Ο ΣΙΧάνθρωπος Νίκος Κουτσογιάνης εκδόσεις Οδός Πανός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

 

Ο ΣΙΧάνθρωπος

Νίκος Κουτσογιάνης

 εκδόσεις Οδός Πανός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ: Η πραγματική αξία μιας ενδιαφέρουσας γραφής • Fractal (fractalart.gr)

 

 

Η πραγματική αξία μιας ενδιαφέρουσας γραφής

 

Συνήθως το παραμύθι καθώς και η παραβολή χρησιμοποιούνται στη μυθοπλασία, προκειμένου να διαφανεί, πίσω από τις σκόπιμα παραποιημένες στερεότυπες εικόνες, η αλήθεια των πραγμάτων ή έστω η θέαση του κόσμου μέσα από τη ματιά της συγκεκριμένης γραφής κάθε φορά.  Ο Νίκος Κουτσογιάννης, σ’ αυτή την πρώτη του εμφάνιση στη γραφή, επιλέγει τη μείξη της φαντασίας και του ρεαλισμού για να δώσει μια ιστορία  (παραμύθι την ονομάζει, μόνο που αφορά τους ενήλικες) συνεχών ανατροπών. Με βοηθό το λεπτό χιούμορ του, διεισδυτικό στην ουσία των πραγμάτων, με ήρωες/αντιήρωες να πρωταγωνιστούν κόντρα σε ό,τι θεωρείται δεδομένο (όπως ο Πατέρας και ο Γιος, ο Λύκος –α, ο Λύκος, τι φιγούρα κι αυτή στην ιστορία του Κουτσογιάννη!–, ο Βάτραχος, ο Παπάς, ο Κόμης, ο Καθηγητής, η Λόλα, ο Αστυνόμος, ο Κόρακας, το Γουρούνι και άλλοι), με σκληρότητα που εμπεριέχει μια απρόσμενη ευαισθησία (μόνο που πρέπει  να την ανακαλύψεις πολύ βαθιά σκάβοντας ως αναγνώστης), φτιάχνει μια ιστορία πρωτότυπη στη δομή της και ξεχωριστή στη χρήση της γλώσσας. Ο Κουτσογιάννης γνωρίζει καλά τις δυνατότητες του λεκτικού κώδικα, να αποδίδει με το ελάχιστο δυνατό «σώμα» όλο το νόημα, αλλά και να αιφνιδιάζει, να σοκάρει συχνά, προκειμένου να καταστήσει κατανοητή τη βασική ιδέα που διέπει όλο το βιβλίο.

Η αποσύνθεση των πάντων, η αποσυναρμολόγηση, θα λέγαμε, του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε (όπως σκόπιμα μας τον έχουν μάθει), το άλλο «πρόσωπο» κάθε θεωρούμενης ανώτερης δύναμης, τα βασικά και πρωταρχικά «λάθη» που έγιναν στη δημιουργία του κόσμου, οι έννοιες του Θεού, του Θανάτου, της γνωστικής τυφλότητας, της άλλης, της αόρατης όψης του κόσμου, η αμφισβήτηση των «ιερών κειμένων» (όπως κι αν τα θεωρήσουμε ως προς την προέλευσή τους), η αδυναμία των απλών ανθρώπων να κατανοήσουν «τι στην ευχή συμβαίνει  εδώ» και, πολύ περισσότερο, να μπορούν να επέμβουν για να σώσουν ό,τι κι αν σώζεται. Όλα αυτά και άλλα πολλά εκτυλίσσονται στην παράδοξη αυτή ιστορία, που μόλις αριθμεί γύρω στις εκατόν σαράντα σελίδες – χρειάζεται άλλωστε κάτι περισσότερο σε έκταση μια καλή γραφή, όπως αυτή εδώ, για να πει όσα θέλει; Διάσπαρτα στο βιβλίο σκίτσα του συγγραφέα, υπογραμμίζουν (με τις λεζάντες τους) και συμπληρώνουν την ευφάνταστη αυτή αφήγηση.

 

«Δηλαδή δεν υπάρχει σωτηρία;» συμπέρανε ο πατέρας. «Μάλλον θα πρέπει να  παραδεχτούμε ότι αποτύχαμε» είπε ο γιος και ο πατέρας έξυσε το μέτωπό του σκεφτικός. «Αυτή τη φορά θα καταστρέψω τον κόσμο οριστικά» δήλωσε μετά συγκινημένος. «Δεν είναι εύκολο» απάντησε ο γιος «οι άνθρωποι έχουν γίνει σχεδόν το ίδιο δυνατοί με εμάς». «Ξέρω κάποιον που μπορεί να αναλάβει αυτή την αποστολή» είπε ο πατέρας, «αρκεί να μην του την αναθέσουμε». «Δεν εννοείς τον… ;» ταράχτηκε ο γιος. Ο πατέρας όμως φαινόταν αποφασισμένος. (σ. 16).

 

Όμως ο Θάνατος το ξανασκέφτηκε, όπως πάντοτε ελέγχει δυο φορές, πριν μας ακουμπήσει στην πλάτη, αφού μετά κανένα σφάλμα δεν είναι δυνατόν να επανορθωθεί. Κατάλαβε λοιπόν ότι ήταν η ευκαιρία που περίμενε για να θέσει σε εφαρμογή το παλιό του σχέδιο, και γι’ αυτό πλησίασε τον Βάτραχο […] «Κατάλαβες;» χαμογέλασε πονηρά, «εμείς θα γίνουμε οι κυρίαρχοι του σύμπαντος! Αύριο κιόλας θα ξεκινήσεις το ταξίδι σου για να διαλέξεις αυτούς που θα χτίσουν τον καινούργιο κόσμο!». (σ. 21).

