ΚΟΝΤΡΑ ΡΟΛΟΣ
ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟΝ ΙΑΝΟ
13/10/2025
Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση χθες, 13/10/25, στον Ιανό, γύρω από το μυθστόρημα του Μάνου Κοντολέων "Κόντρα ρόλος", Εκδόσεις Πατάκη-Patakis Publishers. Γιατί έτσι γίνεται με τα πολύ καλά βιβλία.
ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΓΑΡ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ
Στο
πρώτο σου βήμα,
μ’ εκείνο το καθάριο και βέβαιο βλέμμα,
γύρισα την πρώτη μου σελίδα.
Την πρώτη φορά που αμήχανα
πρόφερα μισόλογα με κόμπους,
μου έγνεψες την ελπίδα.
Και κινήσαμε μαζί το μεγάλο δρόμο.
Από την άκρη της γης
ώς τ’ ουρανού τη στράτα.
Και πηγαίναμε μαζί.Πάντα μαζί.
Πότε ’γώ στα βήματά σου,
πότε στις σελίδες μου εσύ.
Κι όλο τρέχαμε, όλο τρέχαμε,
πότε στις βεβαιότητές σου και τη βιάση,
πότε στο ξάφνιασμα και την άργητά μου.
Κι ανάσαινα να σε προλάβω φέγγισμα
και σώπαινα όνειρο να σ’ αγγίξω.
Το γέλιο σου κόκκινη ανατολή
κι η αγωνία μου λιόγερμα βαθύ.
Αυγερινός εσύ και αύρα πρωινή,
αγέρι δειλινού εγώ κι Αποσπερίτης.
Διάβαινες μπροστά κι εγώ ακολουθούσα.
Χρώμα και μύρο η άνοιξη
στα γρήγορα βήματά σου,
ωδή και ύμνος στις σελίδες μου
το λάμπρισμα της μορφής σου.
Και τάχυνα το ρυθμό μου να ισιώσω
και θάρρεψα αντίλαλος της φωνής σου
να σε ακούσω προσευχή
πίστη κοινή να σε σμιλέψω,
παράκληση οι μύχιες πεθυμιές
κι απάντημα ζωής η απόφασή σου.
Και φίλιωνα κι αντέγραφα
στις άγραφες σελίδες μου αλήθειες,
πύκνωμα λόγου και άνοιγμα ψυχής,
όρκους τιμής και δόκιμες υποσχέσεις.
Με κοίταξες, τις σκέψεις μου αφουγκράστηκες
και γρηγόρεψες την υπράσπισή μου.
«Φιλόσοφος γαρ!
Οι σελίδες σου το γράφουν.
Ο χρόνος είναι πρόβλεψη
και πρόσταγμα ανάγκης η αγάπη.
Του νου το ταίριασμα αποζήτηση
και της ψυχής το μιλητό αρμονία.
Φιλόσοφε γαρ!
Οι γειτονιές δε σμίγουνε.
Γνωρίζονται, αγαπιούνται
μα μένουν γειτονιές!»
Και φάνταζες ανθισμένη μυγδαλιά
και μάκραινες κελαηδισμός τ’ Απρίλη
και έμενα δέντρο φθινοπωρινό
κι αλάργευα νυχτοπουλιού απόηχος.
