Οι χαραυγές
Χρήστος Κεραμίδης
Όλες οι χαραυγές δεν
μοιάζουν
μεταξύ τους.
Κάθε Ανατολή κρύβει το δικό της
μεγαλείο,
τη δική της προοπτική
για σένα,
που έχεις το προνόμιο να βλέπεις
—αφημένος σε μια παιδική σου
προσμονή—
τα μακρινά βάθη του
ορίζοντα.
Πίσω απ’ τα γυμνά
βουνά της Σαμοθράκης!
Χρήστος Κεραμίδης
Βόρεια ακρωτήρια (ανέκδοτο)
Συμμετέχουμε στη
Διεθνή έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης!
Περιπλανώμενος
Ο μονόλογος ενός συγγραφέα
Φώτης
Θαλασσινός
εκδόσεις Οδός Πανός
«μερικοί
άνθρωποι είναι δολοφόνοι»
Αυτός ο κόσμος είναι σκληρός σαν κακός γονιός. Σαν
γονιός που διώχνει το παιδί του. Σαν φίλο που σε κατακρίνει. […] Μερικοί
άνθρωποι είναι δολοφόνοι.
Φοβάμαι ότι αυτό το σημείωμα καμία σχέση δεν θα καταλήξει να έχει με την κριτική βιβλίου, έτσι όπως εξελίσσεται κι αυτό σε μια κραυγή, που δύσκολα κι αυτή εκστομίζεται, απέναντι σε κατάφωρες αδικίες. Προτιμώ, σε κάθε περίπτωση, να ηχεί έτσι άναρχη κι αυτή, όπως ευτυχώς άναρχη (πόσο ακόμη πιο θετικό κι αυτό το πρόσημο της λέξης!) είναι και η γραφή του Θαλασσινού. Μάλλον γιατί έτσι έχει μια ελπίδα να ακουστεί καλύτερα, αυθόρμητη και διαυγής, πέρα από θεωρητικές αρχές που κανονίζουν τα της αποδεκτής κριτικής.
Επιλέγω ένα απόσπασμα
από τον συνταρακτικό μονόλογο, που από μόνο του δίνει λόγο ύπαρξης στο βιβλίο.
Στα λόγια αυτά διαβάζουμε την απόγνωση –απότοκο μιας περιπέτειας ζωής του
συγγραφέα– ταυτόχρονα όμως και την απόλυτη συνειδητοποίηση της διακριτής θέσης
στον κόσμο που αποκομίζει ως μοναδικό στην τραγικότητά του «έπαθλο». Τίποτα δεν
δίνεται χωρίς βαρύ αντάλλαγμα:
Περιμένω ν’ αγιάσω για να βλέπω την έκπληξη στα μάτια των άλλων, στην οπτική
τους επαφή με το άκτιστο φως που θα με κυκλώνει. Είναι ένας ελάχιστος εγωισμός
να προσδοκάς την προσοχή των γύρω σου στη θωριά σου. Είναι όμως και κάτι
θεμιτό, έχοντας υποστεί τις τόσες ταπεινώσεις, να θες να ξέρεις τι απέγινε η
ψυχή σου. Αν σώθηκε μες στα πολλά τα πεδικλώματα, τις πτώσεις, τους
διαγκωνισμούς απ’ τους επίβουλους κακούς. Ας φέξει αυτή η άλως των ξεχωριστών
στη κεφαλή μου του κλέους. (σ.70-71)
Ένα σχόλιο
κλείνοντας για τον τίτλο, Περιπλανώμενος
–γιατί ως πλάνης και ανέστιος ουσιαστικά διαβιοί ο γράφων– και για τον υπότιτλο, Ο μονόλογος ενός συγγραφέα – γιατί καταδεικνύει έναν από τους
λόγους που κάποιος αποφασίζει την έκθεση μέσω της γραφής ή αλλιώς αποδεικνύει
πως η γραφή απαιτεί προσωπικό αίμα να πηγάζει από αληθινά βιώματα. Όσα
επίπλαστα κι αν σωρεύσει επάνω της, αυτό που την καθιστά διακριτή και άξια
μνείας είναι η πραγματική αιμορραγία του σώματος και της ψυχής.
