Γ. Μ. Βιζυηνού Το χειρόγραφο «Λυρικά» των Γενικών Αρχείων του Κράτους Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

 

Γ. Μ. Βιζυηνού

Το χειρόγραφο «Λυρικά»

των Γενικών Αρχείων του Κράτους

Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 Γ. Μ. Βιζυηνού: «Το χειρόγραφο “Λυρικά” των Γενικών Αρχείων του Κράτους»

 

 

 

Μια πολύτιμη έκδοση για τη μελέτη του Βιζυηνού ως ποιητή προσφέρεται από τις εκδόσεις του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη, σε επιμέλεια της Ελένας Κουτριάνου, Καθηγήτριας στο γνωστικό αντικείμενο «Νεοελληνική λογοτεχνία: Θεωρία της Λογοτεχνίας – Συγκριτική Γραμματολογία» του Τμήματος Φιλολογίας, της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Η έκδοση αφορά το μοναδικό διασωθέν αυτόγραφο τετραδίου ποιημάτων του Βιζυηνού, υπό τον τίτλο «Λυρικά», με διακόσια σαράντα ένα ποιήματα, από τα οποία εβδομήντα οκτώ συμπεριελήφθησαν στη συλλογή Ατθίδες αύραι και ένα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Η Διάπλασις των παίδων από τον ίδιο τον ποιητή. Ακόμη εκατόν δέκα ποιήματα από το τετράδιο δημοσιεύθηκαν σε διάφορα έντυπα τα κατοπινά χρόνια. Εν συνόλω εκατόν ογδόντα εννέα ποιήματα μας ήταν ήδη γνωστά. Τα υπόλοιπα πενήντα δύο, εντελώς άγνωστα μέχρι σήμερα, δημοσιεύονται για πρώτη φορά στην παρούσα έκδοση.

Αν και ο Βιζυηνός μεγαλούργησε στη νεοελληνική διηγηματογραφία (ανανεώνοντας τη μορφή και το περιεχόμενο της ηθογραφίας, προσθέτοντας το ψυχογραφικό βάθος), δεν μένει χωρίς κριτική αξιολόγηση η ποίησή του, με τη ζωντανή της στιχουργία, τον ρεαλισμό της σε εικόνες και συναισθηματικές αποτυπώσεις, την ανθρωποκεντρική θεματική της. Να θυμηθούμε τον Κώστα Βάρναλη που εκθειάζει στα Κριτικά του τον ποιητή Βιζυηνό με γνώμονα ένα και μόνον ποίημά του («Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο»), αποκαλώντας τον «Δάσκαλο», γιατί «ξεπερνά όλην την κρύα και ψευτοκλασική περισοτεχνία των Ραγκαβήδων και των Σούτσων, καθώς κι όλη τη ρητορική συναισθηματικότητα των Βαλαωρήτιδων, γιατί έχει μέσα του αληθινή συγκίνηση, τη ζέστα μιας ψυχής, που εξομολογιέται χωρίς να ποζάρει». Αν, λοιπόν, ο ποιητής (άλλωστε ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του κυρίως ποιητή) είχε την ευκαιρία να εξελίξει την ποίησή του, κάτι που δεν του χαρίστηκε στη σύντομη και βασανισμένη τα τελευταία χρόνια ζωή του, ποιος ξέρει σε ποιο ανάλογο ύψος με αυτό της πεζογραφίας του θα έφτανε.