Γιώργος Αλεξανδρής
(Φωτογραφία: Rodney Smith "Chasing butterfly")
Βηματισμοί
Πεζοπορίες στο άστυ
Ένα δοκίμιο
Αλέξανδρος Παπαγεωργίου-Βενετάς
Εκδόσεις Άγρα
Η γοητεία της περιδιάβασης
Τα λόγια του Σενέκα στην προμετωπίδα («Η φύση μάς
έδωσε τα πόδια για να περπατάμε και τα μάτια για να βλέπουμε») προετοιμάζουν τη
διττή περιδιάβαση μέσα στο αστικό τοπίο, όπως την καταγράφει ο Αλέξανδρος
Παπαγεωργίου-Βενετάς (αρχιτέκτων, πολεοδόμος και ιστορικός της πολεοδομίας) στο
πρόσφατο δοκίμιό του, στην καλαίσθητη έκδοση της Άγρας. Διττή η περιδιάβαση,
καθώς αφενός αναπτύσσεται ένας «διάλογος» του σώματος με τον χώρο, αφετέρου η
σκέψη προκαλείται για το δικό της ταξίδι. Ο Βενετάς εντάσσει στις δικές του
σκέψεις χωρία είκοσι τριών συγγραφέων από την ελληνική και διεθνή γραμματεία
–σαν ένα «αντιφώνημα»– δημιουργώντας έτσι ένα πολυφωνικό σύνολο από
διασταυρούμενες εντυπώσεις και γνώμες. Σκέψεις του Μπωντλαίρ, του Παπαδιαμάντη,
του Βάρναλη, του Σεφέρη, του Ροΐδη, του Βάλζερ, του Πόε, του Φουριέ, του
Γκαίτε, κ. α. Διαβάζοντας νιώθουμε πως δίπλα στη φυσική συνθήκη του βηματισμού
πορεύεται στοχαστικά και η ψυχική.
Μια ενδιαφέρουσα, διαφορετική θέα στην καθημερινότητα
της κίνησης, μια περιπλάνηση που διακόπτει την αναγκαστική μετακίνηση για να
εντάξει με τον πανάρχαιο φυσικό τρόπο το σώμα μέσα στον χώρο. Οι άνθρωποι στο
δοκίμιο αυτό δεν περπατούν απλώς, μοιάζει να μετρούν τη γη με τα βήματά τους,
διαφοροποιώντας την κίνησή τους αναλόγως, αν είναι ημέρα ή νύχτα, αν ο χώρος
είναι οικείος ή πρωτόγνωρος, αν συνυπάρχουν και άλλοι («πλήθος, το καλούμενον
βάναυσον», κατά τον Αριστοτέλη) ή πρόκειται για μοναχικό περίπατο,
προσαρμόζοντας τον βηματισμό τους στις ιδιομορφίες του εδάφους, τη διάρκεια της
πορείας. Είναι στην ουσία παρατηρητές, κατά τον Μπωντλαίρ «πρίγκιπες» που
χαίρονται την ανωνυμία τους. Θαυμάζουν το τοπίο που μεταμορφώνεται από τις εναλλαγές
του φωτός. Δέχονται τα μηνύματα του κόσμου γύρω τους, συνδυάζοντας τη φυσική
άσκηση με τον στοχασμό.
Αυτός ο πλάνης, ο flâneur, συνειδητοποιεί πόσο ανάστροφα βρίσκεται μέσα στον σύγχρονο κόσμο, καθώς περιφέρεται ασχολούμενος «με έργα ουχί παραδεδεγμένης χρησιμότητος», όπως τον ορίζει ο Παπαδιαμάντης, έχοντας αντιστρέψει την έννοια του χρήσιμου από στενά και υλικά ωφελιμιστικό σε ό,τι χαροποιεί τον ίδιο, σε ό,τι εμπλουτίζει τη σκέψη του. Η πορεία του δεν έχει κάποιο στόχο, ως τέλος, αυτή η ίδια η πορεία είναι ο στόχος. «Θυραυλείν και πλανάσθαι», κατά τον Πλάτωνα, ή απλώς «Δρομοπάθεια», κατά τον Βάρναλη. Δεν ενδιαφέρεται για τίποτα άλλο παρά μόνο να γνωρίσει ό,τι συναντά· δεν στοχεύει στην κτήση των πραγμάτων αλλά, με ελεύθερη σκέψη, στη γνώση τους. Ο περιπλανητής χαίρεται την αποκοπή του από την ανάγκη.
Θα καταγράψει, ωστόσο, και βηματισμούς αναγκαστικούς,
όπως αυτούς των μεταφορέων, των εργαζομένων προς και από τη εργασία τους, θα
προσεγγίσει την ψυχοσύνθεσή τους, σε αντιπαράθεση με αυτήν του θιασώτη της
περιδιάβασης.