Διώνη Δημητριάδου
Η γεύση της γραφής
Φαζίλ Χιουσνού Νταγλάρτζα
ανθολόγηση
- μετάφραση – εισαγωγή:
Αριστοτέλης
Μητράρας
εκδόσεις
Βακχικόν
«[…] κοιτάζοντας
τα ποιήματά μου από μία απόσταση, εκείνο που διακρίνω είναι τούτο: σκεφτείτε
μια απέραντη θάλασσα. Υπάρχει και μια λέξη σε κάθε της εκατοστό από την επιφάνεια
έως τα βάθη της. Ο αναγνώστης θα διαβάσει το ‘ψάρι’ που βρίσκεται στο επίπεδό
του». Με τα λόγια αυτά προσδιορίζει ο Φαζίλ Χιουσνού Νταγλάρτζα (Κωνσταντινούπολη
1914 – 2008, από τους πιο παραγωγικούς ποιητές της τουρκικής λογοτεχνίας, με
μια ζωή αφιερωμένη στην ποίηση) τη φύση του ποιητικού του έργου ενώ ταυτόχρονα
δίνει εν συνόλω το λογοτεχνικό τοπίο και τη συμμετοχική παρέμβαση του εκάστοτε
αναγνώστη, αποκαλύπτοντας έτσι τον διαρκή διάλογο ανάμεσα στον δημιουργό και
τον αποδέκτη του – μια σχέση προφανώς αμφίδρομη που καθόρισε τον τρόπο με τον
οποίο η λογοτεχνική γραφή λειτούργησε στη σκέψη του. Στην πολύ σημαντική για τα
ποιητικά πράγματα σειρά των εκδόσεων Βακχικόν «Ποίηση απ’ όλο τον κόσμο», ο
Αριστοτέλης Μητράρας, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών και
Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, αναλαμβάνει να μας μυήσει στην ποίηση του
σπουδαίου Τούρκου ποιητή ανθολογώντας και μεταφράζοντας πάνω από εκατό
ποιήματα, ενώ μας εισάγει στη ζωή, το έργο και τον κόσμο του ποιητή με την
αναλυτική, πολύ κατατοπιστική εισαγωγή του: «Φαζίλ Χιουσνού Νταγλάρτζα – Ο
ποιητής και το έργο του».
Στη βάση της ανθρωποκεντρική η ποίηση
του Νταγλάρτζα, εστιάζει στα υπαρξιακά προβλήματα με έναν τρόπο που αγγίζει την
υπερρεαλιστική εκδοχή, χωρίς ωστόσο να
υποτάσσεται απολύτως στον αυτοματισμό της γραφής, αφήνοντας πολλά ανοιχτά
παράθυρα για τον προσεκτικό αναγνώστη, τη συμμετοχή του οποίου ο ποιητής
επιδιώκει. Έτσι η ποίησή του δεν αποβαίνει κρυπτική, παρά το εν πολλοίς υπερβατικό
πλαίσιο που χαρακτηρίζει πολλά από τα τοπία της. Η θεματική του επεκτείνεται
από τον προσωπικό χώρο της ατομικής ιδιώτευσης σε εθνικά ή και πανανθρώπινα
προβλήματα ενοποιώντας έτσι αφενός την
ατομική πρόσληψη του κόσμου με την κοινωνική, αλλά και τον εθνικό
μικρόκοσμο με τον παγκόσμιο χώρο.
Συναντάμε ποιήματα που συνδέουν τον
ποιητή με τη μοναξιά της γραφής του:
Να
προσμένεις το φως που δεν έρχεται, σαν τις σκιές του,/Ιδού ο ύπνος που ζει μέσα
στο μυαλό μου,/Νιώθω μέσα μου απροσδιόριστα συναισθήματα,/Σαν σκιές λουλουδιών
που πέφτουν στα σκοτεινά νερά. («Η
απόσταση ανάμεσα στο μολύβι και το χαρτί»).
Αλλά και άλλα που επεκτείνουν το
ποιητικό τοπίο:
Πώς
μπορεί να χωρέσουν/Εκατό χιλιάδες νεκροί συγχρόνως/Στη ρίζα ενός πεύκου;//Εκατό
χιλιάδες θάβονται ομαδικά/Μα πώς δεν ξυπνάει/η μνήμη του χώματος, πώς; («Το πόδι που εξέχει από το χώμα»).
Την ευαισθησία του για τα πανανθρώπινης
εμβέλειας προβλήματα τη συναντάμε σε ποιήματα όπως το ακόλουθο:
[…]
Εδώ
είναι Χιροσίμα, αυτή είναι η πρώτη ατομική βόμβα,/Δημοσιεύτηκε και η
φωτογραφία/Των πύργων, του αμαξά που χτυπά με το καμουτσίκι τ’ άλογά του,/Στις
πέτρες, στο χώμα, αντήχησε της ψυχής ο πόνος/Των 245 χιλιάδων ανθρώπων. («Εδώ είναι Χιροσίμα»).
