Φαντάσματα της Γάζας Πέντε κείμενα Σάββας Μιχαήλ εκδόσεις Άγρα η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Φαντάσματα της Γάζας

Πέντε κείμενα

Σάββας Μιχαήλ

εκδόσεις Άγρα

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Δεν υπάρχω άρα υπάρχω • Fractal

 

Δεν υπάρχω άρα υπάρχω

 

«Ο Πρίμο Λέβι, ο μεγάλος Εβραίος συγγραφέας κι επιζών του Άουσβιτς, προειδοποίησε ότι το γεγονός ότι το μέχρι τότε αδιανόητο συνέβη, σημαίνει ότι μπορεί να ξανασυμβεί. Κι έτσι, στο πρώτο τέταρτο του λεγόμενου 21^ου αιώνα η ανθρωπότητα βλέπει ξανά μπροστά στα μάτια της να συνεχίζεται η γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα και μάλιστα στο βεβηλωμένο όνομα των Εβραίων που εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς». (σ. 59).

Εύστοχη η μνεία του Σάββα Μιχαήλ (Σαμπετάι Μπεν. Μάτσα) στον προφητικό λόγο του Πρίμο Λέβι, που τον οδηγεί στον συσχετισμό της ναζιστικής «λογικής» αφανισμού των διαφορετικών με τη σημερινή γενοκτονία που επιχειρείται κατά του Παλαιστινιακού λαού στη Γάζα. Στα πέντε κείμενα-ομιλίες που περιλαμβάνονται στον τόμο υπό τον εύγλωττο τίτλο Φαντάσματα της Γάζας, παρουσιάζει από ισάριθμες οπτικές γωνίες τη θέση του σ’ αυτή την εφιαλτική «επανάληψη της ιστορίας» – σε εισαγωγικά τοποθετώ τον όρο, καθώς η ιστορία αυτή καθεαυτήν ουδέποτε μπορεί να επαναλάβει τον εαυτό της, ωστόσο οι άμεσες ή έμμεσες αναλογίες είναι υπαρκτές, μπρος στα μάτια μας, και οφείλουμε να τις βλέπουμε καθαρά.

Στο πρώτο κείμενο, «ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ», που δίνει τον τίτλο και σε όλο το βιβλίο, παρουσιάζει τη μοναδική μαρτυρία της Φάτμα Χασσόνα, μέσα από φωτογραφικές αποτυπώσεις, για τη γενοκτονία στη Γάζα. Η Χασσόνα δολοφονήθηκε στις 16 Απριλίου 2025 από ισραηλινό drone μαζί με την οικογένειά της. Η αλήθεια φιμώνεται για μια ακόμη φορά (ως πράξη αντισημιτισμού) από τους σιωνιστές. Οι εικόνες της φανερώνουν τη δύναμη της ζωής απέναντι στον θάνατο, το σθένος ενός λαού που του αρνούνται τις ρίζες του, τον τόπο του, καταδικάζοντάς στον σε μια πατρίδα απούσα, αόρατη. Μία από αυτές τις φωτογραφίες βλέπουμε στο εξώφυλλο του βιβλίου. Ο Σάββας Μιχαήλ θα δει τη Φάτμα σαν ένα ζώντα «Άγγελο της Ιστορίας» του Πάουλ Τσέλαν, όπως τον ερμήνευσε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, σαν Άγγελο που στρέφει προς το παρελθόν, αντικρίζοντας τη σωρεία καταστροφών, αδύναμος να πετάξει προς το μέλλον· το μέλλον είναι η συνέχεια του ολέθρου.

Στο δεύτερο κείμενο, «ΤΖΕΝΙΝ – ΣΤΗΝ ΕΝΑΣΤΡΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΦΙΑΛΤΗ», αναφέρεται στο ποίημα «Τζενίν» της Ετέλ Αντνάν, εκεί που η ποιήτρια, μιλώντας για μια νέα (αραβική) Αποκάλυψη, αντίκρισε τον δικό της άγγελο στη μάχη της Τζενίν, το 2002, να καταγράφει τα εγκλήματα και να της παραδίδει το γραμμένο, προφητεύοντας τη συνέχεια. Κι αν το ποίημα αυτό απηχεί τη σφαγή σε παρελθόντα χρόνο, ποιος δεν το θεωρεί σύγχρονο βλέποντας τους ανοιχτούς πολέμους που τώρα ζούμε, στη Γάζα, στη Μέση ανατολή και στην Ευρώπη;

 

«Η Ετέλ Αντνάν έχει οξεία αίσθηση της τραγικότητας μιας εποχής όπου κυριαρχεί “η αντιπαράθεση του θανάτου των μεν με την πλήθουσα ζωή των άλλων”». (σ. 29).

