Η κρεμμυδαποθήκη Κατερίνα Λιάτζουρα εκδόσεις Βακχικόν η πρώτη δημοσίευση στο Culture Book

Η κρεμμυδαποθήκη

Κατερίνα Λιάτζουρα

εκδόσεις Βακχικόν

η πρώτη δημοσίευση στο Culture Book 

 https://www.culturebook.gr/kritiki-parousiasi-vivlion/h-kremmidapothiki-parousiasi-apo-tin-dioni-dimitriadou.html

οι τόποι και η ψυχή τους

Πλείστα παραδείγματα έχουμε να αριθμήσουμε από ποιητές που ύμνησαν τους τόπους της μνήμης και της ζωής τους. Η περίπτωση της Κατερίνας Λιάτζουρα, όμως, είναι διαφορετική. Και αυτό γιατί εν συνόλω η ποιητική της παρουσία είναι ξεχωριστή.

Η ποίησή της έχει δύναμη, οι λέξεις της έχουν σαφή την αίσθηση του περιττού αναδεικνύοντας τη μοναδική αξία του ελάχιστου, μα δημιουργικού,  ποιητικού πυρήνα. Από ποιητική επιλογή προτάσσει ένα σκληρό κέλυφος και προκαλεί τον αναγνώστη να το σπάσει για να ξεχειλίσει μια πρωτόγνωρη ευαισθησία. Στην προηγούμενη συλλογή της ποιήτριας (Αποκαΐδια ηθικής, 2017), με έντονο τον πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό, είχε επισημανθεί το ήθος που διατρέχει τη γραφή και λειτουργεί ως απαραίτητη συνθήκη για να διατηρήσει η ποίηση το μέγεθος που της αξίζει. Είχε δώσει εκεί το στίγμα της ποιητικής της αξίας και είχε προϊδεάσει για τη συνέχεια. Τώρα εδώ, στην πρόσφατη συλλογή της, απομακρύνεται από την πάσχουσα κοινωνική πραγματικότητα, από την πολιτική συνθηκολόγηση που φθείρει τις συνειδήσεις, αφήνει τον καταγγελτικό τόνο να ηχεί μόνον υποδόρια, διατηρεί  όμως στο ακέραιο την πρωταρχική συνθήκη της γραφής της, την ηθική της ποίησής της. Στρέφει προς τα έσω για να μιλήσει με πιο ιδιωτικό τόνο, σε ένα συνταίριασμα με τον τόπο, που μπορεί να είναι η Εύβοια και η Χαλκίδα ή το Πήλιο, ωστόσο θα μπορούσε να είναι και το αποκύημα της φαντασίας, όπως είθισται να μεταλλάσσονται οι τόποι ακολουθώντας τις εσωτερικές μας μνήμες, επιλεκτικά και αυτοί. Ίσως πάλι να μην είναι επιλογή μας ο τρόπος που παίρνουν υπόσταση οι τόποι μέσα μας, συχνά στη δική τους κερδισμένη αυτονομία – προσωπικός κάθε φορά αυτός ο τρόπος, μοιάζει να μην αφορά κανέναν τρίτο. Κι όμως, καθώς ανοίγεται η θέα στο τοπίο, όλο και περισσότερο νιώθεις ότι ενσωματώνεσαι στο σκηνικό που με θεατρικότητα φτιάχνει η ποιήτρια. Χώροι των συναντήσεων και των αποχωρισμών διατηρούν τον απόηχο των ανθρώπων, και αυτό το πολύτιμο ελάχιστο άγγιγμά τους γίνεται ποίηση στη γραφή  της Κατερίνας. Χαμηλόφωνα δραματική στην απόδοση της απώλειας των αγαπημένων προσώπων, στη σκιαγράφηση της σκληρής καθημερινότητας που συντηρείται με απλές χαρές, στην έκφραση τέλος του έρωτα. Θεωρώ πως στο ποίημα «Πλατεία Φριζή» η ποιήτρια αναδεικνύεται σε μία από τις πιο δυνατές φωνές για τον τρόπο που  ηχεί ο έρωτας όχι ως μοναδική κάθε φορά παρουσία αλλά ως σύνοψη προσώπων:

Οι άντρες που γνώρισα φιγούρες από βιβλία. Κάτι από Μπουκόφσκι, Σαρτρ, Έσσε, Pessoa, σκιές από Καβάφη, Σκαρίμπα, Καββαδία. Δεν έχουν πρόσωπο ή όνομα ούτε και ιστορία. Μόνο τα ίδια πάθη. Μόνο τα ίδια λάθη. Μοναχικοί λύκοι χαμένοι μέσα στην αγέλη ταξιδεύουν τον εαυτό τους με στιχάκια μουσικοσυνθετών. Παρηγορούν με αφιερώσεις περιωπής παρακμιακούς στο περιθώριο της ζωής, παραγκωνισμένους σε μπάρες συναλλαγής, χαμαιτυπεία, πεζοδρόμια και φθηνά ξενοδοχεία. Σαν όμως κοιτούν απέναντι, εκεί όπου βλέπουν την αλήθεια διακρίνουν έναν έφηβο με ασπρισμένα τα μαλλιά και αναρωτιούνται πού πήγανε τα χρόνια. Πώς γλίστρησε η νιότη; Πώς κάποτε νέοι ακόμα, αρυτίδωτοι, ανυποψίαστοι, αθώοι, όρκο δώσανε την αδάμαστη ζωή να τιθασεύσουν; Απονήρευτοι αθώες σκέψεις κάνανε. Αθώα προσέγγιζαν και αθώα προσεγγίζουν. Αθώα θα σπαρταρίσουν.  Αθώα θα μαρτυρήσουν σ’ αυτόν τον απόηχο των τόσων συγγραμμάτων μου.