Αρκετά από τα ποιήματά του επιστρέφουν
στον προσωπικό χώρο, είτε αφορούν τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις είτε
τη σχέση με την ποιητική γραφή· αναμενόμενο, καθώς, παρά τις όποιες κοινωνικές
διαστάσεις μπορεί να προσλάβει ενδεχομένως η ποίηση, παραμένει μια εν τη
γενέσει της προσωπική υπόθεση. Συναντάμε, έτσι, πολλές αυτοαναφορικές ποιητικές
καταθέσεις, που φανερώνουν την οπτική του ποιητή ως προς την τέχνη του:
Το τέλος ενός ποιήματος/Ποιος μπορεί να μας το πει/Δεν ξέρω πού βρίσκεται/Ο τελευταίος στίχος του. («Να τελειώνεις το ποίημα»)
Η παραπάνω αλήθεια δεν αφορά μόνον τον
ποιητή αλλά καλείται στην ουσία, ο αναγνώστης του ποιήματος να προσδώσει τη
δική του ερμηνεία ή συνέχιση στο ποίημα «συμμετέχοντας» τρόπον τινά στη
διαδικασία της δημιουργίας. Η ιδιόμορφη αυτή «συμμετοχή» λειτουργεί και μέσω
της απόδοσης στην ελληνική γλώσσα. Άλλωστε ο ίδιος ο ποιητής σχολιάζοντας το
κατά πόσο μπορεί να αποδοθεί η ποίηση σε άλλη γλώσσα μετέφερε την άποψη των
μεταφραστών του: «Τα ποιήματά μου έχουν
ένα ιδιαίτερο –δικό τους– ξεχωριστό
περιεχόμενο. Πιστεύω πως η πραγματική δύναμη ενός ποιήματος είναι αυτή»
(από την εισαγωγή του μεταφραστή-ανθολόγου). Εν προκειμένω, έχουμε την ποίηση
του Νταγλάρτζα σε μια στρωτή, λειτουργική μετάφραση, που αποδίδει το
περιεχόμενο των ποιημάτων με τον καλύτερο τρόπο – ικανή συνθήκη για την
πρόσληψη της ποίησης του Τούρκου ποιητή από το ελληνικό κοινό, που διαβάζοντας
νιώθει να είναι και δική του υπόθεση η θεματική του ποιητή.
Διώνη
Δημητριάδου
Μεσόγεια και Λαυρεωτική, έναν αιώνα πριν
Ο
Δημήτριος Χατζόπουλος πεζοπορεί και γράφει
Σοφία
Γκλιάτη-Χασιώτη
ΑΩ εκδόσεις
«Το
σκαρί του δεν ξαναγίνεται»
Πέραν του Υμηττού εκτείνεται μία Αττική η οποία έχει
μαλακόν χώμα σαν βαμβάκι. Ευτύχησε να κατοικείται από εργατικότατους Έλληνες.
Δεν έχουν αφήσει σπιθαμήν γης ακαλλιέργητον. Τα Μεσόγεια μπορούν να
χρησιμεύσουν ως παράδειγμα εργατικότητας, φιλοπονίας, καλλιεργείας εις όλην την
Ελλάδα. Δεν υπάρχει σβώλος γης που να μην εποτίσθη με τον ιδρώτα των αγροτών,
οι οποίοι κατοικούν εις θαλεράς αγροικίας και ακμαζούσας κωμοπόλεις. Εκτός
ολογίστων, τα τέως χωρία της Μεσογαίας έχουν αναπτυχθεί εις κωμοπόλεις. Η
άμπελος, τα δημητριακά, τα μελίσσια, η ελαία και οι πευκώνες είναι χαρά των
ματιών του ανθρώπου από την Αγ. Παρασκευή έως τον Μαραθώνα και ως τα βουνά του
Λαυρίου. Οποιανδήποτε εποχήν περάσει ο πεζοπόρος από την μεγάλην αυτήν έκτασιν,
θα τον εκπλήξει ευχάριστα η καλλιέργειά της. (σελ.27-28)
Εκατό χρόνια πριν ο Δημήτριος
Χατζόπουλος (1872-1936, μικρότερος αδελφός του Κώστα Χατζόπουλου), ήταν περισσότερο
γνωστός ως «Πεζοπόρος» ή «Μποέμ», «Διαβάτης», «Αττικός», «Αθηναίος», στους
αναγνώστες των αθηναϊκών εφημερίδων («Νέα Ελλάς», «Η Καθημερινή», «Σκριπ»,
«Χρόνος», «Εσπερινή», «Ανεξάρτητος», «Ακρόπολις», «Εμπρός» και άλλες), όπου
δημοσίευε τα κείμενά του καταθέτοντας τις εντυπώσεις του από τα μέρη που
