Πάνος Καρνέζης Το πάρτι των γενεθλίων Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

Πάνος Καρνέζης

Το πάρτι των γενεθλίων

Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Πάνος Καρνέζης: «Το πάρτι γενεθλίων»

 

Με μια ιστορία δυνατής αφήγησης, στοιχείο που ο Πάνος Καρνέζης κατέχει καλά,  σκιαγραφεί το πρόσωπο ενός ανθρώπου που με τη δύναμη του πλούτου, αλλά και με τον ισχυρό του χαρακτήρα, κατορθώνει να επιβάλλει διαρκώς τη θέληση του τόσο σε συνεργάτες (στην ουσία υφισταμένους του) όσο και στο οικογενειακό του περιβάλλον. Ειδικά αυτό το τελευταίο, με την εναλλαγή των συζύγων και τις δύσκολες σχέσεις με τα παιδιά του, αποδεικνύεται πολύ πιο απαιτητικό πεδίο. Η τύχη συχνά δεν είναι με το μέρος του, ανατρέποντας τα φιλόδοξα σχέδια που μηχανεύεται, προκειμένου να καθορίσει τη ζωή των άλλων. Η πλοκή του μυθιστορήματος έχει ως κεντρικό θέμα ένα πάρτι που ο Μάρκος Τιμολέων διοργανώνει για τα εικοστά πέμπτα γενέθλια της κόρης του Σοφίας, με εκλεκτούς καλεσμένους στο ιδιόκτητο νησί του. Το κρυφό του σχέδιο, όμως, στοχεύει ένα προσωπικό μυστικό της κόρης του, που αν πετύχει θα ανατρέψει τη ζωή της, ακυρώνοντας την πεποίθησή της πως  με όπλο τη θέλησή της μπορεί να βάλει αντέρεισμα στις παρεμβάσεις του πατέρα της. Γύρω από αυτή την κεντρική θεματική, και με πλήθος παρεκβάσεων, ο Καρνέζης θα χτίσει σιγά σιγά, με στοιχεία από την προσωπική αλλά και την επιχειρηματική του ζωή, το πορτρέτο του παντοδύναμου άνδρα, που ξεκινώντας από πολύ χαμηλά κατόρθωσε να γίνει μεγιστάνας του πλούτου.

Όσο κι αν σε μερικά σημεία φαίνεται να κουράζει αυτός ο αποσπασματικός λόγος, που διακόπτει μια πλοκή που θα της αρκούσε ο χώρος μιας νουβέλας, εξυπηρετεί, όπως αποδεικνύεται, την πληρότητα του πορτρέτου του Τιμολέοντα, αλλά και τη δομή ενός μυθιστορήματος που απαιτεί το βάθος χρόνου και το ευρύτερο πλαίσιο γύρω από την κεντρική του ιστορία, γύρω από τον κεντρικό του ήρωα επίσης. Στην ουσία, επομένως, αυτός θα πρέπει να ήταν ο αρχικός σκοπός του Καρνέζη, να δείξει με όσο περισσότερα στοιχεία πώς στα πλαίσια μιας κοινωνίας (και, φυσικά, εποχής) η ισχυρή θέληση, η καταστρατήγηση κανόνων δικαίου και η συνδρομή των κατάλληλων κάθε φορά παραγόντων και συνθηκών, μπορεί να δομήσει μια πυραμίδα, στην κορυφή της οποίας στέκεται ο ένας πανίσχυρος, αγνοώντας το δίκιο των ασθενέστερων και υποτάσσοντάς τους στη δική του βούληση με εκβιασμούς και ποικίλες εξαρτήσεις.