 

Δεν ξέρω, αλήθεια, αν η συγγραφική πρόθεση (αλλά και γιατί να μας ενδιαφέρει άλλωστε η αρχική αιτία μιας γραφής;) ήταν να προτείνει κάτι περισσότερο από μια καινούργια, φρέσκια στην έμπνευσή της εικόνα του κόσμου μας. Μα και  μόνο αυτό να είναι, καθόλου λίγο ας μη λογίζεται, καθώς θυμάμαι μια θέση του Κορνήλιου Καστοριάδη (πάντα τόσο επίκαιρη!) που έριχνε το βάρος στην αποκάλυψη της πραγματικότητας με όλα τα αρνητικά χαρακτηριστικά της, και όχι στο τι θα μπορούσε να την αντικαταστήσει. Είναι, ίσως, παράλογο, μπροστά σε έναν κόσμο που καταρρέει από το βάρος πολλών αιώνων που βρίθει από λανθασμένες επιλογές, να έχουμε έτοιμη και πλήρη την εικόνα της αντικατάστασής του. Η λογοτεχνία, στο μερίδιο που της αναλογεί, ας αξιολογηθεί στον βαθμό που μπορεί να τραβήξει τον μανδύα αποκαλύπτοντας τι υπάρχει από κάτω. Αυτό κατορθώνει και ο Κουτσογιάννης με τον ΣΙΧάνθρωπό του, ταράζοντας για λίγο (έστω) τα νερά του εφησυχασμού μας. Με φαντασία και ρεαλισμό ταυτόχρονα (και όχι αντιστικτικά), για όποιον εννοεί τη φαινομενική αντίφαση αυτού του οξύμωρου. Χαρακτηρίζει άλλωστε ο ίδιος την ιστορία του: «Ένα αντι-αισιόδοξο παραμύθι θρησκευτικής φαντασίας και καπιταλιστικού ρεαλισμού».    Σημαδιακό για τον ίδιο το σχόλιο/λεζάντα του σκίτσου του στο οπισθόφυλλο του βιβλίου (με το ψάρι που περπατά αντί να κολυμπά): «γιατί υπάρχουν ψάρια που μισούν το νερό». Μπορούμε να πούμε πως η θέα του κόσμου από την αντίπερα (πάντα δημιουργική) όχθη, επιτρέπει –αν όχι κάτι άλλο– πάντως ενδιαφέρουσες γραφές. Όχι, όμως, πως και αυτό είναι κάτι λίγο. Ίσα ίσα, για πρωτοεμφανιζόμενο, είναι πολύ σπουδαίο.

Διώνη Δημητριάδου

 

Γιώργος Αρχιμανδρίτης Τίτος Πατρίκιος Μιαν άκρη της αλήθειας να σηκώσω Συνομιλίες Εκδόσεις Πατάκη η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

Γιώργος Αρχιμανδρίτης

Τίτος Πατρίκιος

Μιαν άκρη της αλήθειας να σηκώσω

Συνομιλίες

Εκδόσεις Πατάκη

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Γιώργος Αρχιμανδρίτης: «Τίτος Πατρίκιος – Mιαν άκρη της αλήθειας να σηκώσω» (diastixo.gr)

 

«Καμιά φορά μου λένε, μου προσάπτουν ή με κατηγορούν –και έχω υποστεί δριμύτατες κατηγορίες, ακόμη και επιθέσεις– ότι  έχω αλλάξει ιδέες. Συνήθως όμως δε λένε ότι τα πράγματα είναι που πρώτα αλλάζουν, και μετά αλλάζουν οι ιδέες μας». (σ. 119). Ο Τίτος Πατρίκιος παρουσιάζει με τα παραπάνω λόγια την αναπόφευκτη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο σκεπτόμενο υποκείμενο και στις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που, καθώς αλλάζουν, άλλοτε απειλούν να το καταπιούν και άλλοτε το προκαλούν να  «συνομιλήσει» γόνιμα και δημιουργικά μαζί τους. Πόσο ανθεκτικός μπορεί, αλήθεια, να είναι κανείς απέναντι στα πράγματα που αλλάζουν, ποιες βασικές θεμελιώδεις αξίες της ζωής του θα διατηρήσει, και  με πόση δύναμη θα αναμετρηθεί με τα κάθε φορά καινούργια δεδομένα; Η ερώτηση αυτή, διαχρονική και πάντα επίκαιρη, θα μπορούσε να αποτελεί μία κατευθυντήρια αναγνωστική οδό στο βιβλίο του Γιώργου Αρχιμανδρίτη, απότοκο των συνομιλιών του, στο διάστημα από το 2007 έως το 2020, με τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο, μια περιδιάβαση στη ζωή του και στις ιδέες του. Στον Πρόλογο του βιβλίου ο Αρχιμανδρίτης αναφέρεται στον στόχο του όλου εγχειρήματος: «να φωτιστεί συνολικά η φιλοσοφία και η στάση ζωής του και να γίνει μια σφαιρική αποτίμηση των γεγονότων, των καταστάσεων και των εμπειριών που συνέπραξαν με τον γόνιμο πυρήνα της ποίησης του κι έπλασαν το προσωπικό και το πνευματικό του σύμπαν». (σ. 10). Γεγονότα, καταστάσεις και εμπειρίες ξετυλίγονται μέσα από τη συνομιλία με τον ποιητή, αποκαλύπτοντας τα καθοριστικά στοιχεία της ζωής του και, άρρηκτα δεμένα με αυτά, τα χαρακτηριστικά της ποιητικής του, που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους πιο σημαντικούς (αλλά και επιδραστικούς) μεταπολεμικούς ποιητές μας.