επισκέφθηκε. Τα χρονογραφήματα αυτά με τον γλαφυρό τρόπο τους κέρδισαν τους
αναγνώστες των εφημερίδων πολύ περισσότερο από τα υπόλοιπα γραπτά του
Χατζόπουλου και τον κατέταξαν ανάμεσα
στους σπουδαιότερους περιηγητές του Αττικού τοπίου. Τα γραπτά του, απότοκο των
περιπλανήσεών του, έφεραν μέσα τους ποικίλες πληροφορίες, καθώς ως πεζοπόρος
επισκεπτόταν τα χωριά, τα σπήλαια, τους αρχαιολογικούς χώρους, συνομιλώντας με
τους ντόπιους και αποθησαυρίζοντας ιστορίες, θρύλους, δοξασίες· όλες πολύτιμες
πληροφορίες για όποιον ψάχνει λίγο πιο πίσω, στο παρελθόν για να δει όχι μόνον
από περιέργεια πώς ήταν κάποτε αυτά τα μέρη, αλλά και από την ανάγκη να εννοήσει
την πολύ ενδιαφέρουσα συνέχεια που χαρακτηρίζει τους τόπους αλλά και τους
ανθρώπους – όλα μια αλυσίδα που διασώζει την ουσία ενσωματώνοντας τα ποικίλα
στοιχεία μέσα στα χρόνια.
Όπως γράφει ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου για τον Χατζόπουλο και τις πεζοπορίες του: Μια πίστη του έμεινε στο τέλος, η φύσις. Ή, σωστότερα, η Αττική. […] Την περπάτησε! […] Ο οδοιπόρος Μποέμ δεν περνούσε· παρατηρούσε, μελετούσε, σημείωνε και μετρούσε. […] Κανένα τραπέζι της δημοσιογραφίας δεν θα πιαστεί στο εξής από έναν τέτοιον πιστό της εργασίας, από έναν άλλο κοσμογυρισμένο, καλλιεργημένο, πολυδιαβασμένο, ακάματο Μποέμ. Το σκαρί του δεν ξαναγίνεται. Δίκιο έχει, αν σκεφθούμε τον τρόπο που ως δημοσιογράφος αντιμετώπιζε το (λησμονημένο πλέον) είδος του Χρονογραφήματος, με συνέπεια, αγάπη και σεβασμό προς τον αναγνώστη του. Ενδεικτικό της παραπάνω διαπίστωσης αποτελεί το γεγονός της αλλαγής του ψευδωνύμου του από «Πεζοπόρος» σε «Αθηναίος» (από την 6η Νοεμβρίου του 1923 και μετά) εξηγώντας: «μη δυνάμενος, ένεκα βλάβης του ποδός μου εκ των μακρών πεζοποριών, να βαδίζω περισσότερον των 10-12 ωρών, ενδεχόμενον δε και ολιγώτερον, αν δεν την θεραπεύσω, δεν δικαιούμαι προς το παρόν της υπογραφής «Πεζοπόρος».
Ο αναγνώστης θα περιηγηθεί σε γνωστά
αλλά και σε σχεδόν άγνωστα σπήλαια του Υμηττού, τη σπηλιά του Δράκου και άλλα,
στις «μουστιές» των Μεσογείων, θα δει έθιμα του γάμου, τις εκκλησιές και τα
εκκλησάκια, το καθένα με την ιστορία του, τον θερισμό στον κάμπο, τη φιλοξενία
των κατοίκων που, άμαθοι από τουρισμό τα χρόνια εκείνα, θεωρούσαν φυσικό να
ανοίγουν τα σπίτια τους στον άγνωστο πεζοπόρο και να τον φιλεύουν τη
ρετσίνα-κοκκινέλι της περιοχής (εις το
ποτηράκι εκείνο έχει υγροποιηθεί όλη η έκφρασις της Αττικής, το αμπέλι και το
πεύκο της), το ζυμωτό ψωμί και τις πίτες, αλλά και να του δίνουν ένα
κρεβάτι για τη διανυκτέρευσή του. Θα δει πώς ήταν κάποτε τα σπίτια στα χωριά
της Αττικής, πέτρινα, σε επαφή με τη γη και το φυσικό χώρο, με τις αυλές και τα
λουλούδια τους. Ο Χατζόπουλος με τις γνώσεις του θα δώσει πληροφορίες για τον
πληθυσμό της περιοχής, την αρβανίτικη καταγωγή, την ανάμειξη με τη
ρουμελιώτικη, τη διαμόρφωση της γλώσσας.