Τόποι και σώματα αναδύονται σαν κρησφύγετα, απόντες επιστρέφουν στη μνήμη των παρόντων, κρίματα ζητούν την εξιλέωση και συναντούν τον ιαματικό ύπνο.

Να χαθώ έτρεξα σε κρησφύγετο μυστικό […] Εικόνες γνώριμες, γνωστές από τις μνήμες της νοσταλγίας ή και της επιθυμίας αναδυόμενες. Και εκεί το ρολόι των κριμάτων μου αποκοιμήθηκε στην αγκαλιά του χρόνου για να ξεχάσει να μας υπενθυμίζει υστερόβουλα πως αιώνιοι θα είναι οι εφιάλτες.

Οι τόποι και η ψυχή τους, όπως την ανιχνεύει η ποιήτρια χωρίς να μπορεί να ξεδιαλύνει, έτσι όπως μπερδεύεται μαγικά μέσα τους, αν μιλά γι’ αυτούς ή για τη δική της ψυχή, άρρηκτα δεμένη με τη γήινη υπόστασή τους που ποιητικά με την τέχνη της καταγράφει. Μια σωτήρια διαλεκτική σχέση.

Τριάντα ένα ποιήματα σε μια περισσότερο πεζή εκδοχή ως προς τη μορφή, χωρίς να χάνουν τίποτα από τη μουσικότητα, τον ρυθμό και την υποδόρια υπαινικτικότητα της αληθινής ποίησης. Έτσι οι λέξεις στοχεύουν ευθύβολα τα μνημονικά κατάλοιπα της ζωής και τα αποδίδουν ως τέχνη εκλεκτή πλέον. Κι όμως, η Κατερίνα Λιάτζουρα, πιστεύω, δεν έχει δώσει ακόμη όλο το εύρος της ποιητικής της. Με άλματα ουσίας από συλλογή σε συλλογή, είναι μια γνήσια ποιητική φωνή, πρωτότυπη και (ευτυχώς) ανελέητη, συγκλονιστική.

Διώνη Δημητριάδου

[Η Κατερίνα Λιάτζουρα γεννήθηκε στη Γερμανία. Ζει στη Χαλκίδα και εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση Ευβοίας ως Φιλόλογος της Γερμανικής Γλώσσας. Μεταφράζει στα γερμανικά ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών και Ελληνίδων ποιητριών. Ενίοτε συνομιλεί και με ομότεχνούς της. Της αρέσει η φωτογραφία. Η κρεμμυδαποθήκη είναι η τρίτη ποιητική της συλλογή.]

Οι κόρες της σελήνης Τζόχα Αλχάρθι μετάφραση: Ελένη Καπετανάκη εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina) η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Οι κόρες της σελήνης

Τζόχα Αλχάρθι

μετάφραση: Ελένη Καπετανάκη

εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina)

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/14541-kores-selinis

Συχνά ένα βραβείο με διεθνές κύρος γίνεται η αφορμή για να ανακαλύψουμε ως αναγνώστες λογοτεχνικά διαμάντια, κάποια από αυτά προερχόμενα από χώρες που τόσο λίγα γνωρίζουμε για την ιστορία τους και τον τρόπο ζωής, και ακόμη λιγότερα για τους συγγραφείς τους και το έργο τους. Αυτή είναι η περίπτωση του μυθιστορήματος της Τζόχα Αλχάρθι. Βραβευμένο με το Booker για το 2019, ανοίγει μέσα από τη μυθοπλασία του ένα παράθυρο στον κόσμο του Ομάν, αυτού του μικρού κράτους στην νοτιοανατολική ακτή της αραβικής χερσονήσου, της «Λιβανοφόρου Χώρας», όπως την ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες. Η συγγραφέας γεννήθηκε στο Ομάν το 1978. Μετά από σπουδές στη Βρετανία, επέστρεψε στην πατρίδα της και σήμερα είναι καθηγήτρια στο  Πανεπιστήμιο Σουλτάν Καμπούς. Επιθυμεί, όπως λέει η ίδια, να «ανοίξει ένα παράθυρο στην πλούσια αραβική λογοτεχνία γενικά και στη λογοτεχνία του Ομάν ειδικότερα». Ταυτόχρονα ανοίγει το τοπίο για να δούμε μια χώρα που μόλις το 1970 γνώρισε την κατάργηση με νόμο της δουλείας (ωστόσο ακόμη υπάρχουν αγορασμένοι δούλοι που ζουν με τους αφέντες τους), που το κάθε νεωτερικό στοιχείο (κατακτημένο ήδη στον δυτικό κόσμο) θα παλέψει γερά για να εδραιωθεί (όσο γίνεται) απέναντι στις ισχυρές στερεότυπες αντιλήψεις που επιμένουν να δηλώνουν την παρουσία τους. Σε μια χώρα που ακόμη η θέση της γυναίκας είναι προβληματική, που η παράδοση με τους θρύλους, τα τζίνι και τα υπερφυσικά φαινόμενα είναι ζωντανή και αποτελεί συχνά τροχοπέδη στον αέρα ανανέωσης που επιθυμεί να την εκλογικεύσει, η Αλχάρθι θα μας δείξει τις μικρές προσωπικές επαναστάσεις κάποιων κοριτσιών, που θα ανοίξουν ρήγματα στον συμπαγή κόσμο που τις περιβάλλει. Αυτή ακριβώς η πορεία μετάβασης προς ένα νέο κόσμο μέτρησε στους κριτές που θεώρησαν ότι το βιβλίο της Αλχάρθι άξιζε τη διεθνή του αναγνώριση.  