Η συνομιλία αβίαστα κινείται μέσα στον χρόνο, για να δείξει τις πρώτες επιρροές που δέχτηκε ο ποιητής –όταν ακόμη ήταν πολύ μακρινή η υποψία ότι θα ακολουθούσε με σοβαρότητα και συνέπεια τον ποιητικό δρόμο– με τις ταυτόχρονες ιδεολογικές παραμέτρους (από τις οικογενειακές καταβολές αλλά και από τη συγκυρία των συνταρακτικών γεγονότων που σημάδεψαν τη νεαρή του ηλικία) που καθόρισαν την πολιτική του ταυτότητα από πολύ νωρίς. Όπως προχωρά η ιδιόμορφη αφήγηση (γιατί μοιάζει με αφηγηματικό λόγο περισσότερο παρά με συνέντευξη/συνομιλία), και δένουν τα γεγονότα μεταξύ τους, συντίθεται το σκηνικό της πολύ ενδιαφέρουσας ζωής του ποιητή αλλά και του πολιτικά ενεργού πολίτη – με μια συνείδηση που, ακόμη ζωντανή, νιώθει το χρέος να αντιδρά απέναντι στα σημαντικά γεγονότα της εποχής, συμμετέχοντας με την ποίηση και τη σκέψη. Καθώς ο ποιητής αφηγείται, απαντώντας στις εύστοχα προκλητικές ερωτήσεις, παρεμβάλλει αποσπάσματα από την ποίησή του, δείχνοντας την απόλυτη (όσο και φυσική) συνομιλία του έργου του με την προσωπική του ζωή αλλά και τις πολιτικές συνιστώσες του καιρού του.

Από τη σχέση αυτή και από τη στάση του απέναντι στην εξελισσόμενη ιστορία, προκύπτει και η αντίληψή του για την ευθύνη που έχει ως πνευματικός δημιουργός. […] κανένας στίχος σήμερα δεν ανατρέπει καθεστώτα/ κανένας στίχος δεν κινητοποιεί τις μάζες./ (Ποιες μάζες; Μεταξύ μας τώρα – / ποιοι σκέφτονται τις μάζες;/ Το πολύ μια λύτρωση ατομική, αν όχι ανάδειξη.)/ Γι’ αυτό κι εγώ δε γράφω πια/ για να προσφέρω χάρτινα τουφέκια/ όπλα από λόγια φλύαρα και κούφια./ Μόνον μιαν άκρη της αλήθειας να σηκώσω/ να ρίξω λίγο φως στην πλαστογραφημένη μας ζωή./ Όσο μπορώ κι όσο κρατήσω. (σ. 100, απόσπασμα από το ποίημα «Στίχοι, 2», από τη Μαθητεία, 1957). Έτσι, με τους στίχους του αυτούς, γραμμένους τόσο νωρίς, θα απαντήσει ο ποιητής στην ερώτηση για τον ρόλο της ποίησης. Θα πει και αλλού πως «η ουσία της ποίησης είναι το ξανακοίταγμα των πραγμάτων. Όχι απλώς η σύλληψη της πραγματικότητας, αλλά το ξανακοίταγμά της, η συνειδητοποίηση της συνεχούς αλλαγής της». (σσ. 111-112).  Αυτή η ανασύνθεση της ζωής, στενά συνδεμένης με το έργο της ποίησης, φαίνεται σε όλη τη διάρκεια της συνομιλίας. Και είναι αυτή η σχέση των δύο που οδηγεί στη θέση πως η ποίηση (αλλά και η τέχνη στο σύνολό της) προσφέρει τη θέα σε μια άλλη πραγματικότητα, που περικλείει μέσα της μια διαφορετική δυναμική· το τι θα αποδεχθείς από αυτή τη νέα θέα στα πράγματα, τι θα διαφοροποιήσεις με τη σειρά σου, αποτελεί εν τέλει την προσωπική επιλογή, μια επιλογή που αφορά τόσο τον δημιουργό όσο και τον αποδέκτη του έργου. Ο Πατρίκιος είναι ξεκάθαρος ως προς αυτή τη συνθήκη: «η μεγάλη ποίηση είναι ταυτόχρονα αυτοβιογραφία και του ποιητή και του αναγνώστη. Όχι βιογραφία, αλλά αυτοβιογραφία. Ο αναγνώστης ανασυνθέτει τη δική του ζωή μέσα από τη μεγάλη ποίηση». (σ. 101). Και είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ποίησης του Τίτου Πατρίκιου να κάνει τον αναγνώστη με ιδιότυπο τρόπο «συμμέτοχο».