Κατά
τα τρία τέταρτα ο πληθυσμός της Αττικής είναι Αρβανίτες, αλλά μόνον εις την
φωνήν, αν και η ελληνική σήμερον ομιλείται γενικώς εις όλην την ύπαιθρον
Αττικήν. Η καρδία των, το αίσθημά των, ο τρόπος τού σκέπτεσθαι, τα ήθη, τα
έθιμά των, είναι τόσον ελληνικά, όπως και τα της λοιπής Ρούμελης, της συνέχειας
αυτής της Αττικής, της Ηπείρου, της Μακεδονίας, της Πελοποννήσου, των νήσων και
των άλλων τμημάτων του Ελληνισμού.
(σελ.25)
Η έκδοση-κόσμημα συνοδεύεται από σχεδόν
50 φωτογραφίες εποχής, που αποτυπώνουν πρόσωπα, τοπία, ασχολίες των κατοίκων
συνιστώντας ένα πολύτιμο αρχείο. Η σπουδαία αυτή εργασία οφείλεται στην ακάματη
ερευνήτρια Σοφία Γκλιάτη-Χασιώτη, η οποία με ξεχωριστή αγάπη για τον τόπο της
έψαξε στα αρχεία των εφημερίδων αλλά και αλλού, όπου διασώζονταν ολόκληρα τα
κείμενα του Χατζόπουλου ή ίχνη αυτών, επέλεξε 43 σχετικά με τη Αττική,
δημοσιευμένα το διάστημα 1919-1923 και τα οποία αναφέρονται σ’ ένα νοητό «τρίγωνο»,
με κορυφές τον Υμηττό, τη Ραφήνα και το Σούνιο, τα επιμελήθηκε, τα συμπλήρωσε
με εμβόλιμα δικά της επεξηγηματικά και προσφέρει τώρα αυτή την εργασία ως
αρχείο λόγου αλλά και εικαστικό αρχείο-λεύκωμα ταυτόχρονα. Η διόρθωση των
τυπογραφικών και η επιμέλεια είναι του Δημήτρη Φύσσα. Από τις ποιοτικές ΑΩ
εκδόσεις.
Διώνη
Δημητριάδου
Για μια όμορφη ζωή
Φωτεινή Τέντη
μαζί με μια φωτογραφία
της Renée Revah
Δεν ένιωθες φόβο. Ήσουν ατρόμητη.
Εγώ μόνο τον φόβο γνώριζα.
Ήμουν αδύναμη.
Σε θαύμαζα. Δεν στο
'λεγα.
Οι λέξεις σου χαράκωναν.
Οι λέξεις μου
αγκάλιαζαν.
Με θαύμαζες. Μου το
'λεγες.
Αγαπούσες το νερό. Στην άλλη σου ζωή κατοικούσες στη θάλασσα.
Αγαπούσα τη γη. Κάποτε
ήμουν δέντρο.
Δανειζόμασταν η μία τον εαυτό της άλλης.
Ποιανής τον εαυτό
φορούσε η καθεμία; Κάποιες φορές χανόντουσαν τα όρια.
Λύτρωση!
Μεγαλώσαμε και, στην πρώτη ευκαιρία, το βάλαμε στα πόδια. Το σκάσαμε από την κληρονομιά που μας είχε τύχει.
Έπρεπε να μάθουμε πώς
είναι μια όμορφη ζωή.
Σε έχασα. Χάθηκες.
Με έχασες.
Εξαφανίστηκα.
Εσύ πήγες προς τη
θάλασσα κι εγώ προς το δάσος.
Πέρασαν οι μέρες μιας ολόκληρης νιότης για να σε ακούσω να με καλείς από μακριά.
Σε βρήκα να πλέεις
χωρίς πυξίδα κάπου στα ανοιχτά με ένα παιδί στην αγκαλιά.
Φοβόσουν.
Μου έδωσες το παιδί
και μου είπες να το προσέχω.
Ύστερα, έφυγες
κολυμπώντας.
Ακόμη δεν σε προλάβαινα
στο κολύμπι.
Είχα νικήσει όμως τον
φόβο.
Όταν έμαθα για το σκοινί που σου έσφιξε εκείνος στον λαιμό, ένα κομμάτι από τις ρίζες μου αρρώστησε και σάπισε.
Οι ρίζες μου οι πιο
βαθιές έγιναν χώμα. Όπως αυτό που θα σε έθαβαν.