Στο κέντρο της ιστορίας τρεις αδελφές που κατοικούν στο απομακρυσμένο χωριό αλ Αουάφι. Η Μάγια, η μεγαλύτερη  από τις αδελφές, παντρεύεται τον Αμπντάλα ακολουθώντας την επιθυμία/εντολή του πατέρα της, αν και ζει έναν κρυφό έρωτα, η Άσμα παντρεύεται, γιατί επιθυμεί να ανταποκριθεί στο γυναικείο «καθήκον» της και να κάνει παιδιά, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τον έρωτα, και η Χάουλα περιμένει για πολλά χρόνια τον παιδικό της  έρωτα να επιστρέψει από τον Καναδά. Η ιστορία εκτείνεται χρονικά από το 1880 ως σήμερα για να συμπεριλάβει τρεις γενιές ηρώων αλλά και να δείξει το ιστορικό πλαίσιο πίσω από τις συμπεριφορές και τις αντιλήψεις – τίποτα δεν είναι τυχαίο, όλα διαμορφώνονται καθώς τα πολιτικά γεγονότα και οι κοινωνικές εξελίξεις πλάθουν τη ζωή των ανθρώπων. Η αφήγηση θα μοιράσει την οπτική γωνία στα διάφορα πρόσωπα προσφέροντας ένα πολυπρισματικό τοπίο· πώς βλέπει ο καθένας τις εξελίξεις στο ευρύτερο κοινωνικό πεδίο αλλά και πώς εκλαμβάνει την προσωπική του θέση μέσα σ’ αυτό· πώς αντιδρά στις ανακατατάξεις μέσα στην οικογένεια, τι αντέχει να υποστεί, πόσο μερίδιο επιθυμίας τού έχει απομείνει, ποια είναι η δική του φωνή, δυνατή ή υποταγμένη αναλόγως. Ενδιαφέρουσα αποδεικνύεται η περίπτωση του Αμπντάλα, συζύγου της μεγάλης κόρης, ο οποίος διαφοροποιείται από τις άλλες «φωνές», καθώς σ’ αυτόν η Αλχάρθι χρησιμοποιεί την  πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ενώ στους υπόλοιπους προτιμά την τριτοπρόσωπη, καθοδηγούμενη από την παντογνωσία του συγγραφέα/αφηγητή. Φαίνεται, έτσι, να εστιάζει σ’ αυτόν, καθώς θα ξεχωρίσουν οι μνήμες του από την τραυματική παιδική του ηλικία αλλά και τα σχόλιά του, στην ουσία συνδετικοί κρίκοι στην αλυσίδα των γεγονότων που διατρέχουν όλη την ιστορία διαπλέκοντας μεταξύ τους τις διαφορετικές εποχές και καταργώντας την ευθύγραμμη χρονική σειρά.  Ωστόσο, αν και ο Αμπντάλα κατέχει έτσι τη θέση του κύριου αφηγητή, το μυθιστόρημα κυριαρχείται από τη γυναικεία παρουσία, στο πρόσωπο των τριών κοριτσιών αλλά και στις θηλυκές φιγούρες της προηγούμενης και της επόμενης γενιάς. Ξεχωριστή ανάμεσά τους η μορφή της Ζαρίφα, που ξεκίνησε ως αγορασμένη σκλάβα, αλλά είναι πλέον ισότιμο μέλος της οικογένειας και μάλιστα σε ρόλο ρυθμιστή των πάντων, και η μυστηριακή μορφή της Κάμαρ, της αγαπημένης νομάδας του αρχηγού της οικογένειας, που έχει το όνομα της Σελήνης. Κάμαρ σημαίνει φεγγάρι.

Η Σελήνη θα δώσει και το όνομά της στον τίτλο του βιβλίου. Η μεταφράστρια Ελένη Καπετανάκη στην κατατοπιστική της Εισαγωγή θα θυμίσει πόσο σημαντική είναι για τον αραβικό κόσμο η σελήνη – ακολουθούν το σεληνιακό ημερολόγιο. Υπάρχει, όμως, μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα σύνδεση:

…πρόκειται απλώς για έναν παλιό μύθο που έλεγε ότι οι άνθρωποι είχαν όλοι το ίδιο σώμα, θηλυκό και αρσενικό μαζί, ήταν όλοι παιδιά του φεγγαριού. Κάθε ανθρώπινο πλάσμα είχε τέσσερα χέρια, τέσσερα πόδια και δύο κεφάλια. Οι θεοί φοβόντουσαν ότι αυτοί οι άνθρωποι θα κυριαρχούσαν πάνω τους, θα τους εξουσίαζαν, γι’ αυτό τους χώρισαν στα δύο κι έμεινε μόνο ο αφαλός να τους θυμίζει το μοίρασμά τους. Οι άνθρωποι έγιναν δύο φύλα κι έψαχναν το χαμένο τους μισό για να γίνουν πάλι ένα! (σελ. 226)

Όλοι οι άνθρωποι (σύμφωνα με τον θρύλο) είναι παιδιά του φεγγαριού, η καταγωγή τους κοινή. Θα μπορούσαν να απολαμβάνουν μια αυτονόητη ισότητα που δεν θα διαχώριζε τα φύλα σε ισχυρά και ασθενή. Δεν ισχύει όμως κάτι τέτοιο· η ισότητα παραμένει οραματική και αποτελεί πεδίο στο οποίο αναμετριέται το σθένος της γυναίκας να διεκδικήσει την ίση θέση, την ίση αντιμετώπιση, την ίση αξία.  Η Αλχάρθι εστιάζει σ’ αυτήν  ακριβώς τη διεκδικούμενη ισότητα, που άλλοτε παίρνει υπόσταση με τη μορφή μιας μικρής επανάστασης μέσα σε εχθρικό περιβάλλον διάσπαρτο από στερεότυπα, και άλλοτε αποβαίνει πικρή ανάμνηση μιας αποτυχημένης απόπειρας. Η περίπτωση της Ασμά, της δεύτερης κόρης, δείχνει, με την προσεκτική ματιά της Αλχάρθι, ότι το χειρότερο είναι να πραγματώνεται μια «ισότητα» στην ουσία ενσωμάτωση στη λογική του κυρίαρχου αρσενικού, που νιώθει να επιβεβαιώνει την εικόνα του όχι πια με την κατωτερότητα της γυναίκας του αλλά ίσα ίσα με την ανάδειξή της:

Την παρότρυνε να συνεχίσει τις σπουδές της, που ήταν η μεγάλη της αγάπη, κι όταν πήρε το δίπλωμα της δασκάλας με άριστα, την ώθησε να βρει δουλειά, ώστε με τη δική της ολοκληρωμένη εικόνα να προσδώσει σ’ εκείνον τη βεβαιότητα πως είχε ορθά επιλέξει. Γι’ αυτή τη σύζυγο μπορούσε να καμαρώνει· ανέβαζε την αυτοεκτίμησή του, πρόσθετε σίγουρα την τελευταία πινελιά στην κοινωνική αποδοχή του. Η σύζυγος η ελεύθερη, στη διάμετρο της δικής του τροχιάς, η σύζυγος που ποτέ δεν εκτρεπόταν. (σελ. 227)

Ενδιαφέρουσες παραμέτρους της ποθητής ισότητας ανακαλύπτει ο αναγνώστης διαβάζοντας το μυθιστόρημα της Αλχάρθι, με τη βεβαιότητα πως όσα γράφονται στο βιβλίο μπορεί να ταιριάζουν στη μεταβαλλόμενη κοινωνική εικόνα του αραβικού κρατιδίου, ωστόσο ξεπερνούν τα στενά όρια της δικής του πραγματικότητας. Ένα μυθιστόρημα με πολλαπλές αναγνώσεις. Σε κάθε περίπτωση, μια αναγνωστική απόλαυση, μια ιστορία που εναλλάσσει τις ρεαλιστικές της παραστάσεις με τον μυστικό κόσμο των θρύλων και των παραδόσεων. Τέλος, μια ποιητική γραφή που ευτύχησε στη μεταφραστική δεινότητα της Ελένης Καπετανάκη, στην πάντοτε εξαιρετική σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg.

Διώνη Δημητριάδου

Ακολουθία Χάρης Μελιτάς μετάφραση στα αγγλικά: Γιώργος Νικολόπουλος τα Ποιητικά εκδόσεις Γκοβόστη η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Vakxikon.gr

Ακολουθία

Χάρης Μελιτάς

μετάφραση στα αγγλικά: Γιώργος Νικολόπουλος

τα Ποιητικά εκδόσεις Γκοβόστη

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Vakxikon.gr

https://www.vakxikon.gr/melitas-review/

Ο Χάρης Μελιτάς έχει αποδείξει στην πολύχρονη ποιητική του πορεία ότι προσεγγίζει την ποίηση με σοβαρότητα, αναδεικνύοντας τις άπειρες δυνατότητες των στίχων, είτε εκφράζεται με πολύστιχα στιχουργήματα είτε με τις μικρές ανάσες των χαϊκού. Ο παιγνιώδης τρόπος που υποτάσσονται οι λέξεις στο αυστηρό μέτρημα των στίχων ενός χαϊκού, δεν είναι για την τέχνη του Μελιτά παρά η βαθύτερη ουσία του ποιητικού προβλήματος. Σκόπιμα συνταιριάστηκε εδώ το πρόβλημα με το παιχνίδι, γιατί όταν ο ποιητής επιλέγει προσεκτικά τις λιγοστές λέξεις στα λιλιπούτεια ποιήματα χαϊκού, έχει την απόλυτη συναίσθηση της ευθύνης που απαιτεί μια ποιητική κατάθεση τόσο προσωπική, όσο αυτή που προτιμά, ειδικά στις πρόσφατες συλλογές του. Ικανός τεχνίτης του δύσκολου αυτού ποιητικού είδους  κατορθώνει να δημιουργήσει ευσύνοπτες ιστορίες που υπερβαίνουν τον ιδιωτικό χώρο και απευθύνονται στον αποδέκτη. Το παιχνίδι των στίχων, ο ευφυής συνδυασμός των λέξεων, οι ανατροπές που χωρούν μέσα σε τρεις στίχους, υποκρύπτει τη συνειδητοποίηση μιας τραγικότητας επιτρέποντας την ανίχνευσή της μέσα από τον σαρκασμό, τον αυτοσαρκασμό, την ειρωνεία και το χιούμορ. Όλοι δόκιμοι τρόποι προκειμένου η ποίηση να μιλήσει για τις πιο τραγικές πτυχές της ζωής μέσα από τη φαινομενικά ελαφριά διατύπωση. Ξεκάθαρη εδώ η διάκριση ανάμεσα στην ευκολία του ευτελούς και στη δυσκολία του εξαίρετου, γιατί τα χαϊκού του Μελιτά διακρίνονται από ευθύτητα, από σοβαρότητα, από μια εν συνόψει θεώρηση της τραγικότητας της ζωής. Αλλά και από μια εντελώς προσωπική στάση απέναντι σ’ αυτή την άφευκτη συνθήκη της θνητότητας.

Ο τίτλος «Ακολουθία» της πρόσφατης συλλογής του προειδοποιεί για τη θεματική σοβαρότητα των ποιημάτων. Είναι η χρονική ακολουθία των διαστημάτων που ορίζουν τη ζωή οδηγώντας στη μη-ζωή, όπως τουλάχιστον μπορεί να την εννοήσει η πεπερασμένων δυνατοτήτων ανθρώπινη λογική. Κι εκεί που η νοητική ικανότητα αδυνατεί να εισχωρήσει, αναλαμβάνει η ποίηση να οδηγήσει στο απροσπέλαστο τοπίο, στο άβατον. Η «Ακολουθία», έτσι, διαγράφει αυτή τη μακρά πορεία, στην οποία η ανθρώπινη διακριτή ζωή είναι μόνο μια κουκκίδα ελάχιστη – τι να εννοήσει ο άμοιρος νους; Ο Μελιτάς με το πρόσωπο σε έναν ανελέητο καθρέφτη (καθόλου παραμορφωτικό) μετράει τα χρονικά διαστήματα και με εύστοχη γλώσσα καταθέτει την κατασταλαγμένη γνώση:

Αμφισβητούσε

της μοίρας τα γραμμένα

μέχρι θανάτου.