Η σημασία του τετραδίου των «Λυρικών» έγκειται, πέρα από τη δημοσίευση των άγνωστων μέχρι τώρα ποιημάτων του, στην αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο ο Βιζυηνός εργαζόταν στα γραπτά του. Αρχικές καταγραφές που κατόπιν, με αρκετές διορθώσεις, κατέληγαν σε μορφή ικανοποιητική για τον δημιουργό τους ή αλλιώς διαγράφονταν. Αυτή η λεπτουργία στη στιχουργική του, ανάλογη της δουλειάς που επιφύλασσε για τα διηγήματά του,  αναδεικνύει έναν γερό τεχνίτη της γλώσσας και της μετρικής. Ταυτόχρονα στα «Λυρικά» διαφαίνεται η σταδιακή εξάχρονη αποδοχή της δημοτικής γλώσσας, στην οποία συνειδητά καταλήγει έχοντας διανύσει μια πορεία αμφιταλάντευσης, επηρεασμένος από φαναριώτικά κατάλοιπα που διασώζονταν σε πολλούς ομοτέχνους του. Αλλά και στις τελευταίες καταγραφές μπορούμε να διακρίνουμε την ψυχική του ταλαιπωρία όχι μόνο στη νοηματική σύγχυση κάποιων στίχων, αλλά και στον γραφικό χαρακτήρα, που πλέον καθίσταται ασταθής. Έτσι, τα «Λυρικά» συμπληρώνουν τις πληροφορίες για τη ζωή του και το έργο του (χρονικά συμπίπτουν με τη στροφή του στη διηγηματογραφία), εμβαθύνοντας στον ψυχισμό του και προσθέτοντας ψηφίδες στην «τοιχογραφία» της προσωπικότητάς του.

Ξεχωριστή θέση στα «Λυρικά» κατέχουν τα περίπου τριάντα ποιήματα για παιδιά, με τη χρήση της δημοτικής αναγκαία πλέον, προκειμένου να κατανοηθούν από αυτά, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν και μια πρακτική εφαρμογή της διδακτορικής του διατριβής που ως θέμα της είχε το παιδικό παιχνίδι σε σχέση με την ψυχολογία και την παιδαγωγική.

Το περιεχόμενο των «Λυρικών» παρουσιάζεται στην τελική μορφή που έδωσε ο ποιητής μετά τις διορθώσεις. Όμως, στα Σχόλια που ακολουθούν παρατίθενται όλα τα αναγκαία στοιχεία, η χωροχρονική τους τοποθέτηση, η πρώτη δημοσίευση για το κάθε ποίημα, σημειώσεις στο περιθώριο και διαφοροποιήσεις στίχων, ώστε ο μελετητής να τα έχει στη διάθεσή του στη σταδιακή τους διαμόρφωση. Δημοσιεύονται και τα διαγραμμένα από τον ποιητή ποιήματα, με τις κατάλληλες επεξηγήσεις στα σχόλια.

Η επιμελήτρια του τόμου, φροντίζει στην εκτενή εισαγωγή της να μας εισαγάγει στη ζωή του Βιζυηνού, να αφηγηθεί την ιστορία του τετραδίου των «Λυρικών», τις «διαδρομές» του από χέρι σε χέρι, μέχρι να καταλήξει στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και να φθάσει ώς την έκδοση. Ο τόμος αυτός αποτελεί τη φυσική συνέχεια του έργου που η ίδια έχει ώς τώρα κάνει ασχολούμενη με τον ποιητή Βιζυηνό στο τρίτομο έργο Γ. Μ. Βιζυηνού, Τα Ποιήματα Α, Β, Γ, έκδοση και αυτή του Ιδρύματος Ελένης και Κώστα Ουράνη. Όπως τονίζει η ίδια στο εκδοτικό της σημείωμα για την αξία του έργου: «[…] πρόκειται για ένα χειρόγραφο με εργασία εν εξελίξει, που περιλαμβάνει και άγνωστο ποιητικό υλικό και παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την ήδη γνωστή ποίησή του, όπως και για τον τρόπο με τον οποίο εργαζόταν ο ποιητής. Επομένως, παρουσιάζει ειδικό ενδιαφέρον για ντον μελετητή της ποιητικής του, αλλά και γενικότερο ενδιαφέρον για κάθε αναγνώστη της ποίησής του. Άλλωστε, καθώς το πολυσέλιδο χειρόγραφο δεν έχει παραδοθεί μέχρι σήμερα στο αναγνωστικό κοινό σε μια πλήρη έκδοση, αυτή κρίθηκε επιβεβλημένη». (σ. 81).

 

Διώνη Δημητριάδου