Σε ένα ξεχωριστό κεφάλαιο διαβάζουμε εμπειρίες από
βηματισμούς του συγγραφέα, διάσπαρτες μέσα στα χρόνια (από το 1944-2024), εν είδει ένθετου, μετά από την ανάλυση της
λειτουργικότητας των μετακινήσεων που προηγήθηκε. Έτσι θα δούμε τη γοητεία ενός
περίπατου στα υψώματα του Προφήτη Ηλία παραμονές του ελληνοϊταλικού πολέμου,
νεανικές παρελάσεις λίγα χρόνια μετά, πολιτικές πορείες και διαδηλώσεις,
περιηγήσεις στην Πλάκα, επισκέψεις στα κοιμητήρια (μια σιωπηλή προσκύνηση), ακόμα και περίπατο του περιορισμού, με
μετρημένα τα βήματα «κατ’ οίκον».
Το δοκίμιο του Βενετά επιχειρεί να δείξει πώς μπορούμε
να ζούμε «αδιαμεσολάβητα» μέσα στη
πραγματικότητα, ενώπιος ενωπίω. Να γνωρίσουμε το υπαρκτό και όχι το
εικονικό, που μας προσφέρεται αβίαστα και απρόσκοπτα. Από εκεί που με τα
σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας μπορούμε να βρισκόμαστε οιονεί παντού, μας
μεταφέρει την ξεχωριστή αίσθηση βίωσης μιας φυσικής παρουσίας, στη θέση της
δυνητικής virtual. Πέρα, όμως, και από αυτό,
πρόκειται για ένα δοκίμιο με ζωντανό λόγο, που διαβάζεται προσφέροντας κίνητρα
για σκέψη. Κατορθώνει να μεταφέρει τη γοητεία της περιδιάβασης ως κίνητρο για μια
ζωή πιο φυσική. Ο άνθρωπος μέσα στον χώρο του, όπως από πάντα ήταν, μόνο που
χρειάζεται να τον νιώσει σαν δικό του χώρο εν αναπτύξει.
Διώνη Δημητριάδου
Απόσπασμα
Το υποκείμενο , η ανθρώπινη μονάδα βαπτισμένη στην
πραγματικότητα της δράσης και της αντιπαράθεσης με τον κόσμο «εκ του
«σύνεγγυς». Με την άσκηση του βηματισμού, με την πεζοπόρο μετακίνησή μας πάνω
στο έδαφος, την γη που μας φέρει, βεβαιώνουμε κατά τον πιο ενεργό τρόπο την
άμεση παρουσία μας σε ένα πραγματικό και όχι δυνητικό παρόν. Βαδίζω και
αισθανόμενος ότι βαδίζω υπάρχω. (σσ. 86-87).
ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ
Κυκλοφόρησε
από τις Εκδόσεις Όταν το νέο βιβλίο του Αθανάσιου Δαββέτα «Πολύ σας αγαπήσαμε».
Επτά
καλογραμμένα διηγήματα, τοποθετημένα χρονικά μέσα στις δεκαετίες του ΄60, του
΄70 μέχρι και αρχές του ’80, μέσα σε μια εποχή ανακατατάξεων, που μιλάνε για τη
δύσκολη ενηλικίωση κάποιων νεαρών ανδρών, τον αγώνα για την επιβίωση και την
αξιοπρέπεια, τον έρωτα, αλλά και τον ανήθικο ανταγωνισμό, την απώλεια προσφιλών
προσώπων και, τελικά, τον ίδιο τον θάνατο. Επιστέφονται στο τέλος, χάριν
επιλόγου, από ένα πεζό ποίημα για τον ανθρώπινο αγώνα και την αντοχή, αλλά και
το όραμα που απαιτεί αυτός.