 (ΦΥΓΕΙΝ ΑΔΥΝΑΤΟΝ)

Αν η ποίηση κατορθώνει μέσα σε επτά μόλις λέξεις να αρθρώσει το μέγιστο υπαρξιακό ερώτημα, τότε άξιος ο ρόλος της και το παιχνίδι των λέξεων ο καλύτερος τρόπος. Τα χαϊκού, όπως τα χειρίζεται ποιητικά ο Μελιτάς, απέχουν πολύ από τα ιαπωνικά πρότυπά τους διατηρώντας βέβαια τη μετρική τους, διευρύνοντας όμως τη θεματική τους. Δεν είναι πλέον κυρίαρχες οι φυσικές εικόνες, δεν γίνεται μνεία της αλλαγής των εποχών – εδώ αυτά δεν θεωρούνται απαραίτητα προκειμένου να σχολιαστούν τα προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης· με ευθεία οδό και όχι με παρακαμπτήριες ο ποιητής οδηγεί στην αρχική ποιητική ιδέα. Το ποίημα των δεκαεπτά συλλαβών ζητά από τον ποιητή το καταστάλαγμα. Πρέπει να έχει προηγηθεί το μέγιστο μέσα στο μυαλό του, προκειμένου αυτό να συρρικνωθεί στο μικρό αλλά πάλι πλήρες. Μια άσκηση ποιητική για να αφαιρεθεί το περιττό και να εξαχθεί ο πυρήνας του νοήματος. Μια μικροτεχνία, μια επιμονή στη λεπτουργία των λέξεων.

Άσε τα χρόνια

μου μήνυσαν οι μήνες.

Μέρα τις μέρες.

(ΤΑΜΕΙΟ)

Στο εξώφυλλο του βιβλίου ένα έργο της ποιήτριας και εικαστικού Νίκης Βλάχου συνομιλεί με τα ποιήματα και συνοψίζει με τον τρόπο της άλλης τέχνης όλο το νόημα της Ακολουθίας. Οι φιγούρες στη σειρά θυμίζουν είτε πρόσωπα υποταγμένα στην άφευκτη μοίρα, στο μέτρημα του χρόνου, είτε κεριά που η φλόγα τους τρέμει στον άνεμο. Αναπόφευκτος ο συνειρμός με την ποιητική ιδέα που διατρέχει όλα τα ποιήματα της συλλογής. Και το βαθύ γκρίζο του φόντου το μόνο ταιριαστό χρώμα.

Μόνο μια σφαίρα

Στου χρόνου τη θαλάμη.

Ζήτημα στιγμής.

(ΡΩΣΙΚΗ ΡΟΥΛΕΤΑ)

Τα ποιήματα παρουσιάζονται και στην αγγλική γλώσσα σε μετάφραση του ποιητή Γιώργου Νικολόπουλου, καθιστώντας έτσι την έκδοση δίγλωσση. Έχει ενδιαφέρον η απόδοση σε άλλη γλώσσα, ειδικά των μικρών χαϊκού, γιατί ο μεταφραστής δεν έχει το περιθώριο να ελιχθεί φραστικά περιορισμένος στα τρίστιχα της αυστηρής μορφής. Και οφείλει να την ακολουθεί πιστά.

Δεν ξέρω αν η «Ακολουθία» είναι η καλύτερη ποιητική συλλογή του Χάρη Μελιτά. Έχω την αίσθηση, όμως, ότι είναι η πληρέστερη σε νόημα, η πιο πιστή από το πρώτο ως το τελευταίο ποίημα στην αρχική ιδέα που κατευθύνει τον ποιητή. Ο άνθρωπος ως ταπεινή θνητότητα απέναντι στη συνειδητοποίηση της άφευκτης τραγικής του μοίρας. Υπάρχουν ποιητές (μα και ο ίδιος ο Μελιτάς σε άλλα του ποιήματα) που εξάντλησαν όλα τα περιθώρια παρουσίασης της  θεμελιώδους αυτής συνθήκης της ανθρώπινης ζωής. Κανείς όμως δεν κατόρθωσε να μιλήσει με τόση λιτότητα στίχων και τόση πληρότητα νοήματος για να αποδώσει στην ουσία αυτό που σε μια ακόμη εκδοχή του δηλώνει ο ευφυής τίτλος της συλλογής. Ακολουθία, δηλαδή Ακολουθία Εξόδιος. Γι’ αυτό και όλα τα ποιήματα υπακούουν στον ένα ρυθμό και ακολουθεί το ένα το άλλο σε μια άρρηκτη νοηματική σχέση.

Διώνη Δημητριάδου

Τρία ποιήματα του Νίκου Α. Πουλινάκη μαζί με μία φωτογραφία του Lee Jeffries

Τρία ποιήματα του Νίκου Α. Πουλινάκη

μαζί με μία φωτογραφία του Lee Jeffries

Στ’ αχείλι  του  ευπροσήγορου

Ολόκληρα  χρόνια  τώρα

στοιχειωμένων  πεύκων

φουντωτός  ύπνος   

παραστρατάει  και  σφογγίζεται

στ’ αχείλι  του  ευπροσήγορου 

των  τζιτζικιών.

Ρυτίδα  τ’ ουρανού 

Μοσχοκαρφιού   λιπομαρτυρία 

στυφίζει  σαν  άσπλαχνη

ρυτίδα  τ’ ουρανού.

Ενθύμια  κανακεμάτων

Αγγελόπουλα   γεμίζουν  ασφυκτικά

τα  δερματόδετα  τεφτέρια  τους 

με  αναμνηστικά  ενθύμια   κανακεμάτων

αχνιστής   αγκαλιάς.  