 

«Είδε το όνειρο. Ήταν πάλι παιδί στη Σμύρνη και στεκόταν στην  προκυμαία ντυμένος με πιτζάμες, μα το ρεύμα που την προηγούμενη νύχτα είχε παρασύρει τον νεκρό ναύτη προς το πέλαγος τώρα τον έφερνε πίσω στο λιμάνι. Όταν έφτασε εκεί, ο νεκρός ζωντάνεψε, σκαρφάλωσε στην προβλήτα και στάθηκε στην προκυμαία για να στύψει τον σκούφο του, ήρεμος – ένα κάπως κωμικό θέαμα, σαν να μην είχε πεθάνει, μα να είχε γίνει  απλώς μούσκεμα σε μια ξαφνική καταιγίδα. Ο Μάρκος Τιμολέων κοίταξε τη λευκή στολή του θαλαμηπόλου, λεκιασμένη με τη μεγάλη κηλίδα αίματος στο στήθος. Κοίταξε τα χέρια του φαντάσματος, που ήταν χλωμά από την παγωνιά του θανάτου, και ύστερα κοίταξε το πρόσωπό του· ήταν ο Δανιήλ». (σ. 341).

 

Όσο κι αν τα παραπάνω στοιχεία (κάποια με άμεσο και κάποια με έμμεσο, πλην εύγλωττο) τρόπο παραπέμπουν σε γνωστές προσωπικότητες (κυρίως μία) που κάποτε δέσποζαν στον παγκόσμιο χώρο έχοντας χτίσει μια «αυτοκρατορία» δύναμης και εξουσίας, ας δεχθούμε πως εδώ υπερισχύει η μυθοπλασία, και πως ο Μάρκος Τιμολέων είναι ο εαυτός του και κανένας άλλος με ομοειδή χαρακτηριστικά. Με αυτό το δεδομένο, επισημαίνεται η ικανότητα του αφηγηματικού λόγου, οι λεπτομερείς περιγραφές που μας εντάσσουν απρόσκοπτα στην ιστορία, οι αληθοφανείς χαρακτήρες, η ατμόσφαιρα χλιδής και οίησης που επικρατεί σε χώρους αλλά και σε συμπεριφορές αντίστοιχα. Ειδικά το πρόσωπο του Μάρκου Τιμολέοντα αποδίδεται με όλες τις αντιφάσεις του, τη σκληρότητα και την υπεροψία να συμβαδίζει με κάποιες στιγμές ευαισθησίας και αίσθησης δικαίου, εν τέλει να ισορροπούν όλα με την ικανότητά του να λειαίνει, όποτε πρέπει, τις αιχμηρές γωνίες του χαρακτήρα του.

Μια καλή ιστορία, ωστόσο, πρέπει να έχει και τις ανατροπές της, και αυτές είναι δύο. Η μία αφορά το παρελθόν, όταν τα μεγαλεπήβολα σχέδια του Μάρκου Τιμολέοντα θα καταρρεύσουν μαζί με το δυστύχημα που θα του στερήσει τον μοναχογιό του, τον Δανιήλ, και διάδοχό του στις επιχειρήσεις του. Το δεύτερο, πιο κοντά αυτό στο κεντρικό θέμα της πλοκής, αφορά την κόρη του και τον δικό της αιφνιδιασμό στα σχέδια του πατέρα της.

Αυτό που μένει ως επιμύθιο, μετά την ανάγνωση, είναι πως η αναμέτρηση των μεγεθών συχνά δεν ακολουθεί την κατοχυρωμένη στη συνείδηση ανισότητα που δικαιώνει τον ισχυρό σε βάρος του αδύναμου, αλλά συχνά επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ταυτόχρονα, αν για λίγο βγούμε έξω από την ανάλυση της μυθοπλασίας και δούμε την ιστορία αυτή ως επιλογή γραφής, μπορούμε να πούμε πως είναι από αυτά τα βιβλία που γίνονται ταινίες (η σχετική ταινία είναι πλέον γεγονός, σκηνή της οποίας κοσμεί, άλλωστε, και το εξώφυλλο), και που ίσως εξ αρχής εκεί στόχευε αυτή τη φορά ο Καρνέζης.

 

Διώνη Δημητριάδου