Βιογραφικό
Πεδίο
ροής
Νίνα
Ράπη
Κάπα εκδοτική
η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal
στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ
ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Στην αδιάκοπη ροή των σχέσεων • Fractal
Στην
αδιάκοπη ροή των σχέσεων
Οι ιστορίες
της Νίνας Ράπη συνιστούν μια «μελέτη» (ας επιτραπεί ο όρος, αν και μιλάμε για
μυθοπλασία) στα όρια των σχέσεων, με όποια μορφή κι αν τις εννοήσουμε, σε όποια
ιδιαίτερη συνθήκη αναζητήσουν τη δυναμική τους. Σχέσεις που εκκινούν από τον
ρόλο τους στη συμβατικά δομημένη κοινωνία, ακολουθώντας την κυρίαρχη λογική,
την τετράγωνη και περιοριστική. Δεν μπορούν, όμως, να ελέγξουν τη λειτουργία
του αρχέγονου ασυνειδήτου, με την απρόβλεπτη και καθοριστική συχνά εισχώρησή
του στον χώρο του υπαρκτού, όπως και αυτήν του υποσυνειδήτου, που βρίσκει τον
χώρο του ονείρου για να εκφράσει όσα υποκρύπτονται ξεχασμένα, ή να ερμηνεύσει
κατά το δοκούν τις ασύνειδες αρχετυπικές πληροφορίες.
Στον
τρόπο που η Ράπη προσεγγίζει τις ανθρώπινες σχέσεις, τους φιλικούς, ερωτικούς,
οικογενειακούς δεσμούς, πότε κυριαρχεί η λογική, δείχνοντας ένα σταθερό
περιβάλλον χωρίς πολλές εκπλήξεις, πότε παρεισφρέει μια φαντασιακή κατάσταση, ονειρική
ή εφιαλτική, για να αποδομήσει ό,τι φαινόταν γνώριμο και οικείο. Στην ευφυή
ιστορία «Παράσταση χωρίς πρόβα», με το χιούμορ να δρα καταλυτικά, η αμφισβήτηση
της λογικής (εδώ στο όνομα των μαθηματικών κανόνων) αναδεικνύεται με ένα
πρωτότυπο πείραμα αυτοσχεδιασμού χωρίς νόημα και λογικό ειρμό, που όμως, όπως
θα πει ο ήρωας:
Όλο αυτό με διασκέδαζε αφάνταστα και με έκανε να σκέφτομαι πόσο πρωτότυπα πράγματα μπορούν να προκύψουν από αυτοσχέδια πειράματα, κάτι εντελώς διαφορετικό από το μαθηματικό σκεπτικό. («Παράσταση χωρίς πρόβα», σ. 77).
Μια
διαρκής ροή τις χαρακτηρίζει, όπως το ρεύμα του ποταμού, σε άμεση σύνδεση με τη
ροή του χρόνου, την ασύλληπτη έννοια για την ανθρώπινη λογική. Μοιράζοντας τον
χρόνο –σε μια απόπειρα ελέγχου– σε μετρήσιμα χρονικά διαστήματα, απλώς τον
τεμαχίζουμε χωρίς να εννοούμε πως αυτός (κατά τον Ευριπίδη) «ακούραστος πάντα
σε αιώνια ροή διαρκώς γεννά ο ίδιος τον εαυτό του».
