Ο άνδρας που ήμουν κάποτε Αν Γουόλς Ντόννελλυ Μετάφραση: Θάλεια Παύλου η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Ο άνδρας που ήμουν κάποτε

 Αν Γουόλς Ντόννελλυ

Μετάφραση: Θάλεια Παύλου

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Ο Ματ και ο Μάθιου • Fractal

 

 

Ο Ματ και ο Μάθιου

«Με φωνάζετε τρελο-Ματ. Τρελόγερο. Λέτε πως δεν έχω πρόσωπο. Θα νομίζετε πως δεν έχω ούτε αυτιά. Νιώθω τα μάτια σας πάνω μου, να κοιτάζουν την κορυφή του κεφαλιού μου, τις ψείρες να παίζουν κουτσό πάνω στο κρανίο μου και να πηδούν στους ώμους μου. Δεν είμαι τόσο τρελός όσο νομίζετε». (σ. 15).

Πώς αντιμετωπίζει ο κοινωνικός περίγυρος έναν άνθρωπο με νοητικό πρόβλημα; Αλλά και πώς ο ίδιος μιλάει για τον εαυτό του, πώς νιώθει, πώς αυτοπροσδιορίζεται; Θέλω να παρακάμψω το πρώτο ερώτημα, καθώς πιστεύω πως πολλαπλώς έχει απαντηθεί και έχει ερευνηθεί ως προς τις συνθήκες που οδηγούν στο περιθώριο άτομα που εύκολα και αβασάνιστα χαρακτηρίζονται ως «μη κανονικά», με κριτήριο πάντα την αποδεκτή κανονικότητα, ικανό ρυθμιστή μιας ανέφελης κοινωνικής ομοιομορφίας. Το πιο ενδιαφέρον έγκειται στον εσωτερικό κόσμο ενός περιθωριοποιημένου ατόμου, αρχικά, στο τι συνιστά γι’ αυτό «χώρο» στον οποίο μπορεί να επιβιώσει, χώρο στον οποίο τον τοποθέτησαν και από τον οποίο βλέπει καθαρά ή παραμορφωτικά ό,τι συνιστά τον κόσμο των άλλων, και κατόπιν, στο ποια είναι η απάντηση που δίνει, όταν το ερώτημα αφορά τον ίδιο, το πρόσωπό του ως υπαρκτή οντότητα με δικαιώματα και ανάγκες.

Η Ντόννελλυ στο πρώτο της μυθιστόρημα (αν και έχει διατρέξει τη συγγραφική της πορεία στην ποίηση, σε πεζογραφήματα και σε θεατρικά έργα) εστιάζει ακριβώς σ’ αυτό. Άλλωστε από την αρχή χρησιμοποιεί το πρώτο αφηγηματικό πρόσωπο, εισχωρώντας στον δικό του κόσμο, ώστε να προσεγγίσουμε τον Ματ, τον ήρωά της, με έναν ευθύ τρόπο, δυνητικά αφτιασίδωτο, χωρίς την παρείσφρηση της συγγραφικής παντογνωσίας. Ακούμε τη φωνή του, τη μνήμη του να επαναφέρει σκηνές και συναισθήματα από την παιδική του ηλικία μέχρι τότε που ακόμη δεν είχε τραυματιστεί με αποτέλεσμα το μη αντιστρεπτό της ασθένειάς του. Σαν να συγκεντρώνει στοιχεία για να δομήσει εκ νέου το «πρόσωπό» του. Ωστόσο, αυτό το «πριν», το «τότε» σκιαγραφεί έναν άνθρωπο διαφορετικό, που ακόμη και η οικογένειά του τον προσέγγιζε με ιδιαίτερη προσοχή ή και με αποστροφή, κυρίως μετά τον αιφνίδιο θάνατο του αδελφού του, του Όουεν Πωλ· ένα ανεπούλωτο ψυχικό τραύμα πριν από το σωματικό και νοητικό.