20/6/2020  

 Νίκος  Α.  Πουλινάκης

Ο Νίκος Πουλινάκης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Εργάστηκε ως  τραπεζικός υπάλληλος. Κείμενα και ποιήματά του έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά και εφημερίδες. Από τις εκδόσεις ΑΩ κυκλοφορούν οι ποιητικές συλλογές του «Τράπεζα φιλάσθενης νοσταλγίας» και «Η εθελούσια ερυθρότητα των λέξεων».

Ατέλειωτος δρόμος Πόλα Βακιρλή-Γιαννακοπούλου μαζί με μία φωτογραφία του Ρόμπερτ Φρανκ

Ατέλειωτος δρόμος

Πόλα Βακιρλή-Γιαννακοπούλου

μαζί με μία φωτογραφία του Ρόμπερτ Φρανκ

Έβρεχε όλη τη νύχτα

γεμάτες οι στέρνες και τα πηγάδια μας

φουσκώσαν κι οι ξερολιθιές στις αυλές μας

ποτίστηκε ο βασιλικός στη γλάστρα

κι ο μαϊντανός θεριεμένος έτοιμος για τα φασολάκια

που θα θρέψουν τα στόματα της φαμίλιας.

Ασταμάτητα έβρεχε!

Ένα καλοκαίρι αλλόκοτο, με θράσος που ήρθε

να κλέψει την καρδιά της Άνοιξης κι αλλού να τη δωρίσει

Ένα καλοκαίρι που με δανεικές χαρές πασχίζει

να σηκώσει τον ήλιο πάνω από τον μουδιασμένο κόσμο

πάνω από την παγωμένη θάλασσα και πυρετό ν’ ανάψει

στην αμμουδιά τη διστακτική στα πέλματα του έρωτα

και τους γαλήνιους χορούς των κοχυλιών να θρέψει

τις άφθογγες νύχτες

Διστακτικά τα βήματα των κουρασμένων ταξιδιωτών

μούσκεψε η βροχή τα παπούτσια τους και το φόρεμα

βάρυνε στους ώμους

Ατελείωτος ο δρόμος τούς φαίνεται.

Πόλα Βακιρλή-Γιαννακοπούλου

Η Πόλα Βακιρλή-Γιαννακοπούλου κατάγεται από την Ακράτα Αιγιαλείας, σπούδασε φιλολογία στο ΕΚΠΑ και εργάσθηκε στη Β/θμια Εκ/ση ως καθηγήτρια φιλόλογος. Ασχολείται με την ποίηση και   με τη συγγραφή άρθρων και δοκιμίων, πολλά από τα οποία έχουν δημοσιευτεί στον ηλεκτρονικό και έντυπο τύπο. Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές:  Φως στην άκρη της καταχνιάς, εκδόσεις Bookstars 2014, Μικρό αλώνι, εκδόσεις Γαβριηλίδη 2015, Με χρώματα κι αρώματα, εκδόσεις Βεργίνα 2016 και Στη συνοικία το Χάος, εκδόσεις Βεργίνα 2018. Ποιήματά της έχουν αποσπάσει βραβεία και διακρίσεις σε Πανελλήνιους ποιητικούς αγώνες και έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά.

Τίποτε δεν χάνεται Cloé Mehdi μετάφραση: Γιάννης Καυκιάς εκδόσεις Πόλις η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

Τίποτε δεν χάνεται

Cloé Mehdi

μετάφραση: Γιάννης Καυκιάς

εκδόσεις Πόλις

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

https://www.fractalart.gr/tipote-den-chanetai/

 λογοτεχνία διαχρονική και επίκαιρη

Η λογοτεχνία καμιά φορά μας ξαφνιάζει. Πώς γίνεται μια συγγραφέας, τόσο νέα για να έχει τις απαραίτητες προσλαμβάνουσες από τον κοινωνικό και πολιτικό περίγυρο, και (κυρίως) για να έχει επεξεργαστεί το νόημά τους ώστε να αποτελέσουν δομικά στοιχεία της σκέψης της, να φθάνει σε ένα τόσο λαμπρό αποτέλεσμα; Το μυθιστόρημα της Κλοέ Μεντί, νομίζω αδικείται αν απλώς το κατηγοριοποιήσουμε στα νουάρ, με μόνη την εν μέρει αστυνομική πλοκή και το αναμφισβήτητο φυσικά σκοτεινό πλαίσιο και τη σιωπή που διατρέχει όλο το βιβλίο. Πρόκειται για ένα κείμενο πολυεπίπεδο, που η κάθε μία επιμέρους πλευρά του, το κάθε ένα από τα παράθυρα με θέα που ανοίγονται, καθώς διαβάζεις, θα αρκούσε από μόνο του για να καλύψει τις απαιτήσεις ενός μυθιστορήματος.

Αρχικά η ιστορία, που χρονικά εκτείνεται σε δύο επίπεδα με διαφορά μεταξύ τους δεκαπέντε χρόνια. Η δολοφονία ενός δεκαπεντάχρονου παιδιού, του Σαΐντ, στη διάρκεια μιας άτυχης εξακρίβωσης στοιχείων. Ο μπάτσος διέλυσε το κεφάλι του χτυπώντας πολλές φορές με μανία. Η κατηγορία εναντίον του δεν οδήγησε σε παραδειγματική τιμωρία του. Το όργανο της τάξης, συνεπικουρούμενο από μια επιλεκτική στην κρίση και την αυστηρότητά της δικαιοσύνη, έπεσε στα μαλακά. Και όλα φαίνεται να τελείωσαν. Ωστόσο, τίποτε δεν τελειώνει ώσπου να μιλήσουν όσοι με άμεσο και με έμμεσο τρόπο έχουν ακουμπήσει ένα κομμάτι της ζωής τους σ’ αυτή την άδικη πράξη. Η αδικία είναι ποτάμι που φουσκώνει παρασέρνοντας πολλή λάσπη και οδηγώντας (όπως καθαρίζει το τοπίο) σε πράξεις διακριτές. Καμιά φορά μόνο σε διαμαρτυρίες που δεν σώνουν μέσα στα χρόνια – ιδίως αν καινούργια γεγονότα έρχονται να θυμίσουν πως η βία της εξουσίας είναι διαχρονικά ισχυρή και οι πράξεις της ανεπίληπτες. Καμιά φορά, όμως, η δικαιοσύνη περνάει στα χέρια του απλού πολίτη, και τότε ποιος αλήθεια μπορεί με επιπόλαιη ευκολία να καταδικάσει την αυτοδικία;