Είναι
σημαντικό πως οι ήρωες των ιστοριών της Ράπη αναζητούν τα όριά τους· άλλοτε
αποτυγχάνουν εγκλωβισμένοι στις συντεταγμένες τους, άλλοτε επιλέγουν να τα
υπερβούν. Σε κάθε περίπτωση, λειτουργούν πέρα από τους δεδομένους ρόλους του
φύλου τους, πιστοί σε μια ενδότερη συνθήκη μιας μεταμόρφωσης, και αυτής σε
διαρκή ροή. Αν πρέπει να εντάξουμε σε μια κατηγορία τη γραφή της Ράπη (χωρίς,
ωστόσο, αυτό να είναι απαραίτητο), θα λέγαμε πως πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα
queer γραφή που υπερβαίνει τις επιβεβλημένες
«κανονικότητες», θεωρώντας πως πρόκειται
για δεσμευτικές κοινωνικές κατασκευές. Η Ράπη γράφει για τη ρευστότητα και την
αμφισβήτηση κάθε απολυτότητας. Πρόκειται για μια τολμηρή γραφή από τις
ελάχιστες που φθάνουν τόσο βαθιά να εννοήσουν την ελεύθερη επιλογή, το κόστος
της αλλά και την εσωτερική δικαίωση στην κατακτημένη ισορροπία. Τα πρόσωπα των
ιστοριών της φθάνουν στη γνώση του εαυτού τους, κατανοούν τον κόσμο που τους
περιβάλλει, αλλά και τη θέση τους σ’ αυτόν τον κόσμο, όσο διαφορετική, όσο
ελεύθερη στη διαφορετικότητά της.
Ο τρόπος
της, λιτός και απολαυστικός στην αφαίρεση κάθε περιττού στοιχείου, με
ενσωματωμένο διάλογο να διασπά την αφήγηση, με σκόπιμη «άγνοια» των δομικών
αφηγηματικών στοιχείων, μας προσφέρει μια φρέσκια ματιά στους γνωστούς
αφηγηματικούς τρόπους. Η εναλλαγή των αφηγηματικών υποκειμένων κινείται πότε
προς την προσωπική εξομολόγηση (ένα βλέμμα στον καθρέφτη) και πότε στην εξωτερική παρατήρηση – τη γνωστή συγγραφική
«απάτη» που μεταθέτει την οπτική παραμένοντας πάντα, εντούτοις, προσωπική. Στα
«Θραύσματα», τις δώδεκα μικρο-ιστορίες, η εναλλαγή αιφνιδιαστική και
αποκαλυπτική. Ιστορίες που θα ακούγονταν ιδανικά σε μορφή θεατρικού αναλογίου.
Μετά από
όλη αυτή τη ροή, έρχεται η τελευταία ιστορία («In stillness»), η
μεγαλύτερη και πιο ενδιαφέρουσα όσο και διαφορετική από όλες, να φανερώσει μια
ακινησία. Την ακινησία των νεκρών, σε άμεση ανάγνωση, που παραπέμπει στην
ποθητή ηρεμία, στο καταστάλαγμα, στη συμφιλίωση με την ενδότερη ταυτότητα.
Η γραφή της
Ράπη έχει τη δική της ταυτότητα, δεν μοιάζει με καμία άλλη, και αυτό είναι και
το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό της. Χρησιμοποιώντας στην αναίρεσή τους δόκιμες
τεχνικές, κατορθώνει να δώσει νέα πνοή στην πεζογραφία, εκφράζοντας ταυτόχρονα θέσεις
ξεκάθαρες. Δεν είναι τυχαίο πως διαβάζοντας τις ιστορίες της νιώθεις πως τα
πρόσωπα ανάγονται πάνω και πέρα από τις έμφυλες ταυτότητες, κινούμενα από την
εσωτερική τους διάθεση, διαρρηγνύοντας το κοινωνικά αποδεκτό status.
