Το βιβλίο κι ο συγγραφέας του: Η ανθρώπινη τραγωδία Γράφει η Ελένη Γκίκα // Διώνη Δημητριάδου «Θηρίο ή Θεός», εκδ. ΑΩ

 

Το βιβλίο κι ο συγγραφέας του: Η ανθρώπινη τραγωδία

Γράφει η Ελένη Γκίκα //

 

Διώνη Δημητριάδου «Θηρίο ή Θεός», εκδ. ΑΩ

 Η πρώτη δημοσίευση στο Fractal

Το βιβλίο κι ο συγγραφέας του: Η ανθρώπινη τραγωδία • Fractal (fractalart.gr)

 

«Πώς γίνεται ό,τι έχω χάσει, πάλι μέσα μου να είναι, πάλι να το νιώθω σαν το πιο “δικό μου”, σαν μια απώλεια κερδισμένη; Πώς να συμφιλιωθώ με την πραγματικότητα γύρω μου, πώς γίνεται να μπω μέσα της, χωρίς υπεκφυγές και εκπτώσεις, ζώντας ταυτόχρονα τη βεβαιότητα μιας απογοήτευσης, μιας απώλειας, μιας ήττας; Τι καθορίζει τις αντοχές μου; Κάποτε ήθελα να είμαι ολόκληρος μέσα στον κόσμο, να βρίσκω τη θέση μου κοντά στα πράγματα, μακάρι μέσα τους ως το μεδούλι, αν το άντεχα. Τώρα, όλο και πιο πολύ, θέλω να απομονωθώ».

 

Η καινούργια νουβέλα της Διώνης Δημητριάδου συνειρμικά μου θύμισε εκείνη τη φράση της Γιουρσενάρ «Μέσα μου η απουσία σου διαστέλλεται» καθώς και τον άνθρωπο του «Υπογείου» του Ντοστογιέφσκι «ότι οι άνθρωποι είναι ακόμα άνθρωποι, κι όχι πλήκτρα πιάνου». Ο Ευγένιος, ο ήρωάς της, μετά από μια απουσία που μέσα του διαστέλλεται, αποτραβιέται όλο και πιο πολύ από τον κόσμο, κρύβεται μέσα στα έγκατά του. Σοφότερος αλλά απολύτως μοναχικός, στα όρια της απόγνωσης, με ολοζώντανο μέσα του διαρκώς όλο το τραγικό της ανθρώπινης κατάστασης και τα μεγάλα ερωτηματικά της ύπαρξης.

 

Κάτι που απασχολεί, εξάλλου, και την ίδια την ποιήτρια και συγγραφέα σε όλα τα προηγούμενα έργα της: «Παλίμψηστη του λύκου μου μορφή», «Ο Ευτυχισμένος Σίσυφος», «Ο βιωμένος χρόνος», «Λέξεις απόκρημνες», «Δήμιου και δημιουργού 36 αγχόνες επί χάρτου», «Ο ποιητής διάγει εσώκλειστος»…

 

«Ο άνθρωπος, αδύναμος και μόνος, μπροστά στην άγνωστη δύναμη του Θεού. Να ρωτάει και σαφή απάντηση να μην παίρνει, να νομίζει ότι κατάλαβε και στην πραγματικότητα να δοκιμάζει την τύχη του σε μια ακόμη εκδοχή ερμηνείας του άρρητου. Παλιά και πανανθρώπινη αγωνία για εξήγηση, σε όλες τις θρησκείες και σε όλους τους λαούς. Κοινός παρανομαστής: σιγή!»

 

Με εγκιβωτισμένα δοκιμιακά κείμενα εν εξελίξει, με τον τίτλο «Θηρίο ή Θεός- Ο χώρος ανάμεσα» ο ήρωας της Δημητριάδου κατατρύχεται από τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτηματικά: χρησμός, τραγική ειρωνεία, κοινοί μοίρα και αγώνες, μοίρα- Θεός- άνθρωπος, νόημα, η αλήθεια και το βάρος της, το τίμημα, ούτε Θηρίο, ούτε Θεός, ο χώρος ανάμεσα…

 

Με εμμονή του τον Οιδίποδα αγωνίζεται να καταλάβει πώς γίνεται ο άνθρωπος να σφάλει νομίζοντας ότι υπηρετεί το δίκαιο και την αλήθεια, κάνοντας τα αδύνατα δυνατά για να μη σφάλει….

 

«Ο άνθρωπος μπροστά σ’ ένα μηχανισμό, κατασκευασμένο από τον θεό ή, ακόμα χειρότερα, προκαθορισμένο από τη μοίρα. Μια μηχανή ικανή να τον καταστρέψει, να τον ισοπεδώσει, να τον συντρίψει για να επιβεβαιώσει τη μια και μοναδική αλήθεια του κόσμου τούτου: τίποτε δεν είναι απολύτως δυνατό για τον άνθρωπο, το ικανό μυαλό του δεν είναι παρά μια κουκίδα στο τεράστιο σύμπαν, μια ψευδαίσθηση δύναμης που εύκολα εξανεμίζεται, μόλις η ανώτερη συνείδηση κινήσει τα νήματα κατά τη δική της βούληση».

 

Τα μεγάλα και βασανιστικά ερωτηματικά της ύπαρξης σε ένα δοκίμιο εν εξελίξει, εναλλάσσονται με το μονήρες της ζωής του που εκτυλίσσεται σε ημερολογιακές σημειώσεις, σα νάναι οι μέρες και οι νύχτες δυσβάσταχτες, καθώς και το βάρος των συναναστροφών.

 

Τους ελάχιστους πια που αντέχει ο επιστήθιος φίλος του ο Γεράσιμος ο οποίος θα υπογράψει και το φινάλε.