Υπάρχουν πολλοί, διαφορετικοί, τρόποι προσέγγισης αυτού του ενδιαφέροντος βιβλίου. Ένας τρόπος είναι να εστιάσουμε στην κίνηση του χρόνου με τις εναλλαγές του να διαμορφώνουν σταδιακά τη συνείδηση του ποιητή, σε μια κατεύθυνση πάντα συνεπή με τις βασικές αρχές του, έκδηλες στην παρουσία του τόσο ως ποιητή όσο και ως πολιτικά σκεπτόμενου ανθρώπου, πέρα από αγκυλώσεις και ιδεοληψίες. Με μια μακρά πορεία από την αντίσταση στα χρόνια της Κατοχής, τις διώξεις τις εξορίες, τα χρόνια στο Παρίσι, την κριτική στάση απέναντι στον Μάη του ’68, στη μαρξιστική ιδεολογία και την εφαρμογή της, ο Τίτος Πατρίκιος δηλώνει ακόμη την παρουσία του σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του τόπου. Απέναντι στον χρόνο που τρέχει, θέλει να προλάβει να πει όσα ακόμη δεν έχει πει, συγκατοικεί πάντα με το παρόν και γράφει: «Σκέψου  να μην πρόφταινα […] ν’ αντιληφθώ τα πράγματα που αλλάζουν».

 

Διώνη Δημητριάδου

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΡΜΑΝΤΟ ΓΚΕΖΟΣ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ (φωτογραφίες)

 

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

 

Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΡΜΑΝΤΟ ΓΚΕΖΟΣ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ

 (φωτογραφίες)

Την Πέμπτη, 11 Μαΐου 2023, σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες συναντήσεις της Λέσχης μας με συγγραφείς, υποδεχθήκαμε τον Χρήστο Αρμάντο Γκέζο και συζητήσαμε μαζί του το μυθιστόρημά του «Χάθηκε βελόνι», εκδ. Μεταίχμιο, ολοκληρώνοντας με τον καλύτερο τρόπο το πρόγραμμα της φετινής περιόδου (2022-2023). Θα ανταμώσουμε πάλι το φθινόπωρο, στη νέα περίοδο λειτουργίας της Λέσχης μας (2023-2024), με μια ενδιαφέρουσα, όπως πάντα, λίστα βιβλίων για συζήτηση με τους συγγραφείς ή τους μεταφραστές τους.

Ευχαριστούμε τους συγγραφείς που μας συντρόφευσαν στις συναντήσεις μας, ευχαριστούμε τα μέλη και τους φίλους που μοιράστηκαν μαζί μας την ξεχωριστή εμπειρία μιας συζήτησης με τους δημιουργούς των βιβλίων, ευχαριστούμε φυσικά τη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αγίας Παρασκευής που στηρίζει με ιδιαίτερη φροντίδα τόσα χρόνια το έργο της Λέσχης μας.

 

Οι συντονίστριες της Λέσχης

Διώνη Δημητριάδου

Δήμητρα Καραχάλιου

 

Ξανθές ρίζες Bernardine Evaristo μετάφραση: Αλέξης Καλοφωλιάς εκδόσεις Gutenberg σειρά Aldina η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

 

Ξανθές ρίζες

Bernardine Evaristo

 μετάφραση: Αλέξης Καλοφωλιάς

εκδόσεις Gutenberg σειρά Aldina

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ: Η ανάποδη αλήθεια των πραγμάτων • Fractal (fractalart.gr)

 

 

Η ανάποδη αλήθεια των πραγμάτων

 

Αν έπρεπε να προσδιορίσω μία στιγμή που η ανθρώπινη φυλή διαχωρίστηκε σύμφωνα με μια αυστηρή διάκριση ανάμεσα στο μαύρο κα το άσπρο, ήταν εκείνη: οι άνθρωποι ανήκαν σε ένα από τα δύο χρώματα και ήμουν έτοιμη να δεχτώ πως αυτό που θα καθόριζε το πεπρωμένο μου στην κοινωνία θα ήταν το χρώμα μου· όχι η προσωπικότητά μου, ούτε οι ικανότητές μου. (σσ. 121-122). Τα λόγια αυτά της ηρωίδας του συγκλονιστικού, ανατρεπτικού μυθιστορήματος της Εβαρίστο (μετά το Κορίτσι, Γυναίκα, Άλλο, 2019 που της χάρισε το βραβείο Booker, και το Μανιφέστο, 2022)  θα μπορούσαν να έχουν ειπωθεί από τον οποιονδήποτε μαύρο άνθρωπο, εκφράζοντας την καταπίεση από τους λευκούς, τον ρατσιστικό διαχωρισμό με γνώμονα το χρώμα της επιδερμίδας. Κι όμως, στις Ξανθές ρίζες είναι λευκή η γυναίκα που μιλάει. Η Εβαρίστο, με τόλμη περισσή, πρωτοτυπεί και γράφει μια «ανάποδη» εντελώς ιστορία, αναποδογυρίζοντας καταστάσεις, ιστορικά γεγονότα, γεωγραφικά δεδομένα, συνολικά όλα όσα γνωρίζουμε, προσφέροντας έτσι μια θέα στην άλλη όχθη, με το ερώτημα : πώς θα ήταν τα πράγματα, αν όλα γύριζαν στο ανάποδό τους;