Και
φυσικά, όπως είναι αναμενόμενο στην καλή λογοτεχνία, η γραφή αυτή γεννά
ερωτήματα. Ερωτήματα που θέτει ο αναγνώστης στον εαυτό του, κυρίως όταν οι
ιστορίες παραμένουν ανοιχτές και μετά την τυπική τους ολοκλήρωση. Παραθέτω
απόσπασμα (την τελευταία παράγραφο) της «Επιμελήτριας», της ιστορίας για τον
ερμαφρόδιτο Ορφέα και την απόρριψή του από τη σύντροφό του:
Παρόλο που αποδείχθηκε
ότι η τύφλωσή μου ήταν καθαρά παθολογική, δεν μπορούσα να βγάλω από το
μυαλό μου ότι ίσως είχε μια ψυχολογική χροιά. Σκεφτόμουν διάφορα: ότι ήταν η
υλοποίηση της απώλειας του Ορφέα· η τιμωρία που επέβαλα στον εαυτό μου για τον
τρόπο που του φέρθηκα. Ότι δεν είχα την τόλμη να βιώσω το σημείο καμπής που
επερχόταν και θα άλλαζε τη ζωή μου. Έτσι διάλεξα μια κατανοητή, ιατρικά
αποδεδειγμένη πάθηση που με ώθησε να αλλάξω την πορεία μου. Ότι, ότι, ότι. Αν,
αν, αν. Όπως καταλαβαίνετε, είναι πολλές οι ερωτήσεις, αλλά απαντήσεις δεν έχω. (‘Η
επιμελήτρια», σ. 52).
ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ
Διαβάστε το βιβλίο ή κατεβάστε το σε μορφή pdf από την Ανοιχτή Βιβλιοθήκη
«Ναύπακτος επί τρία» – Ποιητική συλλογή του Μιχάλη Κατσιγιάννη - Ανοικτή Βιβλιοθήκη
Δείγμα γραφής:
Ποίηση δωματίου
Το ύφος
Δεν έχει σχέση με τον ποιητή
Καμία
Η γραφή είναι
Που τον ζαλίζει
Τον κατακτά
Και μετά
Τον κυριεύει
Τον ελέγχει
Και τον κατοικεί
Και μετά
Τον ανέχεται
Τον ψαχουλεύει
Τον προκαλεί
Σπάσε πια
Η γραφή
Εγκλητικός λόγος
Κι ο ποιητής
Απλώς νομίζει
Ότι απέχει.
Του Αδώνιδος οι ποιητικοί κήποι
Πώς να αναμετρηθείς με το τέρας; Πώς να μιλήσεις τα αμίλητα; Και ποιος ο αρμόδιος; Η βιολογία; Η φυσική; Η ιατρική; Η θεολογία; Μήπως η ποίηση;
Αλλά επανερχόμενη κι η διερώτηση για την ποιητική εμμονή γύρω απ’ το θέμα. Μαζί με τη δηλωμένη ή αδήλωτη ένσταση μιας ακόμη ποιητικής διαφυγής απ’ το εδώ και απ’ το τώρα. Των μακάριων κατοίκων της χώρας των μακάρων με τα μακάρια θέματά τους, κατά πώς το ’χα διατυπώσει ειρωνικά κάπου αλλού. Χρόνια όμως που σκιαμαχώ λογοτεχνικά με το εδώ και με το τώρα. Βαριά γαρ η μαρξιστική κληρονομιά σε όσους επιστρέφουμε στους οικείους θεωρητικούς τόπους μιας ανεπίστρεπτης νιότης κι ελπίδας, σαν νοηματική βάση για την εννόηση του παρόντος. Ένα έστω και ξεχειλωμένο θεωρητικό περίγραμμα, για να δώσουμε σχήμα στην ομίχλη που μπαίνει από παντού στο σπίτι. Μ’ όλες τις πληγές που ξύνουμε και μ’ όλες τις διαψεύσεις που υποφέρουμε, καθήμενοι μονάχοι μπρος στο παράθυρο με το βλέμμα κολλημένο στον δρόμο.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, οι δικές μου θεματικές εμμονές κι ειρωνικές διερωτήσεις, η δυσκολία μου δηλαδή να αντιληφθώ, ότι ουδείς δικαιούται να δικαιώνει ή να μη δικαιώνει ιδεολογικώ τω τρόπω και τα μέσα την ποιητική θεματική. Επιχειρώντας μια άλλη παρείσφρηση της ιδεολογικής στράτευσης, συντηρητικής ή προοδευτικής καμία σημασία, στην Κοιλάδα των Μουσών. Και να συμπληρώσω, έστω και αργοπορημένος, ότι στο θέμα του θανάτου, όπως και στο θέμα του έρωτα κείται η πιο επαναστατική πράξη της ποίησης, καθότι εδώ η νίκη της, ή ακριβέστερα η διαρκής μάχη της ενάντια σε κάθε θεολογία και επιστήμη.