 

«Τον μάγευε, όπως και τον συγκλόνιζε, η τραγικότητα της προσωπικότητάς του (Οιδίποδας), η πάλη του με αυτό που όλοι θεωρούσαν Μοίρα. Τα βήματά του προς την άλλη διαδρομή, αντίθετη με το πεπρωμένο του. Και τελικά η συνάντησή του με αυτό ακριβώς που ζητούσε να αποφύγει».

 

Το τραγικό του ανθρώπου που αρχίζει με την ανταρσία του, η ελευθερία του να επιλέγει αυτός τη ζωή και την τιμωρία του, η εξέγερση που του εξασφαλίζει ακριβώς τον ενδιάμεσο χώρο από τον Θεό και το θηρίο, η ελευθερία του στο να μπορεί να βαδίσει και στον χαμό.

 

Μια σπαρακτική, άκρως υπαρξιακή και φιλοσοφική νουβέλα που σε θέτει απολύτως απέναντι στην ανθρώπινη μοίρα, στην απώλεια και στους άλλους. Σε μιαν εποχή που ακόμα και το συλλογικό όραμα υπηρετείται απολύτως από ανθρώπινες μοναξιές.

 

Ένα εξαιρετικό βιβλίο ικανό να σε συντροφεύει σε μεγάλες και ουσιαστικές στιγμές σου. Γραμμένο σίγουρα από την σημαντική ποιήτρια που κι εκείνη βρέθηκε «συγγραφέας εν καμίνω».

 

 Ελένη Γκίκα

 

Και για την ιστορία: Η Διώνη Δημητριάδου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1956. Σπούδασε Iστορία και Aρχαιολογία στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο και δίδαξε για πολλά χρόνια σε δημόσια λύκεια. Έχει εκδώσει έντεκα βιβλία (πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμιογραφίας και μετάφρασης), έχει συμμετοχές σε συλλογικές εκδόσεις καθώς και πολλές δημοσιεύσεις (πεζά και ποιήματα) σε λογοτεχνικά περιοδικά, έντυπα και ηλεκτρονικά. Επιμελείται εκδόσεις και δημοσιεύει άρθρα κριτικής λογοτεχνίας. Στο περιοδικό Οδός Πανός επιμελείται τη στήλη «Διαβάζοντας τους ποιητές – μικρά κριτικά σημειώματα». Μετέχει στη συντακτική επιτροπή του λογοτεχνικού περιοδικού «Καρυοθραύστις»(εκδόσεις Ρώμη). Συνδιευθύνει μαζί με τον ποιητή Κώστα Θ. Ριζάκη το έντυπο περιοδικό λόγου και τέχνης «Σταφυλή» (εκδόσεις Κουκκίδα). Συντονίζει τη Λέσχη Ανάγνωσης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Αγίας Παρασκευής και διατηρεί στο διαδίκτυο το λογοτεχνικό ιστολόγιο «Με ανοιχτά βιβλία». Είναι μέλος του Κύκλου Ποιητών.

 

 

 

 

Για τη νουβέλα της Διώνης Δημητριάδου «Θηρίο ή Θεός» (εκδ. ΑΩ) Γράφει η Χρύσα Φάντη

 Για τη νουβέλα της Διώνης Δημητριάδου 

«Θηρίο ή Θεός» (εκδ. ΑΩ)

Γράφει η Χρύσα Φάντη

η πρώτη δημοσίευση στην Bookpress

«Θηρίο ή Θεός» της Διώνης Δημητριάδου (κριτική) – Στα βήματα του Οιδίποδα (bookpress.gr)

Στη νουβέλα με τον τίτλο Θηρίο ή Θεός, η Δημητριάδου διαπραγματεύεται τα υπαρξιακά και αναπάντητα ερωτήματα που έθετε και στα προηγούμενα έργα της (Παλίμψηστη του λύκου μου μορφή, Ο Ευτυχισμένος Σίσυφος, Ο βιωμένος χρόνος, Λέξεις απόκρημνες, Δήμιου και δημιουργού 36 αγχόνες επί χάρτου, Ο ποιητής διάγει εσώκλειστος, κ.α), εδώ με λόγο περισσότερο αναλυτικό και σε κάποια σημεία αμιγώς δοκιμιακό. «Πώς γίνεται ό,τι έχω χάσει, πάλι μέσα μου να είναι, πάλι να το νιώθω σαν το πιο «δικό μου», μια απώλεια κερδισμένη; […] Κάποτε ήθελα να είμαι ολόκληρος μέσα στον κόσμο […]. Τώρα, όλο και πιο πολύ, θέλω να απομονωθώ».

Ο κεντρικός της ήρωας, ο –από πεποίθηση και με τη θέλησή του– «αποσυνάγωγος» Ευγένιος, πλαγίως πλην σαφώς, συνομιλεί με πάθος αλλά και την προσήκουσα αποστασιοποίηση, όχι μόνο με τον εαυτό του αλλά και με τα προηγούμενα έργα της συγγραφέως, και συνταιριάζοντας τα βήματά του με εκείνα του Οιδίποδα, ευθύς εξ αρχής παραδέχεται ότι αν θέλει να μιλήσει για τη ζωή του θα πρέπει να βγει από το προστατευτικό «κουκούλι»της, έχοντας πλήρη επίγνωση της θαλπωρής αλλά και της συσσωρευμένης πίκρας που κρύβει αυτό το κουκούλι. 