Σου ζήτησα συγχώρεση. Που δεν σου είπα ποτέ πόσο σε θαύμαζα. Που δεν έψαξα να σε βρω όταν κατάφερα και ρίζωσα και άνθισα. Που δεν σου έδειξα πώς μοιάζει μια όμορφη ζωή. Που δεν φαντάστηκα ότι κάποιος είχε τυλίξει ένα χοντρό σκοινί γύρω από το λαιμό σου και το έσφιγγε λίγο λίγο μέχρι να σου πάρει και την τελευταία ανάσα.
Τουλάχιστον, πρόλαβα! Ήρθα και σε έκλεψα κρυφά από όλους.
Σε πήγα στη θάλασσα
και σε άφησα να γλιστρήσεις απαλά στον βυθό. Εκεί που ήθελες να είσαι πάντα.
Τώρα, μεγαλώνω το παιδί σου μαζί με τα δικά μου. Σου μιλάω κάθε μέρα, να ξέρεις πως είναι ευτυχισμένο.
Και κάθε μέρα κατεβαίνω στη θάλασσα και περιμένω. Θα περιμένω όσο χρειαστεί. Ξέρω πως έχεις μεταλλαχθεί σε πλάσμα του νερού. Και ξέρω πως κάποια μέρα θα βγεις στην ακρογιαλιά και θα ξανασυναντηθούμε.
Κι εγώ θα ησυχάσω πως κατάφερες επιτέλους να μάθεις πώς είναι μια όμορφη ζωή.
Θα σε βάλω να μου τη διηγηθείς.
Φωτεινή Τέντη
[φωτογραφία: Renée
Revah]
Η Φωτεινή Τέντη
γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Εργάζεται ως μεταφράστρια. Διηγήματά της έχουν δημοσιευθεί
σε έντυπες ανθολογίες, στο περιοδικό Εντευκτήριο
και σε διαδικτυακά λογοτεχνικά περιοδικά και ιστολόγια. Ένα μικροδιήγημά της
περιλαμβάνεται στην ανθολογία Proyecto GreQuerías, η οποία αποτελείται από μικροδιηγήματα
που αναρτήθηκαν στο ιστολόγιο Πλανόδιον-Ιστορίες
Μπονζάι και μεταφράστηκαν στα ισπανικά.
Βραβεία
Jean Moréas 2020 - Βραχείες λίστες
ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΓΙΑ
ΤΗ ΒΡΑΒΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ 2019
Και το 2019 συνεχίστηκε η πλούσια
βιβλιοπαραγωγή ποιητικών βιβλίων, ένα φαινόμενο που αναδεικνύει δυναμικά τον
εκφραστικό πλούτο και δηλώνει την προτίμηση της λογοτεχνικής κοινότητας προς
την ποίηση. Αναμφίβολα η ποιότητα ποικίλει, το ίδιο και η θεματολογία, όπως και
οι εκφραστικοί τρόποι. Εκείνα όμως που καταγράφονται στα θετικά και αποτελούν
εχέγγυα για το μέλλον, είναι η υψηλή αισθητική της γραφής, καθώς και η
εξαιρετικής ποιότητας εκδοτική παρουσίαση. Η ποίηση στην Ελλάδα παραμένει
ανεκτίμητη αξία. Αυτή τη διαχρονική παρουσία της φροντίζουν, παρ' όλες τις
δυσκολίες και τους χαλεπούς καιρούς, οι ποιήτριες και οι ποιητές. Ο ποιητικός
λόγος στη χώρα μας, αλλά και στην Κύπρο, απ' όπου λάβαμε αρκετά βιβλία,
βρίσκεται σε μια διαρκή ανθοφορία. Οι ποιητικές γενιές, διατηρώντας τα
χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητές τους, διαδέχονται η μια την άλλη,
κρατώντας τη σκυτάλη της νεοελληνικής ποίησης με ήθος, πάθος και συνέπεια. Στο
πλαίσιο των συζητήσεων μας για την αξιολόγηση των ποιητικών συλλογών του 2019,
είχαμε την τιμή να διαβάσουμε εξαίρετα δείγματα γραφής, ποιητών και ποιητριών
από την Δεύτερη Μεταπολεμική Γενιά, από τη Γενιά του '70, τη Γενιά του 1980 και
πολλών νεοτέρων. Επιπροσθέτως, πρέπει να σημειώσουμε πως παρατηρείται μια
ενδιαφέρουσα στροφή από τους προσωπικούς προβληματισμούς των δημιουργών στο
κοινωνικό περιβάλλον και στα συμφραζόμενα της ιστορικής μνήμης και του
βιώματος. Η τάση αυτή για εξωστρέφεια και επικοινωνία, αποδεικνύουν τη διάθεση
των λογοτεχνών να συνομιλήσουν και να πάρουν θέση. Πολλοί ποιητές και ποιήτριες
ενθαρρύνονται απ' αυτή τη διάθεση και επιλέγουν άλλοτε τα εκτενή συνθετικά
ποιήματα κι άλλοτε την ποιητική πρόζα για να ανασυνθέσουν τα όρια του κόσμου
τους /μας μέσα από οικεία γλωσσικά περιβάλλοντα. Η βραχεία λίστα που
συγκροτήθηκε με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά και μετά από ενδελεχή μελέτη,
πιστεύουμε ότι περιλαμβάνει τις πιο αξιόλογες ποιητικές φωνές που εξέδωσαν
ποιητική συλλογή το 2019.