Εδώ λοιπόν, στο θέμα του θανάτου, σαν ορισμένη απώλεια, σαν υπαρξιακή αγωνία, σαν οδυνηρή μνήμη, η τελευταία συλλογή της Δημητριάδου, με μια αίσθηση αναλυτικής ποιητικής πραγματείας απ’ την αρχή ως το τέλος, που μοιράζεται στα επιμέρους ποιήματα, όπου το καθένα διατηρεί τη νοηματική και ποιητική αυτονομία και από κοινού με όλα τα άλλα δημιουργεί τη δομή ενός ενιαίου όλου – μια ενότητα δηλαδή στην ποικιλία και μια ετερότητα στη σύνθεση, με διαφορετικές κάθε φορά θεάσεις, όψεις και πτυχές του ίδιου και του αυτού θέματος που συνενώνονται χάριν του κοινού κλίματος και των επανερχόμενων μοτίβων, όπως οι μικρές Παρασκευές και ασφαλώς του Αδώνιδος οι κήποι.
Με το σύμβολο των αντλημένων από την αρχαιοελληνική μυθολογία κήπων να απαντάται παραλλαγμένο στο χριστιανικό τυπικό της Μεγάλης Εβδομάδας στα δύο κρίσιμα ορόσημά του, τη Σταύρωση της Μεγάλης Παρασκευής, οπότε και η ληξιαρχική πράξη του θανάτου, και την Ανάσταση της Κυριακής του Πάσχα, οπότε και το θαύμα της αιώνιας ζωής: μια διαρκής συνομιλία της αρχαιοελληνικής μυθολογίας και του χριστιανισμού με την πρώτη να λειτουργεί σαν διακείμενο του δεύτερου, μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης, θαυμάτων και λόγου, που αναβαπτίζεται εντός νέου εννοιολογικού πλαισίου και μιας άλλης δογματικής της πίστης, διαδικασία απ’ την οποία θα περίμενε κανείς σαν ευθύ ή πλάγιο ποιητικό υπαινιγμό την αποκαθήλωση της μοναδικότητας και την υπονόμευση της θεολογικότητας, ότι δηλαδή ανθρώπινες κατασκευές όλα αυτά είτε πρόκειται για τον αρχαιοελληνικό μύθο είτε πρόκειται για τη χριστιανική θρησκεία, όμως ό,τι στο τέλος μένει είναι το βαθύ αίσθημα του ποιητικού σεβασμού και μια διάθεση ποιητικής συμφιλίωσης των αντίμαχων λόγων, που είτε έτσι είτε αλλιώς επιχείρησαν, επιτυχώς ή ανεπιτυχώς, να ορθωθούν μπροστά στο τέρας του θανάτου επ’ ανθρωπίνη ωφελεία.
Χρόνια που τη διαβάζω τη Διώνη – ναι, θα πω συνειδητά και εσκεμμένα «τη Διώνη», κι ας στραβομουτσουνιάζει η κορεκτίλα μιας κριτικής αντίληψης. Που θαρρεί πως με τις πληθυντικές και κριτικές συμβατικότητες θα εξασφαλίσει την έξωθεν καλή μαρτυρία. Μα το επίδικο στην ίδια τη γραφή δεν είναι οι τύποι αλλά η ίδια η γραφή, το να γράφεις θετικά για ό,τι θετικό και αρνητικά για ό,τι αρνητικό – πάντα όμως καλοπροαίρετα και δίχως το ανεβασμένο φρύδι, έξω από αυτή την ευκολία της κριτικής εξουσίας τού «όλα τα σφάζω κι όλα τα μαχαιρώνω», εννοώ με την αναγκαία πάντα κριτική ταπεινοφροσύνη, του ότι αυτό πιστεύω αλλά μπορεί και να σφάλλω, φοβάμαι όμως ότι ξεμάκρυνα ξανά, ενώ είχα στο μυαλό να γράψω γι’ αυτή τη σπάνια αρετή που εκτιμώ βαθύτατα στη γραφή της Διώνης, να στέκεται εξωτερικά ατάραχη, να φαίνεται δωρικά βλοσυρή και από κάτω να συνταράσσεται από ρεύματα και δίνες, όπως ακριβώς η εξ όψεως ήρεμη ανοιχτή θάλασσα.