 

Στο τρίτο κείμενο, «TENEBARE ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟ: SONDERKOMMANDO», μιλώντας για το ποιητικό βιβλίο του Γιάννη Στίγκα SONDERKOMMANDO), εντοπίζει το οντολογικό ρήγμα που το Άουσβιτς άνοιξε στα θεμέλια της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό το ρήγμα: «Κανένας ακροδεξιός αναθεωρητισμός, καμιά εκ του πονηρού εργαλειοποίηση από εκείνους τους ενόχους που τολμούν να μιλούν στο όνομα των αθώων, καμιά ναρκωτική λήθη μιας μίζερης πραγματικότητας δεν μπορεί να το καλύψει». (σ. 41).

 

Στο πολύ ενδιαφέρον τέταρτο κείμενο, «Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ Γ΄ ΡΑΙΧ ΣΤΟΝ 21^Ο ΑΙΩΝΑ», με οδηγό το βιβλίο του Βίκτορ Κλέμπερερ Το σημειωματάριο ενός φιλολόγου, αποκαλύπτεται η δυναμική της γλώσσας των «νικητών», διαρκής στα σημαίνοντά της, κι ας διαφοροποιείται συχνά στα σημαινόμενα, καταλυτική στη λειτουργικότητά της να δημιουργεί «λογικά επιχειρήματα» για να καλύψει τη βία και τον φασισμό της. Είναι ο τρόπος σκέψης, η νοοτροπία που συντηρεί τις πρακτικές αυτές, και η γλώσσα που μετέχει στη διαιώνισή τους. Για παράδειγμα ο όρος «Φρούριο Ευρώπη», απηχώντας τη ναζιστική ιδεολογία και πρακτική, δεν αφορά σήμερα την πολιτική κατά των μεταναστών; Πώς μπορείς να αντιπαλέψεις έναν τέτοιο μηχανισμό;

 

«Να τηρήσεις ακλόνητη μια στάση ζωής όπου θα είσαι έτοιμος να διακινδυνεύσεις τα πάντα, κρατώντας, σύμφωνα και με τον Διονύσιο Σολωμό, πάντα ανοιχτά  πάντα άγρυπνα τα μάτια της ψυχής σου. Χωρίς να εγκαταλείψεις ούτε στιγμή την κριτική σκέψη,  ενάντια στην Καταστροφή. Να μένεις σταθερός στην υπεράσπιση του Λόγου, ενάντια στην Καταστροφή. Να ακολουθείς πιστά τη μέθοδο ανακάλυψης της αλήθειας και αποκάλυψης κάθε συγκάλυψης, κάθε στημένης παγίδας του εχθρού. Κι οι παγίδες των Κυρίαρχων δεν έπαψαν να έχουν προνομιακό πεδίο τη γλώσσα». (σ. 50).

 

Το πέμπτο κείμενο, «DIALOGHI D’ AMORE – ΣΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΛ ΑΝΤΑΛΟΥΣ», θα δούμε την ανέφικτη ένωση του Μαχμούτ Νταρουίς με την Εβραία Ρίτα, τον έρωτα που σκότωσε ο πόλεμος και διέσωσε η ποίηση του σπουδαίου Παλαιστίνιου ποιητή. Ο Σάββας Μιχαήλ θα αναρωτηθεί για το ανέφικτο της συνύπαρξης των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, συνδέοντας φιλοσοφικά το θέμα του με τη «χαμένη αιώνες πριν αραβική αλ Ανταλούζ. Το σταυροδρόμι των πολιτισμών και των μονοθεϊσμών, ο Τόπος όπου Άραβες και Εβραίοι  ποιητές και φιλόσοφοι συν-διαλέγονταν και συν-γράφανε, ο καθένας στη γλώσσα και στη διερώτηση του Άλλου» (σ. 71). Και από εκεί θα προχωρήσει στη θεωρία για τη διαμεσολάβηση των αντιθέτων, επισημαίνοντας όμως, κατά τον Εβραίο διαλεκτικό φιλόσοφο Γιεουντά Αμπραβανέλ, την επιπρόσθετη εσωτερική αντίφαση μέσα στον καθένα από τους δύο πόλους. Κάθε ενότητα είναι ενότητα αντιθέτων. Μια πραγματικότητα με την οποία αξίζει να συμφιλιωθούμε, έχοντας ως κοσμική αρχή του σύμπαντος την Αγάπη.

 

Με τα πέντε αυτά κείμενα ο Σάββας Μιχαήλ, μέσα σε μόλις ενενήντα σελίδες, έδωσε το μέτρο των πραγμάτων, τον τρόπο να εξεταστεί η σύγχρονη κρίση (με τις παλαιές ρίζες) κάτω από την προοπτική μιας συνύπαρξης των αντιθέτων (με τις εσωτερικές τους αντιθέσεις), μιας σύνθεσης που κυνηγήθηκε και κυνηγιέται, δημιουργώντας ένα σύστημα αντιμαχόμενων μερίδων, με την κυριαρχία των δυνατών και τη συνακόλουθη βία και αδικία σε βάρος των αδυνάτων. Homo homini lupus.  

 

Διώνη Δημητριάδου