Το «εγώ» στον κόσμο των ενστίκτων

Στην αντιπαράθεση του ορθού λόγου και του «εγώ» του πολιτισμού με το ιδιωτικό «εγώ» το οποίο κυβερνάται και διακατέχεται από τον κόσμο των ενστίκτων, διερωτάται πόσο δυνατό μπορεί να είναι αυτό το ένστικτο μέσα του, ώστε να μπορεί να βγαίνει στην επιφάνεια κάθε που ο προσωπικός του «λύκος» –θεός και δαίμονας μαζί–, ξυπνάει από τον επιβεβλημένο του λήθαργο. Πρόκειται για μια απορία και μια διερώτηση που συνεχίζουν να απασχολούν και να κατατρύχουν τον συγκεκριμένο ήρωα, όπως συμβαίνει και με τα περισσότερα από τα λογοτεχνικά πρόσωπα (και «προσωπεία») της Δημητριάδου· πρόσωπα που έρχονται αντιμέτωπα με έναν κόσμο που όλο και περισσότερο μοιάζει ξένος και ακατανόητος, δημιουργοί που έχουν ενσυνείδητα επιλέξει τη μόνωση και τον αυτοπεριορισμό, έχουν ήδη ενστερνιστεί και παραδοθεί σε μια ζωή χωρίς δράση και σε μια καθημερινότητα που μοιάζει ανούσια και χωρίς την αίσθηση του οικείου.

Σκοπός του Ευγένιου (και πιθανό alter ego της Δημητριάδου), τι άλλο; Μέσ’ από αυτή τη στάση και θέασμεσα στα πρωτοπρόσωπα και τριτοπρόσωπα αφηγηματικά κείμενα, αρχίζουν πλέον να παρεμβάλλονται τμηματικά πέντε «δοκιμιακά σχεδιάσματα» με τον γενικό και επαναλαμβανόμενο τίτλο «Θηρίο ή θεός – ο χώρος ανάμεσα»,

Κάπου εδώ, στη νουβέλα της Δημητριάδου, ανάμεσα στα πρωτοπρόσωπα και τριτοπρόσωπα αφηγηματικά κείμενα, αρχίζουν πλέον να παρεμβάλλονται τμηματικά πέντε «δοκιμιακά σχεδιάσματα» με τον γενικό και επαναλαμβανόμενο τίτλο «Θηρίο ή θεός – ο χώρος ανάμεσα», όπου, με αφορμή και επίκεντρο πάντα τον Οιδίποδα του Σοφοκλή, οι φιλοσοφικές θέσεις και διαπιστώσεις του Ευγένιου – μεταξύ άλλων και η έννοια της τραγικής ειρωνείας η οποία, κατά τη γνώμη του και επί της ουσίας δεν αφορά τον Οιδίποδα, ούτε τον θεατή, αλλά τη συνύπαρξη αυτών των δύο (του Οιδίποδα και του θεατή) και την ταυτόχρονη (αλλά διαφορετική) βίωση απ’ αυτούς ενός και του αυτού, αφού ο θεατής γνωρίζει, την ίδια στιγμή που ο ήρωας αγνοεί αυτό που τον αφορά –, θα ανοίξουν μέσα του ένα παράθυρο αλλά και ένα επιπλέον ρήγμα, παράγοντας μιαν αλυσιδωτή σειρά σκέψεων και συναισθημάτων, που θα αγγίξουν την ίδια τη φύση της ύπαρξης και της δημιουργίας. Ταυτόχρονα, θα αναθερμάνουν τις σχέσεις και την επαφή του ήρωα με τον παλιό του φίλο, Γεράσιμο, με τον οποίο ο πρώτος, από τούδε και στο εξής θα έχει συχνές συναντήσεις και συζητήσεις.

Ο Ευγένιος αρχίζει να κρατά σημειώσεις σε μορφή ημερολογιακή και με τους ανάλογους τίτλους: «30 Απριλίου, εδώ που είμαι ακόμα», «2 Μαΐου, εδώ που είμαι ακόμα», κ.ο.κ.· κείμενα αυτοαναφορικά, ψυχαναλυτικά αλλά και καθαρά υπαρξιακά και φιλοσοφικά. Εκκινώντας από τον εαυτό του και τη σχέση του με τους άλλους, φτάνει να αναρωτιέται: «Κόλαση είναι, τελικά, οι άλλοι ή μήπως κόλαση είναι η απουσία των άλλων;» Έχει προηγηθεί ένας αγωνιώδης προβληματισμός ως προς τη σημασία και την αξία της επικοινωνίας και τον πόνο της απώλειας, πόνος που γίνεται ακόμη πιο αισθητός και χειροπιαστός για τον Ευγένιο εξ αιτίας της απουσίας μιας γυναίκας που ακούει στο όνομα «Ελένη».

Η χρηστικότητα των διαλόγων

Στο μεταξύ, παρά το βαρύ κλίμα της απώλειας, ενσωματωμένοι μέσα στην αφήγηση οι διάλογοι και οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των δύο φίλων ελαφραίνουν κάπως το βάρος του πένθους του, προσθέτοντας στα κείμενα τη χάρη, την αμεσότητα και τη ζωντάνια του προφορικού λόγου. Στο επίκεντρο των συζητήσεων μπαίνει η τωρινή ζωή του Ευγένιου, που γίνεται ακόμη πιο ερμητική μετά την απώλεια της Ελένης, αλλά και θέματα όπως αυτά που αφορούν τη τέχνη της φωτογραφίας σε σχέση με εκείνη της ηθοποιίας και σε ποιο βαθμό αυτές οι δύο τέχνες μοιάζουν ή αντίθετα, διαφοροποιούνται.