Ας μου συγχωρεθεί που σ’ όλη αυτή τη δική μου φλυαρία δεν μπορώ να επεκταθώ στις τεχνικές πλευρές της συλλογής, όσον αφορά τη μετάπλαση του βιώματος σε ποιητικό λόγο, τη συνομιλία της με προηγούμενες συλλογές, την έννοια του ποιητικού ήθους που κομίζει λόγω και έργω κτλ., αλλά έναν διαφορετικό κριτικό λόγο αναζητώ εδώ και χρόνια, που θα αφήνει το ήσσον για να καταπιαστεί με ό,τι σπαρταράει, βογκάει και οδύρεται, και δεν θα μπορούσα να βρω καλύτερη ευκαιρία από τούτη τη συλλογή τούτης της ποιήτριας.
Κάποια βιβλία, ακόμη και καλά, διαβάζονται άπαξ. Σε κάποια άλλα επιστρέφεις. Όχι μόνο για τις επιστρώσεις νοημάτων που διαρκώς ανακαλύπτεις. Όθεν το κρίσιμο σημείο μεταξύ καλού και πολύ καλού, πολύ καλού και εξαιρετικού κτλ., το ότι έχει δηλαδή να πει για την οριακή πραγματικότητα που ζεις αλλά αδυνατείς να διαχειριστείς. Όσον αφορά λοιπόν εμένα, πολύ πρόσφατα ο παρατεταμένος θρήνος για την κόρη ενός φίλου – με τις μέρες στην εντατική και ό,τι ακολούθησε. Του Αδώνιδος τους κήπους είχα για παρέα, τρίτη και τέταρτη στη σειρά ανάγνωση, κάπου στην κορφή του Ελικώνα, στις πιο δύσκολες ώρες της ημέρας, στις πιο μικρές.
Είπα όμως «ανάγνωση» αλλά δεν ήταν ανάγνωση. Ούτε μόνο μελέτη, όπως θα όριζε το στερεότυπο αντιθετικό ζεύγμα. Είναι βύθισμα, είναι πνιγμός, είναι λυγμός, είναι περιπλάνηση, θέλω να πω ότι είναι κυρίως εν και διά τοις πράγμασι εμπειρία τούτη η ανάγνωση-μελέτη-καταβύθιση. Με τις λέξεις να αποκτούν υλική υπόσταση και να βρίσκουν όγκο, ονομάζοντας τα πιο μύχια, τα πιο σκοτεινά, τα πιο τρομώδη. Κατά τον τρόπο των μοιρολογιών που ακόμη μοιρολογούνται στα πιο ορεινά και απομονωμένα χωριά: όλο το βράδυ παρέα με τις γριές μοιρολογίστρες, που μαζί με τον δικό σου πεθαμένο δε χάνουν την ευκαιρία να θρηνούν και τα δικά τους τα θανατικά.
Δεν ξέρω πιο επαναστατική πράξη της ποίησης απ’ το να ηχεί τη φωνή αυτών των θρήνων. Δεν ξέρω πιο επαναστατική πράξη της ποίησης απ’ το να δίνει στις λέξεις αναλγητικές ιδιότητες, να τις κάνει χάδι, παρηγοριά και ένα χέρι στον ώμο. Εντέλει, δεν ξέρω πιο επαναστατική πράξη της ποίησης απ’ τη δίχως τον αναμενόμενο ύμνο προς τη ζωή άρση της ενώπιον του τέρατος του θανάτου.