Βραχεία
Λίστα Καλύτερης ποιητικής συλλογής 2019
1. Κατερίνα Αγυιώτη Ο ταμίας του θεού,
εκδόσεις Φαρφουλάς
2. Βαγγέλης Αλεξόπουλος, Σκηνές καθημερινότητας του κόμη Αλέξιου Ντε Λα Βέγα, εκδόσεις Οδός Πανός
3. Παναγιώτης Αρβανίτης, Παράθυρο στο Βερολίνο, εκδόσεις Γαβριηλίδης
4. Λένια Ζαφειροπούλου, Αίθουσα των χαμένων βημάτων, [26 Ασκεπείς λυγμοί], εκδόσεις Πόλις
5. Κωνσταντίνα Κορρυβάντη, Dyno: με τα ζάρια στον αέρα, εκδόσεις Πόλις
6. Παναγιώτης Νικολαΐδης, Η νύφη του Ιούλη, εκδόσεις Σμίλη
7. Αθηνά Παπαδάκη, Δύση, εκδόσεις Γαβριηλίδη
8. Νάσα Παταπίου , Μελουζίνης Ενώτια , εκδόσεις Καστανιώτη
9. Γιώργος Ρούσκας Ως άλλος Τάλως, εκδόσεις Κοράλλι
10.Ντίνος Σιώτης, Στη σκιά του ανέμου, εκδόσεις Κέδρος
ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΓΙΑ
ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ/ΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
Η θετική αξιολόγηση και βράβευση των
πρωτοεμφανιζόμενων ποιητών, χωρίς να αναιρεί ή να υποβαθμίζει ως σκοπό την
ενθάρρυνσή τους, κυρίως αποσκοπεί στην ανάδειξη των τάσεων που επικρατούν στο
πολυπρόσωπο αλλά και πολύπαθο ποιητικό τοπίο καταξιώνοντας την ποιητική έκφραση
ως ιδιαίτερα επίπονη και απαιτητική λογοτεχνική πράξη. Στην κατηγορία των
πρωτοεμφανιζόμενων στην ποίηση, με συλλογή που εκδόθηκε το 2019, συναντήσαμε,
όπως ήταν αναμενόμενο, πολλές ποιητικές δημιουργίες, καθόσον αναπόφευκτα πολλοί
από τους νεότερους ασχολούμενους με τη γραφή προτιμούν τον ποιητικό λόγο
αγνοώντας ίσως τις εγγενείς δυσκολίες που συνιστά η σύλληψη της ποιητικής
ιδέας, αλλά και τις απαιτήσεις σε μορφή και περιεχόμενο της συμπυκνωμένης
ποιητικής φόρμας. Ξεχώρισαν, μετά από διεξοδική μελέτη των ποιητικών συλλογών,
οι αληθινά ενδιαφέρουσες πρώτες απόπειρες ποιητικής έκφρασης με γνώμονα τα
παρακάτω κριτήρια:
Πρωτοτυπία στη σύλληψη της
κατευθυντήριας ιδέας.
Πειραματισμός σε νέες φόρμες που μπορούν
να προωθήσουν την υπόθεση της ποίησης.
Πρόθεση για μια ενιαία θεματική στα
ποιήματα της συλλογής, επιλογή που καταδεικνύει την ωριμότητα της ποιητικής
γραφής.
Ενδείξεις διαμόρφωσης προσωπικού ύφους.
Αποφυγή του υβριδισμού στη μορφή, που
συχνά συνιστά ένδειξη εύκολης διεκπεραίωσης του ποιητικού στόχου ή αδυναμίας
προσδιορισμού του.