Η λευκή εντεκάχρονη Ντόρις απάγεται από μαύρους δουλεμπόρους και οδηγείται στον «Νέο Κόσμο», ως σκλάβα στη φυτεία του μεγαλοκτηματία, μαύρου αφέντη της, με το όνομα Μπουάνα, ή αλλιώς Αρχηγός Κάγκα Κονάτα Κατάμπα ο Πρώτος. Η Εβαρίστο θα περιγράψει με σκληρή, ρεαλιστική γλώσσα τα βασανιστήρια, τους εξευτελισμούς και τις στερήσεις που θα περάσει η Ντόρις αλλά και οι υπόλοιποι σκλάβοι στα χέρια των λευκών αφεντάδων τους – μια ανεστραμμένη ιστορία της δουλείας που βίωσαν οι μαύροι στα χέρια των λευκών. Υπάρχει διαφυγή; Ναι, μέσω του «Υπόγειου σιδηρόδρομου» που πλέον είναι σε αχρηστία. Εκεί εναποθέτει τις ελπίδες της η Ντόρις, παρά τη σκληρή τιμωρία που επιφυλάσσεται για όποιον αποτύχει.

Τα ονόματα ακολουθούν κι αυτά τη λογική της αντιστροφής, έτσι έχουμε τους «λεφκούς», την «Αφφρίκα» (Ευρώπη), τη «Μεγάλη Αμπόσα» (Μεγάλη Βρετανία), την «Ευρώπα» (Αφρική) – η μεταφορά στην ελληνική γλώσσα των αλλοιωμένων, και στο πρωτότυπο, ονομάτων έξοχη από τον μεταφραστή. Όλα να δείχνουν αλλιώς, όλα όμως να παραπέμπουν στα αληθινά γεγονότα, στις πραγματικές καταστάσεις της αποικιοκρατίας. Ο περίφημος δυτικός πολιτισμός, η υποτιθέμενη λευκή υπεροχή, κραυγάζουν τον παραλογισμό τους, έστω κι έτσι όπως αναφαίνονται, με την εύστοχη μυθοπλασία της Εβαρίστο,  ανεστραμμένα στις συνθήκες τους.

Χωρισμένο σε τρία Βιβλία το μυθιστόρημα, αφιερώνει το δεύτερο μέρος/Βιβλίο σε ένα δοκιμιακού χαρακτήρα κείμενο, γραμμένο από τον Μπουάνα, στο οποίο εκτίθεται όλη η «λογική» της δουλοκτησίας, όλη η σαθρή επιχειρηματολογία της ρατσιστικής θεωρίας, με την υψηλότερη θέση στη φυλετική κλίμακα να διατηρείται για τη μαύρη φυλή – μια επιτυχημένη αντιστροφή κι εδώ.

Όλο το μυθιστόρημα ένα σπουδαίο έναυσμα για σκέψη. Ο τρόπος της Εβαρίστο, να κοιτάξει την ιστορία σαν ένα ανεστραμμένο είδωλο, γράφοντας ταυτόχρονα ένα βιβλίο συναρπαστικό στην ανάγνωσή του, λειτουργικός μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Πράγματι, η λογοτεχνία, όταν βρίσκει τον δρόμο της, όταν νιώθει τα όρια της μυθοπλασίας μέχρι αυτή να αγγίξει την πραγματικότητα, κυρίως όταν αισθάνεται την ιδιότυπη σχέση της με την αλήθεια των γεγονότων (όχι όπως τα καταγράφει η κάθε φορά επίσημη εκδοχή της ιστορίας αλλά όπως όντως έγιναν), τότε επιτελεί σπουδαίο έργο, πέρα από την όποια απόλαυση, την αναγνωστική τέρψη.

 Διαβάζουμε στην προμετωπίδα τα λόγια του Νίτσε «Όλα τα πράγματα υπόκεινται σε ερμηνείες: το ποια ερμηνεία επικρατεί κάθε δεδομένη στιγμή είναι μια λειτουργία της εξουσίας και όχι της αλήθειας». Έτσι ακριβώς! Η Εβαρίστο ανέλαβε με το βιβλίο της αυτό να καταθέσει όχι απλώς μια ερμηνεία αλλά την αλήθεια, ακόμα κι αν την έδωσε από την ανάποδη όψη της, μήπως την καταστήσει πιο διάφανη, πιο διαυγή και κατανοητή. Και το κατάφερε!

 

Απόσπασμα

 

Δεν ήμουν πια μόνη, αλλά η κοινότητα στην οποία ετοιμαζόμουν να προσχωρήσω ήταν ελεεινή. […] Σύντομα επίσης θα μάθαινα ν’ αντιλαμβάνομαι τη διαφορά ανάμεσα στην εξάντληση και την ήττα. Να αναγνωρίζω το σημείο στο οποίο το πνεύμα ενός ανθρώπου σβήνει. Που έπειτα απ’ αυτό ο θάνατος είναι η αναπόφευκτη συνέπεια. Και να καταλαβαίνω γιατί μερικοί επέλεγαν τον θάνατο σαν τον μόνο δρόμο για την ελευθερία. (σσ. 102-103).