Ποια θα είναι, άραγε, η κατάληξη του Ευγένιου; «Στο παιχνίδι της ζωής που καλείται να παίξει φαίνεται σε κάθε ερώτηση η απάντηση να είναι: ο Άνθρωπος. Ή, μήπως, όχι;». Με το παρελθόν και τις μνήμες από την εποχή της νεότητας όλο και πιο πολύ να στοιχειώνουν τον ήρωά της, η Δημητριάδου, με το γνωστό, ώριμο και μεστό λόγο της αφήνει τα ερωτήματα ανοιχτά σε κάθε εκδοχή και τον αναγνώστη ελεύθερο να επιλέξει.

Χρύσα Φάντη

---

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Στην αρχή του φάνηκε σαν μια φωτίτσα τόση δα, για μια στιγμή, που δυνάμωνε και αδυνάτιζε κάθε τόσο. Την παρατηρούσε χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία. Κάποιος στο απέναντι μπαλκόνι έκανε το ίδιο. Απολάμβανε το τσιγάρο στα σκοτεινά. Συνήθισαν τα μάτια του και έβλεπε καλύτερα. Το νεαρό κορίτσι απέναντι καθόταν στραμμένο στο μέρος του και μάλλον τον κοίταζε. Της χαμογέλασε αλλά αμέσως σκέφτηκε το μάταιο του πράγματος, αφού μέσα στο σκοτάδι ήταν αδύνατον να διακρίνει κανείς αυτή τη λεπτή απόχρωση συναισθήματος. Πολύ προσωπική υπόθεση έτσι κι αλλιώς το χαμόγελο και καθόλου κοινωνική, όπως ίσως πιστεύεται.»

Θηρίο ή Θεός Διώνη Δημητριάδου Εκδόσεις ΑΩ Γράφει η Έφη Δήμου Η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

 Θηρίο ή Θεός 

Διώνη Δημητριάδου

Εκδόσεις ΑΩ

Γράφει η Έφη Δήμου

Η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Διώνη Δημητριάδου: «Θηρίο ή Θεός» (diastixo.gr)

Επιλέγοντας για τίτλο μια φράση από τα Πολιτικά του Αριστοτέλη, η Διώνη Δημητριάδου συστήνει το νέο της πεζογράφημα, Θηρίο ή Θεός, που έρχεται για να αποτελέσει μια συνέχεια των ποιητικών της αναζητήσεων κατά τρόπο απόλυτα βαθύ, καίριο και στοχαστικό. Πρόκειται ουσιαστικά για μια απόπειρα να συντεθεί ένα είδος οδοιπορικού στις μεγάλες έννοιες της ζωής και του κόσμου, όπως αυτές σαρκώνονται για να αποτελέσουν τους πυρήνες της περίσκεψης και του προβληματισμού που αναπτύσσει ο κεντρικός ήρωας του έργου. Το δίλημμα, λοιπόν, του τίτλου γίνεται και δίλημμα του ίδιου του πρωταγωνιστή, ο οποίος επιδίδεται σε μια διαρκή και ασταμάτητη διερεύνηση των όρων και των ορίων του βίου σε άμεση εξάρτηση με την κοινωνία και την κοινωνικότητα ως ιδιαίτερη εκδήλωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μοναχική, «μοναστηριακή» του φύση θα έλεγε κάποιος, η απόλυτη προσήλωσή του στην ανεύρεση της αλήθειας, με τον τρόπο που το έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, η επίμονη και επίπονη αναμέτρησή του με την τέχνη, τη λογοτεχνία, τις μορφές της αρχαιοελληνικής γραμματείας, τον Οιδίποδα συγκεκριμένα, συνιστούν τις όψεις μιας προσωπικότητας που επιδιώκει να αρθεί από το επίπεδο της πραγματικότητας και να εισέλθει στις περιοχές εκείνες όπου ο νους αποτελεί τον πυρήνα των ανθρώπινων λειτουργιών. Ωστόσο, και παρά το γεγονός ότι ο ήρωας –και, πίσω από αυτόν, η συγγραφέας– καταφάσκει στη διανόηση ως μέθοδο απόκτησης της γνώσης ή, πιο σωστά, διεκδίκησής της, αφού η γνώση, η απόλυτη γνώση παραμένει πάντα ένα ζητούμενο, η παρουσία του αισθήματος ή των αισθημάτων δεν φεύγει ποτέ από τον ορίζοντα. Ίσα ίσα που συνοδεύει τον ήρωα σε κάθε του βήμα, σε κάθε αναβαθμό προς την αυτογνωσία και την ετερογνωσία, έτσι που να μπορεί κάποιος να συνυφάνει και να συγκεράσει αυτές τις δύο εκδοχές κάνοντας λόγο για το πάθος της γνώσης, για τη δύναμη της σκέψης που προβάλλει πάντα στον άνθρωπο με την ορμή ενός χρόνιου απωθημένου.

Ένα είδος οδοιπορικού στις μεγάλες έννοιες της ζωής και του κόσμου.

Η έννοια του απωθημένου, άλλωστε, είναι κεντρική στο αφήγημα αυτό της Δημητριάδου, αφού ο ήρωας καταφεύγει πολλές φορές στο παρελθόν του, ιδιωτικό και δημόσιο, για να ανακαλύψει εκεί τις ρίζες του παρόντος, τη γραμμή που τον οδήγησε στη συνθήκη στην οποία βρίσκεται και η οποία σφραγίζεται από την αμετάκλητη απόφαση της απόσυρσης και του αυτοεγκλεισμού κατά τρόπο όμως απόλυτα δημιουργικό, απόλυτα εξυψωτικό. Γιατί η απόσυρση και το περιθώριο στο οποίο καταφεύγει ο ήρωας αποτελεί ουσιαστικά το σύνορο με τον εσωτερικό κόσμο, με την περιοχή αυτή του εαυτού στην οποία έχουν την έδρα τους όλα εκείνα τα ερωτηματικά που αναδύονται παντοδύναμα και διεκδικούν την αποτύπωση και την απάντησή τους. Σε αυτήν ακριβώς την προσπάθεια επιδίδεται ο πρωταγωνιστής επιχειρώντας ουσιαστικά μια καταβύθιση στο νόημα της ύπαρξης και στον τρόπο με τον οποίο, τελικά, αυτό το νόημα βρίσκεται μέσα στον λόγο όταν αυτός υπηρετεί τις ύψιστες αξίες της ζωής, την ηθική, την αλήθεια και, κυρίως, την ομορφιά. Για τον λόγο αυτό πολύ συχνά ο πρωταγωνιστής βρίσκει το καταφύγιο και τα νοήματα που αναζητά στο έργο προγενέστερών του συγγραφέων που κατόρθωσαν, ακόμα και μέσα από μια φράση τους, να συλλάβουν την ουσία της ανθρώπινης προαίρεσης και πράξης.

