χώρο στις πιο βαθιές του χρονικές αφετηρίες, για να στοχαστεί και να δημιουργήσει, επιστρέφοντας ως αντικριστή εικόνα το δικό τους δημιούργημα πίσω στον φυσικό χώρο. Η επαφή του ανθρώπου με ό,τι υπήρξε πριν τον άνθρωπο, αλλά και με ό,τι ακόμα τον προκαλεί σε στοχασμό και δημιουργία.

Συγχαρητήρια στις εκδόσεις Κουκκίδα που, σε χαλεπούς καιρούς για το βιβλίο, τολμούν να προτείνουν στο κοινό ένα έργο τέτοιας αξίας. Μια απάντηση στην ευτέλεια που μας περιτριγυρίζει.

Διώνη Δημητριάδου