 

Κ. Θ. ΡΙΖΑΚΗΣ – ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ "Δημίου και δημιουργού, 36 αγχόνες επί χάρτου" Της Χρύσας Φάντη - Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο φύλλο της Κυριακάτικης Αυγής (7/5/23)

 

 

Κ. Θ. ΡΙΖΑΚΗΣ – ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ

 Δημίου και δημιουργού, 36 αγχόνες επί χάρτου

 Εισαγωγή: Ευσταθία Δήμου, Η τέχνη τού να είσαι ποιητής

 Εικαστική παρέμβαση: Γλύκα Διονυσοπούλου

 Εκδόσεις Κουκκίδα

Της Χρύσας Φάντη*

 

Το άλγος ως αναλγητικό**

Τι σημαίνει να είσαι ποιητής και ποια η σχέση ενός ποιητή με το έργο του; Πώς μπορεί ένας ποιητής να αποδώσει ποιητικά την ίδια την πράξη της ποιητικής του; Στο βιβλίο με τον παράξενο τίτλο, δύο δόκιμοι ποιητές, συνεπικουρούμενοι και από μια ιδιαίτερη εικαστική παρέμβαση, καταθέτουν ο καθένας με τη δική του φωνή την ίδια διττή διερώτηση: ο ποιητής Κώστας Θ. Ριζάκης με δεκαοχτώ, σχετικά σύντομα ποιήματα, ενταγμένα στην ενότητα με τον γενικό τίτλο «Σταθμεύων σε ό,τι αντιστάθμισα», η ποιήτρια Διώνη Δημητριάδου με την τετράπτυχη ποιητική σύνθεση με τον γενικό τίτλο «Ιάσονος Κλεάνδρου, τέσσερις όψεις οιμωγής», ενώ τους συστήνει η κριτικός αλλά και ποιήτρια Ευσταθία Δήμου, με το εισαγωγικό της δοκίμιο «Η τέχνη τού να είσαι ποιητής», χωρισμένο σε δύο μέρη: «Ι. Το ποίημα ως στάση ζωής» και «ΙΙ. Το άλγος ως αναλγητικό, με τον υπότιτλο: Ο ποιητής του ποιητή».

Όπως επισημαίνει, στην πρώτη παράγραφο του εισαγωγικού δοκιμίου της, πρόκειται «για ένα σύνολο ποιημάτων που εκκινούν και αφορμώνται από την ίδια την ποιητική δημιουργία», ποιητικές συνθέσεις οι οποίες εστιάζουν στην προσπάθεια του ποιητή να υπάρξει και να εκφραστεί συνειδητά αποστασιοποιημένος από αυτό που καλούμε “ατομικότητα”, “καθημερινή ζωή”, “χρόνος που ρέει”.

Η Δήμου, εκκινώντας από την ποιητική κατάθεση του Ριζάκη, αναφέρεται «στην ασθμαίνουσα ανάβαση που συνεχίζεται ακόμα και τις στιγμές των παύσεων», αναφορά η οποία, σε πρώτη ανάγνωση, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τη μετοχή «σταθμεύων» του τίτλου (Σταθμεύων σε ό,τι αντιστάθμισα), ενώ στην πραγματικότητα κάθε άλλο παρά αποδυναμώνει ή και αίρει την διαπίστωση της δοκιμιογράφου, αφού όπως μας εξηγεί, ο ενεστώτας χρόνος της μετοχής «σταθμεύων», επί της ουσίας υπονομεύει κάθε έννοια αδράνειας, ακινησίας, παύσης ή στασιμότητας, παραπέμποντας έτσι, μέσω αυτής, στον άοκνο, καθημερινό αγώνα και στο αδιάλειπτο μέλημα του ποιητή για το έργο του. Ποίηση ομοιόμορφη, με τους τελευταίους στίχους των ποιημάτων να λειτουργούν ως επιμύθια ευνοώντας τον αναστοχασμό∙ ποίηση απαισιόδοξη και απορηματική, που ξενίζει με την ιδιόμορφη σύνταξη, το ύφος, αλλά και τις λέξεις που επιλέγει, διαμορφώνει ή αναπλάθει: αίμα της πληγής στο πρώτο κρακ ποιήματος, ε-/ κούσιος με δηλώνεις.

Ο Ριζάκης, ποιητής κατεξοχήν τραγικός, με την πεποίθηση ότι μόνο στον οικειοθελή εγκλεισμό η συνείδηση του ποιητή μπορεί να συλλάβει τον εαυτό της, μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί και “σκηνοθετεί” το ποιητικό της έργο ως «σκηνοθέτης μαζί και σκηνοθετούμενος», ως «δραματουργός αλλά και μετέχων του δράματος», θυμίζει σύγχρονο Οιδίποδα, ποιητή ο οποίος όχι μόνο αποδέχεται αλλά και επιδιώκει την «εξωτερική τύφλωση» για να μπορεί να βλέπει καλύτερα το εσωτερικό του τοπίο, διεκδικητής μιας κατάστασης που υπάρχει μόνο στη φαντασία του, «κυνηγός μιας υπόσχεσης η οποία ουδέποτε γίνεται πράξη», όπως σημειώνει η Δήμου.