Κεντρική, ακόμα κι όταν δεν εξέρχεται σε πρώτο πλάνο, παραμένει η φυσιογνωμία του Αριστοτέλη, ο οποίος έθεσε ουσιαστικά τις βάσεις του σύγχρονου προβληματισμού για τον τρόπο με τον οποίον ο άνθρωπος εντάσσεται μέσα στο κοινωνικό σύνολο προκειμένου να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος και συστατικό του στοιχείο. Με την αριστοτελική αυτή προσέγγιση διαλέγεται η Δημητριάδου αναδεικνύοντάς την ως μια από τις πιο βασικές πτυχές του ανθρώπινου γίγνεσθαι. Δεν είναι μόνο η σημασία που αποδίδει στην κοινωνική πράξη και πρακτική, στον στίβο της ζωής από όπου προέρχονται όλες εκείνες οι εμπειρίες που τροφοδοτούν αργότερα τις θεωρητικές θέσεις για την ανθρώπινη συνθήκη, είναι πολύ περισσότερο η αναγνώριση της σημασίας που έχει για το άτομο η παράλληλη κίνηση μέσα στην κοινωνία αλλά και μέσα στον εαυτό ως πεδία μιας παράλληλης, παράπλευρης δραστηριοποίησης που δεν μπορούν παρά να υπάρξουν και να εξελίσσονται μαζί, μέσα στο πλαίσιο της ζήσης που τόσο σύντομη, αλλά και τόσο μακρά είναι. Για τον λόγο, άλλωστε, αυτόν η αφήγηση προσλαμβάνει, αρκετά συχνά, τον χαρακτήρα και τα χαρακτηριστικά του δοκιμίου, του στοχαστικού και ποιητικού δοκιμίου που, έτσι όπως συμπληρώνεται από τις ημερολογιακές αφηγήσεις, τα αποσπάσματα από τα γραπτά κείμενα του ήρωα, αλλά και τα καθαρόαιμα κομμάτια της αφήγησης, εκβάλλει σε ένα μεικτό αποτέλεσμα που ποικίλλει σημαντικά το βιβλίο και διευκολύνει την πρόσληψη και τη μέθεξη του αναγνώστη σε αυτό που θα όριζε κάποιος ως έλξη του νου προς την Ιδέα που συνέχει τον άνθρωπο και τον κόσμο. Και η ιδέα αυτή δεν μπορεί παρά να είναι η κεντρική στην αρχαιοελληνική και τη μετέπειτα σκέψη ιδέα του ανθρωπισμού, ως της δύναμης εκείνης που συνέχει και νοηματοδοτεί τον κόσμο. Ο άνθρωπος, λοιπόν, που απέχει βέβαια από το να είναι θηρίο ή θεός, αφού επιλέγει την κοινωνία και την εγκόσμια συμβίωση, ολοκληρώνεται μέσα και από τη διαδικασία της (επι)κοινωνίας με τον εαυτό του όταν, όμως, αυτή εστιάζει και αναδεικνύει την αντιπροσωπευτική, παραδειγματική του φύση και όχι την εξατομικευμένη του εκδοχή. Και αυτό είναι κάτι στο οποίο επενδύει η συγγραφέας για να καταδείξει ακριβώς την ανάγκη στροφής του ανθρώπου στον άνθρωπο τόσο σε επίπεδο προσωπικό, όσο και σε επίπεδο αντιπροσωπευτικό χωρίς –ιδανικά– να διαχωρίζονται το ένα από το άλλο.

Έφη Δήμου

Ζήλος Αρετή Πάνου εκδόσεις Πνοή η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

 

Ζήλος

Αρετή Πάνου

 εκδόσεις Πνοή

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη  ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ: Η ενδιαφέρουσα γραφή της Αρετής Πάνου • Fractal (fractalart.gr)

 

 

Η ενδιαφέρουσα γραφή της Αρετής Πάνου

 

Πώς θα περιέγραφε άραγε το τοπίο ο πατέρας του αν μπορούσε να του μιλήσει; Τι θα έλεγε για τα νησιά; Τόποι εξορίας, άνυδροι κι αφιλόξενοι, κρανίου τόποι, εκτρώματα κι εξαμβλώματα ξεκομμένα απ’ τη στεριά, σακατεμένα μέλη ξεριζωμένα και πεταμένα στην αλμυρή έρημο, για να ξεραθούν και να πέσουν από μόνα τους. Ή μήπως τα ένιωθε κι αυτός δικά του, εσωτερικά τοπία; Κι η μάνα του; Τι θα έλεγε η μάνα του; Για τη μάνα του το ξέρει, υπάρχει μόνον η Παναγιά της Τήνου· όλα τα άλλα είναι ξερονήσια, κατσάβραχα και συμπληγάδες. Και γι’ αυτόν, τι είναι τα νησιά; Τι άλλο από καλοκαίρι, θάλασσα, ουρανό και Ουρανία… (σ. 94).