Επιλογή και σωστός χειρισμός της
κατάλληλης γλώσσας, ικανής να εκφράσει, με την κατάλληλη συμπύκνωση, τη σκέψη
και να αποδώσει το βάθος των νοημάτων με το ελάχιστο των λέξεων.
Τόλμη στη διατύπωση των σκέψεων.
Σοβαρότητα στην αντιμετώπιση του
ποιητικού λόγου.
Πιστεύουμε πως τα παραπάνω κριτήρια
συνιστούν μια εποικοδομητική πρόταση, που επιθυμεί να αναδείξει τις νέες τάσεις
στην ποιητική δημιουργία, μακριά από επαναλήψεις σε μορφή και περιεχόμενο,
προσκολλήσεις σε στερεότυπα και ατολμία στη χάραξη ενός προσωπικού δρόμου.
Κανείς δεν αρνείται τον σεβασμό προς όσους από παλαιότερες γενιές έχτισαν με τη
γραφή τους το ποιητικό οικοδόμημα, και όπως είναι φυσικό ένα νέος δημιουργός
βαδίζει στα χνάρια τους. Ωστόσο, άξιοι ας θεωρούνται όσοι είναι ικανοί να
προχωρήσουν ακόμη πιο πέρα. Ενδείξεις μιας μελλοντικής πορείας ανιχνεύουμε
στους σημερινούς νέους δημιουργούς και αυτές ακριβώς επικροτούμε και
ενθαρρύνουμε. Η βράβευση ενός νέου ποιητή/ας θεωρηθεί μια πρώτη, προφητική
έστω, αναγνώριση της αξίας του.
Βραχεία
Λίστα Καλύτερης πρωτοεμφανιζόμενης ποιητικής συλλογής 2019
1. Φραντζέσκα Άβερμπαχ, Απώλειες,
εκδόσεις Θράκα
2. Δημήτρης Αθανασέλος , Ανάβαση,
εκδόσεις Πνοή
3. Αθηνά Βογιατζόγλου, Ερωτοπαίγνια, εκδόσεις Κέδρος
4.Πηνελόπη Ζαρδούκα, αιωρείν, εκδόσεις Θράκα
5. Φιλία Κανελλοπούλου, Τα μέσα μου, εκδόσεις Οροπέδιο
6. Χαριτίνη Μαλισσόβα, Ιδεατή ολότητα, εκδόσεις Αρμός
7. Αλέξανδρος Τιχομίρ, Νάθαν (ένα ταξίδι στο εσωτερικό τοπίο ενός θεού), εκδόσεις βακχικόν
Την ημέρα διεξαγωγής της τελετής
απονομής των βραβείων:
-Βραβείο καλύτερης ποιητικής συλλογής
2019
-Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου / ης ποιητή
/ τριας για το 2019
θα δοθούν, επίσης, τα βραβεία:
-Μεγάλο Βραβείο Jean Moréas για το σύνολο
του έργου και τη συνολική προσφορά του στα ελληνικά γράμματα
-Ειδικό Βραβείο Τιμής Κωστής Παλαμάς
-Βραβείο για την ανάδειξη των Ελληνικών
Γραμμάτων
Την Επιτροπή Βράβευσης συγκροτούν:
-Τριαντάφυλλος Η. Κωτόπουλος, Καθηγητής Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας – Ποιητής (Πρόεδρος της επιτροπής)
-Γεωργία (Τζίνα) Καλογήρου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας και Διδακτικής Εκπαίδευσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Μέλος της επιτροπής)
-Λίνα Νικολακοπούλου, Ποιήτρια –Στιχουργός (Μέλος της επιτροπής)
-Διώνη Δημητριάδου, Ποιήτρια – Κριτικός Λογοτεχνίας (Μέλος της επιτροπής)
-Κώστας Κρεμμύδας, Ποιητής – Εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού Μανδραγόρας (Μέλος της επιτροπής)
-Βαγγέλης Τασιόπουλος, Ποιητής – Γραμματέας στην Εταιρεία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης (Μέλος της επιτροπής)
-Αντώνης Δ. Σκιαθάς Ποιητής- Κριτικός Λογοτεχνίας- προεδρεύων στο Γραφείο Ποιήσεως (Μέλος της επιτροπής)
Να σημειωθεί ότι εκτός των εντύπων και
ηλεκτρονικών εκδόσεων που θα παραχθούν για τις εκδηλώσεις του Patras World
Poetry Festival, θα εκδοθεί το Αλμανάκ των Βραβείων 2020, με το έργο, το
βιογραφικό και υλικό από τον βίο, του υπό βράβευση και τιμώμενου υποψηφίου.