Ο αποσπασματικός τρόπος που χειρίζεται η Ντόννελλυ τη μορφή που δίνει στη γραφή της, η γλώσσα που χρησιμοποιεί, ο ασύνδετος τρόπος που συχνά οι σκέψεις φανερώνονται, ανταποκρίνεται πλήρως στη διαταραγμένη νοητική λειτουργία του Ματ. Ο ίδιος, όμως, έχει τη συνείδηση του εαυτού του, όταν ήταν ο Μάθιου και όχι ο τωρινός τρελο-Ματ. Αυτός ο δισυπόστατος χαρακτήρας αποδίδεται από έναν διάλογο ανάμεσα στον Ματ και τον Μάθιου, με παρεμβάσεις εμβόλιμες στην αφήγηση, όταν έρχεται αντιμέτωπη η διαταραχή, εκείνο το «κομμάτι» του που περιτριγυρίζεται από τις θορυβώδεις και απειλητικές κάργιες, με το άλλο κομμάτι του που ασφυκτιά, όμως υπάρχει έχοντας τη βαθιά επίγνωση πως αυτά τα δύο συνιστούν την ενιαία ύπαρξή του.

«Τι θα ήμουν χωρίς τα ρο και τα έψιλον και τα λάμδα; Θα ήμουν ο άνδρας που έκανε δείπνο στη γυναίκα του για τα τριακοστά της γενέθλια και δεν έκαψε την μπριζόλα. Θα ήμουν ο άνδρας που έμαθε στον γιο του πώς να χτυπάει την μπάλα με το μπαστούνι του χέρλινγκ. Θα ήμουν ο άνδρας που βοηθούσε την κόρη του να φτιάξει κολιεδάκια από μαργαρίτες στο λιβάδι. Θα ήμουν ο άνδρας που φιλούσε τη μαμά κάθε βράδυ πριν πάει για ύπνο. Θα ήμουν ο άνδρας που… είχε έναν αδελφό που… »

Αλλά δεν είσαι αυτός ο άνδρας, Ματ.

Και για να λέμε την αλήθεια, ποτέ δεν ήσουν. (σ. 83).

Ίσως, διαβάζοντας την ιστορία του Ματ, να διαφαίνεται μια ποιητικότητα στη γραφή της Ντόννελλυ –άλλωστε μια φορά ποιητής, για πάντα ποιητής– όμως πρόκειται για καθαρά αφηγηματικό λόγο που εκτείνεται σε χώρο και χρόνο, που διαγράφει προσεκτικά το διττό πρόσωπο του ήρωα, που αποδίδει αριστοτεχνικά το πώς ο ίδιος «βλέπει» τον εαυτό του. Η ποίηση θα κατόρθωνε να δώσει ένα μέρος όλων αυτών, η Ντόννελλυ το εννόησε και αφέθηκε στην άλλη μαγεία, αυτή της μυθοπλασίας. Ο ποιητικός της εαυτός αναγνωρίζεται, έχοντας αφήσει ίχνη στη γραφή της, και της προσδίδει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Αυτόν που διαφαίνεται από την πρώτη σελίδα, την «προλογική» της μακράς αφήγησης του Ματ:

«Κάθομαι πάνω στην ταφόπλακα που θα σκεπάσει τα κόκαλά μου. Σύντομα θα ανακαλύψετε αυτόν που ήμουν κάποτε, κάτισχνο, ξοφλημένο, με ζαρωμένο δέρμα. […]

Και με το ΤΡΕΛΟΣ τι θα γίνει;

Θα το ξεχάσετε πολύ εύκολα και θα πείτε: “Δεν ήμασταν ποτέ τόσο άκαρδοι!”

Και τον ΜΑΘΙΟΥ που δεν γνωρίσατε ποτέ;

Μετά από μερικές προσευχές, θα πιείτε τις μπίρες σας.

Ξεφυσάτε.

“Ο Θεός ν’ αναπαύσει την ψυχή του”.

Κι εγώ;

Θα καβαλήσω ένα άσπρο άλογο και θα πετάξω στο Νησί της αιώνιας νιότης». (σ. 11).

Σε μετάφραση και σημειώσεις της Θάλειας Παύλου, το απαιτητικό κείμενο της Ντόννελλυ στη σειρά ΚΛΑΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ των εκδόσεων Κουκκίδα. Άλλο ένα διαμαντάκι.

Διώνη Δημητριάδου

.