Σπάνια συναντάμε μια τόσο πολυεπίπεδη γραφή, όπως αυτή της Αρετής Πάνου, που, αν και η Ζήλος είναι το τρίτο της βιβλίο, και το πρώτο της στη μεγάλη αφήγηση, δηλαδή το μυθιστόρημα, παραμένει σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό. Ήδη από τις δύο πρώτες της πεζογραφικές καταθέσεις (Μήτρα με αγκάθια, διαπλεκόμενες αφηγήσεις, Λαγουδέρα 2010, και Κωμικοτραγική, διηγήματα, Carpe librum, 2016) είχε δείξει πως, πέρα από την αναμφισβήτητη αφηγηματική της δεξιοτεχνία με εύστοχες εναλλαγές στην πλοκή, αλλά και την περιγραφική της δεινότητα, ώστε οι ήρωές της να έχουν τον απαραίτητο «χώρο» να σταθούν, έχει την ικανότητα να απλώσει την αφηγηματική της ροή σε μια ιστορία ενιαία που θα εμπεριέχει όμως, όπως η Ζήλος, διαφορετικά θεματικά επίπεδα, εγκιβωτισμένα με άριστο τρόπο στον βασικό κορμό.

Το βασικό θεματικό κέντρο, γύρω από το οποίο ξετυλίγονται τα υπόλοιπα επίπεδα, είναι η δολοφονία ενός ιερέα, του παπα-Στρατή, στο νησί Ζήλος, την οποία θα αναλάβει να εξιχνιάσει ο Ζαχαρίας Αρμενίδης, καθηγητής του Εκκλησιαστικού Δικαίου, για λογαριασμό της εκκλησίας. Η ιστορία, ωστόσο, δεν εξαντλείται στα πλαίσια μιας αστυνομικής πλοκής, κι ας φαίνεται έτσι στην αρχή. Η Αρετή Πάνου την εμπλουτίζει με την ιστορία του κινήματος  των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη του 14^ου αιώνα (για το οποίο μας πληροφορεί διεξοδικά),  που προφανώς της ενέπνευσε μεταφορικά και την ονομασία του επινοημένου  νησιού του Αιγαίου, παραπέμποντας στον ζήλο, στην εμμονή.  Ταυτόχρονα, μνήμες από την προσφυγιά παρεισφρέουν στην αφήγηση (ο Αρμενίδης είναι παιδί προσφύγων), οδηγώντας έτσι στο σημερινό μεταναστευτικό πρόβλημα, αναφορές στην παλαιότερη και πρόσφατη ιστορία του τόπου, αλλά και διάσπαρτα φιλοσοφικά ερωτήματα κυρίως γύρω από την ουσία της ύπαρξης, τα οποία θα μείνουν (όπως πρέπει) αναπάντητα, προσφερόμενα στην αναγνωστική πρόσληψη κατά το δοκούν. Άλλωστε «προλογίζει» το βιβλίο το  fragmentum του Ηράκλειτου: «ο άναξ, ου το μαντείον εστί το εν Δελφοίς, ούτε λέγει ούτε κρύπτει αλλά σημαίνει». Η καλή λογοτεχνία προσφέρει ερωτήματα, προκαλεί την αναγνωστική συμπόρευση, τον ιδιότυπο «διάλογο» δημιουργού-αποδέκτη.

Αν και ο ιδιόρρυθμος παπα-Στρατής δεσπόζει με την παρουσία αλλά και την απουσία του (μετά τη δολοφονία του) στην ιστορία, μπορούμε να πούμε πως κεντρικός ήρωας αναδεικνύεται ο καθηγητής-«ντετέκτιβ», καθώς ερευνώντας τη δολοφονία θα ανιχνεύσει τα αόρατα ή δυσδιάκριτα χαρακτηριστικά των ανθρώπων, τους παράγοντες εκείνους που διαμορφώνουν τις συμπεριφορές, αλλά, εν τέλει, θα οδηγηθεί και σε διαπιστώσεις για την προσωπική του ιστορία. Με αυτόν τον ήρωα είναι που ταυτίζεται ο αναγνώστης περισσότερο, τους δικούς του προβληματισμούς ακολουθεί, που υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια ενός απλού αστυνομικού μυθιστορήματος.  Η Πάνου έχει γράψει ένα βιβλίο που έχει μεν ως αφορμή του μια αστυνομική ιστορία, (κάπως ιδιόρρυθμη πάντως) αλλά οι ιστορικές της και οι φιλοσοφικές της αναφορές προσδίδουν άλλο χαρακτήρα, σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σύγχρονες πεζογραφικές εμφανίσεις.

Διώνη Δημητριάδου

 

Αποσπάσματα

 

«Μα εγώ δεν είμαι κυνηγός κεφαλών ούτε αιρετικός» είπε ο Ζαχαρίας. «Δεν έχω τίποτα με τους αιρετικούς. Αντίθετα, νομίζω ότι η πίστη τους είναι πιο δυνατή από την πίστη των ανθρώπων που ακολουθούν τη πεπατημένη γιατί έτσι τη βρήκαν, και δεν αναρωτιούνται ποτέ και δεν χαλάνε τη ζαχαρένια τους για τίποτα. Η αίρεση είναι επιλογή, είναι ελευθερία. (σ. 190).