Σε συμπόρευση αλλά και σε αντίστιξη με την ποίηση του Ριζάκη, στην ποιητική σύνθεση «Ιάσονος Κλεάνδρου, τέσσερις όψεις οιμωγής», η Δημητριάδου επικαλείται τον ομώνυμο καβαφικό ήρωα για να σκιαγραφήσει, μέσω εκείνου, την δική της ποιητική ματιά και μετάπλαση. Η ποίησή της, λακωνική, δωρική, στιβαρή, ανακαλεί στους στίχους της το πένθος του ποιητή, εκφράζει την ανάταση, αλλά και τη καθημερινή φθορά που απορρέει από το πέρασμα του χρόνου και το ατέρμονο άχθος της δημιουργίας. Άβουλη μοίρα/ Άπτερη/ Ποιος τον ανέβασε ως εδώ/ Την αγωνία του/ Σωσμένος πια/ Ποιος ατενίζει;

Μεταξύ πτώσης και ανάτασης, οικτιρμού και θάμβους, θεϊκής ταπείνωσης, αλλά και της ύβρεως και της αλαζονείας που υπάρχει μέσα σε κάθε ανθρώπινη δημιουργία, η πορεία της ποιήτριας προς τη «λέξη» δεν αποτελεί μόνο τριβή και έθος, αλλά πρωτίστως ήθος απέναντι στην τέχνη της. Όπως παρατηρεί η Δήμου, στο επίκεντρο της ποίησης της Δημητριάδου βρίσκεται η «λέξη», σε σημείο που, κάποιες φορές, αυτή η μία λέξη στο ποίημα ή και σε κάποιον στίχο της ποιήτριας, να συγκροτεί τον «πυρήνα» του, το κουκούτσι της σύλληψής του. («Το άλγος ως αναλγητικό». Και καταλήγοντας συμπεραίνει:«στην πραγματικότητα, εκείνο που επιχειρούν να περιγράψουν […] οι δύο ποιητές, Ριζάκης και Δημητριάδου, είναι ακριβώς η φιγούρα του ποιητή διαχρονικά και διατοπικά, το σχήμα του και όχι οι επιμέρους εκφάνσεις ή εκδοχές με τις οποίες το σχήμα αυτό εκδηλώνεται.

 

*Η Χρύσα Φάντη είναι συγγραφέας και κριτικός βιβλίου

**Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο φύλλο της Κυριακάτικης Αυγής (7/5/23)

Λία Σιώμου Valentine’s Day

 

Λία Σιώμου

Valentine’s Day

Valentine’s Day

 

Valentine’s Day today. Our heart knows…

Valleys and meadows of sweet memories

vanishing in the mist of eternity.

 

We followed the same path on the sand

Where in the past our footsteps

Were so many times covered

By the force of winds and ocean waves.

Where the traces of our dreams got lost 

Among empty seashells and rotting weeds

 

Do you remember sometimes?

Do the memories whisper to you

Of the long-lost feelings of adoration

Of devotement, of immense happiness and peace?

Felt so deep in our hearts, for so long. So long.

 

Did you see the seagulls fly away?

Taking dreams and vague hopes towards the clouds?

White seagulls, so many, flying peacefully

Above the sea waters, above our wet hair.

Their voice, their wings

Filling the sky with sweet memories

 

Do you remember sometimes?

Our days in the sun! 

In the warmth of the South Seas...

I want to remember.

 

 February 14, 2009

 

Athanasios ZERVAS: "Valentine's day"

on a poem by Lia SIOMOU

Angelica CATHARIOU, mezzo - Igor PETRIN, piano

The song cycle "Lia's Songs" was composed between 2012 and 2021. It is the product of the collaboration between Athanasios Zervas (composer) and Lia Siomou (poet)

from the CD "LIA'S SONGS" [Phasma-music]

 

Το ποίημα της Λίας Σιώμου έχει μελοποιηθεί από τον Δρ Αθανάσιο Ζέρβα καθηγητή και κοσμήτορα του Παν/μίου Μακεδονίας, ο οποίος εξέδωσε το CD Lia’s Songs.  Τα μελοποιημένα ποιήματα τραγουδάει η μεσόφωνος και καθηγήτρια Αγγελική Καθαρίου και τη συνοδεύουν ο Ιγκορ Πέτριν στο πιάνο και οι καθηγητές του ιδίου Παν/μίου Δημήτρης Πάτρας, Κώστας Χασιώτης, Αθανάσιος Ζέρβας και Δημήτρης Ζαχαράκης. Το  CD έχει 9 τραγούδια πάνω σε ποιήματα της Λίας Σιώμου, και ένα πάνω σε ένα ποίημα της κόρης της, Ξενίας. Έξι από τα τραγούδια είναι πάνω σε ποιήματα γραμμένα στην Ελληνική και τρία σε ποιήματα στην Αγγλική. 

 

 