Ο μικρός Ματιά, στα έντεκα χρόνια της ζωής του έχει ήδη συνειδητοποιήσει πως έχει στερηθεί αυτό που θα ονόμαζε κάποιος οικογένεια. Ο πατέρας του, κοινωνικός παιδαγωγός, επέλεξε την αυτοχειρία συνδεδεμένος με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο με το γεγονός της δολοφονίας του Σαΐντ. Η μητέρα, αδύναμη να χτίσει τη θαλπωρή που θα χρειαζόταν ο γιος της, προτείνει ως κηδεμόνα του Ματιά τον Ζε. Νέος στην ηλικία ο Ζε, βαρύνεται ήδη με μια κατηγορία για δολοφονία και με έναν εγκλεισμό σε ψυχιατρική κλινική. Σε κανένα δικαστήριο δεν θα γινόταν δεκτή μια τέτοια κηδεμονία, εκτός αν οι γονείς του υποψήφιου κηδεμόνα είναι εισαγγελείς. Τότε όλα είναι φυσιολογικά και επιτρεπτά. Έτσι, ο Ματιά (με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του οποίου θα ακούσουμε την ιστορία από την πλευρά του ανακαλύπτοντας μαζί του τις άγνωστες και σκοτεινές πτυχές της και διασταυρώνοντάς την με την τριτοπρόσωπη του παντογνώστη αφηγητή) θα βρεθεί να μεγαλώνει σε μια παράδοξη οικογένεια, με τον Ζε και τη φίλη του, την Γκαμπριέλ, που έχει στο ενεργητικό της απόπειρες αυτοκτονίας και που ψάχνει να βρει έναν λόγο να την αποτρέψει από ακόμη μία. Η αδελφή του Ματιά, η Τζίνα, πότε εξαφανισμένη και πότε δίπλα του, μια παρουσία που περισσότερα κρύβει από όσα αποκαλύπτει – σημαδιακή ωστόσο, όπως θα εξελιχθεί η ιστορία. Κι ένας ακόμη αποστασιοποιημένος αδελφός, κοινωνικά καταξιωμένος και απών από τη ζωή του Ματιά.

Δίπλα σ’ αυτούς, η οικογένεια του δολοφονημένου παιδιού. Οι γονείς, συμβιβασμένοι με την κατάσταση της αδικίας και ατιμωρησίας αλλά και τις καθημερινές τους δυσκολίες ως μουσουλμανικής μειονότητας σε μια κοινωνία που μόνον κατ’ επίφαση είναι ανεκτική, βλέπουν μετά από τόσα χρόνια πιο πολύ να μεγαλώνει ο φόβος τους  παρά η διάθεσή τους για αποκατάσταση της δικαιοσύνης. Η αδελφή του Σαΐντ, όμως, εκπροσωπεί μια άλλη κοινωνική ομάδα, που δεν ξεχνά, που συντηρεί τη μνήμη γράφοντας στους τοίχους συνθήματα, που διαδηλώνει και σχεδιάζει την καταδίκη του ενόχου. Κάθε φορά που η αστυνομική βία θα δημιουργεί μια νέα εκτροπή από την «κανονικότητα» ανοχής  που η ίδια έχει επιβάλει, τότε τα νέα θύματα θα αποτελούν τον καινούργιο κρίκο στην ατέλειωτη αλυσίδα. Και τότε το ποτάμι θα φουσκώνει και πάλι. Άλλωστε δεκαπέντε χρόνια δεν είναι τόσο πολλά για να χαθεί η μνήμη των ανθρώπων.

Τα βήματά μας μάς οδηγούν στην αλάνα που βρισκόταν πιο κοντά στην παλιά μας πολυκατοικία. Δύο γερανοί υψώνονται δίπλα δίπλα, αγέρωχοι, βασιλικοί, αναπότρεπτοι, με τη στάμπα ενός μεγάλου επιχειρηματικού ομίλου πάνω τους. Είναι τρίχρωμοι: μπλε, λευκό, κόκκινο – κόκκινο σαν το αίμα του Σαΐντ Ζαϊντί που πέθανε εδώ κοντά, μπλε σαν τη στολή του μπάτσου που τον σκότωσε, λευκό σαν την επιδερμίδα του δολοφόνου. (σελ. 111)

Γύρω από το κάθε πρόσωπο της ιστορίας η Κλοέ Μεντί χτίζει το απαραίτητο πλαίσιο συνθηκών, σκέψεων και συναισθημάτων, ώστε να κατανοούμε πόσο πολυσύνθετη είναι η κατάσταση. Η σχέση ανάμεσα στο μικρό παιδί και τον κηδεμόνα του –από τις πιο ενδιαφέρουσες και τις πιο αποκαλυπτικές–  όπως και η σχέση του με την Γκαμπριέλ, φανερώνει πώς μπορεί να προχωράει δημιουργικά μια καταφανώς δυσλειτουργική «οικογενειακή» συνύπαρξη· με όποιον τρόπο αναφαίνεται κάθε φορά πρόσφορος, κι ας αντιβαίνει τις όποιες αρχές έχουμε στη συνείδησή μας στερεοτυπικά καταχωρισμένες.