 

Ένας εξόριστος είχε ζωγραφίσει πεταλούδες, κοπάδια πεταλούδες, με μολύβι πάνω σε σχισμένα, τσαλακωμένα χαρτιά. Κι ένας άλλος, πολλά πρόσωπα συντρόφων του. τα απρόσωπα ήταν ολοζώντανα, με εκφράσεις και χαρακτηριστικά πιο καθαρά απ’ ό,τι στις φωτογραφίες. Είχε ολοφάνερα ταλέντο ο άνθρωπος. «Όταν έφυγε από τη Ζήλο, αφού υπόγραψε τη δήλωση, σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα και έγινε ζωγράφος. Τον ακολουθούσαν όμως οι χαρακτηρισμοί “συμμορίτης” και “δηλωσίας”. Τελικά πήγε στο Παρίσι όπου το έργο του διακρίθηκε» διάβασε στο καρτελάκι δίπλα στην κορνίζα με τις προσωπογραφίες. (σ. 240).

 

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2023-2024

 

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ

 ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2023-2024

Σας ενημερώνουμε για το πρόγραμμα των συναντήσεων της Λέσχης μας κατά τη νέα περίοδο λειτουργίας (Οκτώβριος 2023 – Μάιος 2024).

 

Πέμπτη, 19 Οκτωβρίου 2023 (18:00)

 

Η γέφυρα των λεμονιών (νουβέλα)

Κώστας Φέρρης, Πέρσα Κουμούτση

Εκδόσεις Ποταμός

 

Πέμπτη, 16 Νοεμβρίου 2023 (18:00)

 

Η νοσταλγία της απώλειας (διηγήσεις)

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Εκδόσεις Πατάκη

 

Πέμπτη, 14 Δεκεμβρίου 2023 (18:00)

 

Το γεγονός (αφήγημα)

Annie Ernaux

Μετάφραση: Ρίτα Κολαΐτη

Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2024 (18:00)

Το δέντρο με τις φωλιές (μυθιστόρημα)

Ελένη Πριοβόλου

Εκδόσεις Καστανιώτη

 

Πέμπτη, 22 Φεβρουαρίου 2024 (18:00)

 

Κόκκινο κουκούλι (διηγήματα)

Βάσω Σπηλιοπούλου

Εκδόσεις Ιωλκός

 

Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2024 (18:00)

Μπλε ήλιος (μυθιστόρημα)

Διονύσης Μαρίνος

Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

Πέμπτη, 25 Απριλίου 2024 (18:00)

 

Ταξιδεύοντας σε ξένη γη (μυθιστόρημα)

David Park

Μετάφραση: Νίκος Μάντης

Εκδόσεις Gutenberg (σειρά Aldina)

 

Πέμπτη, 30 Μαΐου 2024 (18:00)

 

Ο σακάτης (ένα παραμύθι για μεγάλους)

Μαριάνθη Τεντζεράκη

Εκδόσεις ΑΩ

 

Στις συναντήσεις μας θα είναι μαζί μας, όπως πάντα, και οι συγγραφείς ή οι μεταφραστές (για τα βιβλία της ξένης λογοτεχνίας).

Στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αγίας Παρασκευής – Μουσείο Αλέκου Κοντόπουλου (Κοντοπούλου 13)

Οι συντονίστριες της Λέσχης Ανάγνωσης Ενηλίκων

Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αγίας Παρασκευής

Διώνη Δημητριάδου

Δήμητρα Καραχάλιου

2 ποιήματα του Κωνσταντίνου Μαρκογιάννη

 2 ποιήματα του Κωνσταντίνου Μαρκογιάννη

Αντικοινωνική Δικτύωση

 

Της μεταπολίτευσης παιδιά

του facebook η γενιά

Δεξιοί αριστεροί

προδότες πατριώτες

τρομοκράτες δημοκράτες

σε δίκτυα χαμένοι

έκτακτης επικαιρότητας

και εικονικής πραγματικότητας

Αλληλέγγυοι αργόσχολοι

σε διαδικτυακό εμφύλιο

αναρτούν κι αναμασούν

αληθινά ψέματα

και ψεύτικες αλήθειες

Εξαπολύουν ύβρεις

και ανταλλάσσουν προσβολές

ταΐζοντας το λιπαρό εγώ τους

Ξερνούν φαρμάκι και χολή

σε μια ανέλπιδη προσπάθεια

να γεμίσουν τις άδειες τους καρδιές

Υπηρέτης

 

Όχι λοιπόν...

Δεν θα σου πω αυτά που θες

Από τα χείλη τούτα

θ' ακούσεις μόνο την αλήθεια

Τη μύτη σου χαμήλωσε

και πάψε να μιλάς...

Δεν έχεις λόγο να καυχιέσαι

Είσαι ένα τίποτα, ένα μυρμήγκι...

Μικρό γρανάζι μιας πελώριας μηχανής

Καμάρι μου και λεβεντιά

δεν σου χαϊδεύω τα αυτιά

Γεννήθηκες για να υπηρετείς

 

 Κωνσταντίνος Μαρκογιάννης

 

 

 

 

 

 

 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ο Μάγος

 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

 

Ο Μάγος

 

Σκίτσο Σάντρα Χρήστου

Όλα άρχισαν εκείνη τη νύχτα που καθισμένοι δίπλα-δίπλα πάνω στο χώμα γύρω απ’ τη φωτιά, προσηλωμένοι στον Μάγο που ψέλλιζε λόγια ακατάληπτα για να ’ρθει επιτέλους το πνεύμα το καλό και να βρέξει· όταν εκείνος τέλειωσε και πρόφερε τις τελευταίες φοβερές συλλαβές κι έκανε λουσμένος στον ιδρώτα το ύστατο ιερό άλμα πάνω απ’ τις φλόγες, κάποιος μπάτσισε το μάγουλό του διώχνοντας ένα ζουζούνι. Και ύστερα κάποιος ρεύτηκε. Και κάμποσοι γέλασαν.