Το αίσθημα της ενοχής θα δούμε να γεννιέται όχι στο πρόσωπο που διέπραξε τη δολοφονία αλλά εντελώς απρόσμενα στα πρόσωπα που στη συνείδησή μας δεν ευθύνονται για την εξέλιξη των πραγμάτων, εγκλωβισμένα μέσα σε συγκυρίες, ατυχίες και λανθασμένες κρίσεις. Ο Τομά Ρος, ο μπάτσος, έχει τη δική του καταλυτική δικαιολογία που αποσείει την όποια ενοχή από πάνω του. Με τη δική του βολική λογική, ο ταραξίας (ακόμη καλύτερα αν είναι νεαρός άρα εκκολαπτόμενος εχθρός) πρέπει να πάψει να αναπνέει. Και έχει μαζί του ένα ολόκληρο σύστημα καλά δομημένο και μια κοινωνία των πολλών που μένει αμέτοχη να τον στηρίξουν:

Ο Τομά προσέκρουσε στο μίσος με το που φόρεσε τη στολή. Ένα μίσος που ξεχείλιζε από τα μάτια αυτών των πιτσιρικάδων που είχαν εκσφενδονιστεί  στο γήπεδο των μεγάλων προτού προλάβουν να μεγαλώσουν, από ανάγκη, από κακές συναναστροφές, από βαρεμάρα ή απλώς επειδή το μέλλον δεν αναγγελόταν λαμπρό. (σελ.306)

Το σκηνικό φόντο της ιστορίας αναδεικνύει τις αθέατες πλευρές μιας πόλης που θα μπορούσε να είναι στη Γαλλία, στην Ελλάδα, στις Η.Π.Α., όπου γης, αρκεί να μπορούμε να δούμε την υποβαθμισμένη ζωή των μειονοτήτων, τις ανισότητες να καλύπτονται πίσω από μεγαλοστομίες και εύκολες ρητορείες, τη δικαιοσύνη να επιλέγει ποιον και πότε θα θεωρήσει παράνομο, την αστυνομική βία να αποχαλινώνεται, την πολιτική ηγεσία να χτίζει διαπλεκόμενες σχέσεις. Να μπορούμε να δούμε, όμως, παράλληλα την αντίδραση που γεννά η δράση, τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων, το ποτάμι που φουσκώνει.

Κάτω από αυτό το πρίσμα, το βιβλίο της χαρισματικής Μεντί έχει τα απαραίτητα χαρακτηριστικά για να θεωρηθεί επίκαιρο, όσο ολοένα νέα κρούσματα αναφαίνονται γύρω μας και όσο νέα κύματα διαμαρτυρίας αυθόρμητα δημιουργούνται.  Θεωρώ, ωστόσο, πως η αξία του βιβλίου της είναι μεγαλύτερη, όσο κατανοούμε ότι οι δυο πόλοι αυτής της αντιπαράθεσης έχουν μέσα τους μια εφιαλτική παναληπτική συνθήκη που τους διατηρεί διαχρονικά ζωντανούς. Διαβάζοντας το βιβλίο νιώθεις σαν να παρακολουθείς μια απολύτως επίκαιρη σημερινή κατάσταση, ενώ ταυτόχρονα αισθάνεσαι να βλέπεις, σαν σε ταινία με διαδοχικά πλάνα, όλες τις αυθαιρεσίες, τα εγκλήματα  των εξουσιαστικών μηχανισμών και την κατάφωρη αδικία κατά των ασθενέστερων κάθε φορά μελών της «αγαστής μας κοινωνικής συνύπαρξης».

Η Κλοέ Μεντί έχει γράψει ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα σε κοινωνικό και πολιτικό εύρος, με μια γραφή πολύτροπη στις αφηγηματικές τεχνικές της, με το σασπένς ενός νουάρ αλλά με ένα  νοηματικό περιεχόμενο που το κατατάσσει στα πιο σημαντικά σύγχρονα έργα μυθοπλασίας. Η έκδοση πολύ προσεγμένη, η μετάφραση του Γιάννη Καυκιά ικανή να μεταφέρει σωστά την ατμόσφαιρα.

Διώνη Δημητριάδου

Η Κλοέ Μεντί γεννήθηκε το 1992 στα προάστια της Λυών. Γράφει από τα εφηβικά της χρόνια. Το πρώτο της μυθιστόρημα, Monstres en cavale, τιμήθηκε με το βραβείο de Beaune 2014. Το «Τίποτε δεν χάνεται» έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία (Prix Mystère de la critique 2017, Prix Dora Suarez 2017, Prix Etudiant du polar 2016, Prix Blues & Polar και Prix Mille et Une feuilles Noires).

Κυκλοφορεί σε 12η έκδοση ΣΑΠΦΩ ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΩΤΗΡΗ ΚΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΛΕΚΟ ΦΑΣΙΑΝΟ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΡΑΤΩ

Κυκλοφορεί σε 12^η έκδοση

ΣΑΠΦΩ

ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΩΤΗΡΗ ΚΑΚΙΣΗ

ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΛΕΚΟ ΦΑΣΙΑΝΟ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΡΑΤΩ

Τα ποιήματα της Σαπφούς σε μετάφραση από τον ποιητή Σωτήρη Κακίση είχαν πρωτοκυκλοφορήσει από τον Κέδρο το 1978. Έκτοτε έκαναν 11 επανεκδόσεις από τη Νεφέλη και την Ερατώ και τώρα πάλι από τις εκδόσεις Ερατώ η 12^η έκδοση.

Το 1987 δώδεκα ποιήματα από το βιβλίο σε μετάφραση από τον Σωτήρη Κακίση και σε μουσική από τον Σπύρο Βλασσόπουλο  ηχογραφήθηκαν με τη φωνή της Αλέκας Καννελίδου.