 

Αυτό δεν έπρεπε να γίνει.

 

Ο Μάγος στάθηκε τρέμοντας. Έδωσε μια κλωτσιά στα κάρβουνα, μάς κοίταξε όλους άγρια, δεν είπε λέξη κι έφυγε βιαστικός για την καλύβα του. Εμείς απομείναμε σαστισμένοι στον κύκλο, προσμένοντας το πνεύμα το καλό να μάς φέρει βροχή. Μα εκείνοι που γέλασαν έκαναν κιόλας τούμπες γύρω απ’ τη φωτιά, άρπαξαν τα όργανα του χορού κι είπαν ένα τραγούδι -ιερό- τής βροχής.

 

Την άλλη μέρα το πρωί, η μόνη καλύβα που δεν είχε ανοίξει ήταν τού Μάγου. Πήγαμε να τον ρωτήσουμε, μα τραβώντας το πορτέλι τον βρήκαμε σφαγμένο πάνω στο έδαφος. Κάποιοι έσκουξαν, οι γυναίκες έκρυψαν τα μωρά στον κόρφο τους κι ο νεαρός εκείνος που είχε ρευτεί, φορώντας τώρα τα ρούχα τού Μάγου, τριγυρνούσε μόνος ανάμεσά μας και μάς έδειχνε γελώντας τα μυστικά σύνεργα των ιερών τελετών μας που δεν ήσαν λέει παρά λόγια· λόγια τού αέρα: Κι ακόμη· σκόρδα για το μάτι, βασιλικός κρόκος ελλέβορος και τίποτ’ άλλο. Κι ο αγιασμός σκέτο νερό· τίποτ’ άλλο. Κι όλ’ αυτά πλέκοντας στα μπράτσα του τα δυο φριχτά ιερά φίδια που δεν μπορούσαν λέει να δαγκώσουν καν γιατί ο Μάγος τούς είχε βγάλει τα δόντια από πριν.

 

Μα δεν έβρεχε.

Και τώρα εκείνος παρίστανε τον Μάγο. Κι ο καθένας νόμιζε πως μπορεί να γίνει Μάγος. Μα πάλι πάθαιναν τόσοι και τόσοι απ’ την κακιά τη θέρμη και δεν έλεγε να βρέξει, ούτε στάλα. Και δεν μαζευόμασταν ποτέ πια όπως πριν γύρω απ’ τη φωτιά. Οι ωραίοι ήσαν πάντα τόσο ελάχιστα λίγοι· κι εμείς φοβόμασταν διαρκώς το κακό πνεύμα. Κι έτσι· μόνοι μαζί με τον θάνατο, η ζωή μας δεν είχε καμιά μαγεία.

 

 

Αθήνα 20 Σεπτεμβρίου 2023

©Αλέξανδρος Αδαμόπουλος

alexadam48@hotmail.com

Ο Αλέξανδρος Αδαμόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Νομικά στο ΕΚΠ, σκηνοθεσία και κλασική κιθάρα στην Αθήνα και παρακολούθησε μεταπτυχιακά -Sociologie Politique- στη Σορβόννη.                                                                  

Υπήρξε ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος τής μη κερδοσκοπικής ‘Εταιρείας Φίλων Μουσικής Γιάννη Χρήστου’, με σκοπό τη διάσωση και διάδοση τού έργου τού συνθέτη. Εργάστηκε στο Μουσείο Ελληνικών Μουσικών Λαϊκών Οργάνων, από την ίδρυσή του, ως γενικός γραμματέας και ως πρόεδρος τού σωματείου των ‘Φίλων’. Διετέλεσε μέλος και γενικός γραμματέας τού διοικητικού συμβουλίου τού Εθνικού Θεάτρου. Συνεργάστηκε με την Ε.Ρ.Τ, το Γ΄ πρόγραμμα, το Θέατρο Τέχνης, το Κ.Θ.Β.Ε, την Ε.Λ.Σ, το Εθνικό Θέατρο, τα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Βόλου, Β. Αιγαίου και Ιωαννίνων, με το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, το χοροθέατρο ‘Ροές’, καθώς και με το Φεστιβάλ Αθηνών, το Υπ. Πολιτισμού, το Μέγαρο Μουσικής, το Künstlerhaus Bethanien Berlin, το Warsaw International Festival ’91, την Norddeutscher Rundfunk Hamburg, το Indira Gandhi International Center for the Arts, την National Academy of Letters N.Delhi, την Frankfurter Buchmesse και το Boğaziçi University Istanbul· όπου εκλήθη και εδίδαξε δυο χρονιές ως επισκέπτης καθηγητής.

Οι συλλογές διηγημάτων του «Δώδεκα και ένα ψέματα» και «Ψέματα πάλι» κυκλοφόρησαν στη Γαλλία Γερμανία Ολλανδία Τουρκία και Ινδία. Το θεατρικό του «Ο Σιμιγδαλένιος» ανέβηκε σε περισσότερες από ογδόντα πέντε διαφορετικές παραγωγές (στο Εθνικό Θέατρο στο Κ.Θ.Β.Ε σε πολλά ΔΗΠΕΘΕ κ.α.) παρουσιάστηκε αγγλικά στο Wesley College τής Μελβούρνης και τουρκικά στο Κρατικό Şehir Tiyatro τής Κωνσταντινουπόλεως. Άλλα έργα: «Το τσιγάρο και η γιόγκα», «Οχιναιλέγοντας», «Ίναχος ο γιός τού Ωκεανού», «Τα όχι τού ΝΑΙ», «Οι Δαιμονισμένοι», «Auguste Rodin Διαθήκη», «Ο Αδάμ και το μήλο», «Ο κύκλος που δεν κλείνει».