Η Λία Σιώμου ( Λία Αντωνοπούλου ) γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Απεφοίτησε από το Χημικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών και μετέπειτα ήλθε στο Michigan State University για μεταπτυχιακές σπουδές στην Βιοχημεία όπου και επήρε το δίπλωμά της (Μαster of Science). Εργάσθηκε ως ερευνήτρια στο Michigan State University και στο Northwestern University στο Evanston Illinois. Επί 18 χρόνια εργάσθηκε ως επιστήμων στο Υπουργείο Ενεργείας της Αμερικής (U.S Department of Energy) στο Argonne National Laboratory, στα προάστια του Σικάγου. Η Λία έχει δημοσιεύσει επτά ποιητικές συλλογές, Ερωδιού η Κατοικία και Αλκυονίδες (Εκδόσεις Δωδώνη 2001), και Μαγιοστέφανο, Σπονδή Ονείρου, Εν γη Ερήμω, Attica και Εις Μνήμην Ουτοπίας (Εκδόσεις Γαβριηλίδης , 2003, 2006, 2007, 2014). Οι συλλογές της συγκέντρωσαν πολύ καλά σχόλια από διακεκριμένους ποιητάς και λογοτέχνες στην Ελλάδα. Δύο άρθρα δημοσιευθέντα στην Chicago Greek Star, την καλύτερη εφημερίδα της Ελληνοαμερικανικής κοινότητος στην περιοχή του Σικάγου έδωσαν εις βάθος ανάλυση του έργου της. Αντιπροσώπευσε την Ελληνική ποίηση στον εορτασμό “Field of Light.” που έγινε τον Ιούνιο 2015 στο Field Museum του Σικάγου. Ο παγκοσμίως γνωστός Ιταλός artist Marco Nero Rotelli οργάνωσε την παρουσίαση προς τιμήν του Dante Alleghieri και του επικού του ποιήματος Ἡ Θεία Κωμωδία῾. Αρκετά της ποιήματα έχουν μελοποιηθεί από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και συνθέτου Δόκτωρος Αθανασίου Ζέρβα. Ο Δόκτωρ Ζέρβας τα έχει παρουσιάσει σε κονσέρτα στην περιοχή του Σικάγου, στο Athens Conservatory, Northwestern University, Chicago State University, Univ. of Thessaloniki, και στο Odeion School of Music in Skokie. To Hellenic Heartbeat Media (TVRadioWeb) έχει παρουσιάσει στην Τηλεόραση δύο φορές συνδιαλέξεις της Λίας Σιώμου σχετικές με την ποίησή της.

 

Τα τρία φώτα Claire Keegan μετάφραση: Μαρτίνα Ασκητοπούλου εκδόσεις Μεταίχμιο η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

 

Τα τρία φώτα

Claire Keegan

μετάφραση: Μαρτίνα Ασκητοπούλου

εκδόσεις Μεταίχμιο

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη  ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500 ΛΕΞΕΙΣ: Η τέχνη των λίγων λέξεων • Fractal (fractalart.gr)

 

 

Η τέχνη των λίγων λέξεων

 

Η Ιρλανδή Claire Keegan, μετά το Μικρά πράγματα σαν κι αυτά (Μεταίχμιο, 2022), βιβλίο που ξεχώρισε, έρχεται με Τα τρία φώτα, πάλι σε μετάφραση της Μαρτίνας Ασκητοπούλου, ένα αριστούργημα σε μικρή φόρμα, μια σπαρακτική ιστορία, στην οποία βασίστηκε η υποψήφια για Όσκαρ ταινία Το ήσυχο κορίτσι του Colm Bairéad.  

Το καλοκαίρι του ’80, ένα μικρό κορίτσι μιας φτωχής πολυμελούς οικογένειας στην ιρλανδική επαρχία, θα πάει να ζήσει με κάποιους μακρινούς συγγενείς, μέχρι να γεννήσει η μητέρα της. Στο άγνωστο νέο περιβάλλον που θα βρεθεί, θα γνωρίσει για πρώτη φορά στη ζωή της το νόημα της αγάπης, μέσα από την άδολη πραγματική φροντίδα της οικογένειας των Κινσέλα. Μακριά από την οικογένειά της, θα αντιμετωπίσει δυσκολίες αρχικά, θα καταλάβει πως απαιτούνται καινούργιες λέξεις που να αντιστοιχούν σε ό,τι καινούργιο γνωρίζει, κατόπιν θα αρχίσει να κατανοεί τον κόσμο γύρω της, θα δέχεται αγάπη και θα ανταποδίδει, θα κατακτά σιγά σιγά μια πρώιμη ενηλικίωση.

 

Ένα κομμάτι μου θέλει ο πατέρας μου να με αφήσει εδώ πέρα, ενώ ένα άλλο κομμάτι μου θέλει να με πάει πίσω, σε αυτά που ξέρω. Είμαι σε ένα σημείο που δεν μπορώ να είμαι αυτό που ήμουν πάντα ούτε να γίνω αυτό που θα μπορούσα. (σ. 17).

 

Αναπόφευκτα θα γνωρίσει και την άλλη όψη της ζωής, την απώλεια, αλλά θα έρθει αντιμέτωπη και με το τέλος του ονείρου· το καλοκαίρι θα τελειώσει και αυτή θα πρέπει να επιστρέψει στην πραγματικότητα της οικογένειάς της. Θα είναι, όμως, ίδια; Πόσο θα έχει επιδράσει πάνω στην ψυχή της η επαφή με μια ζωή κάτω από διαφορετικές συνθήκες, πιο ανθρώπινες, πιο ειλικρινείς;

 

Όλα αλλάζουν και γίνονται κάτι άλλο, μετατρέπονται σε κάποια εκδοχή αυτού που ήταν πριν. (σ. 32).

 

Η αξία του μικρού αυτού βιβλίου (80 σελίδες καθαρού κειμένου στην ουσία) βρίσκεται στην τέχνη της Keegan να ενσωματώνει σε τόσο λίγο «σώμα» κειμένου τη βασική ιδέα της ιστορίας, να κάνει ανάγλυφους τους χαρακτήρες, να χειρίζεται τη γλώσσα με τρόπο που να εγκιβωτίζει μέσα στις λέξεις περισσότερα από όσα ως κώδικας δηλώνουν· κατορθώνει να κάνει τον αναγνώστη της «συμμέτοχο» της γραφής της, καθώς αποκρυπτογραφεί και επεκτείνει όσα διαβάζει, διατηρώντας έντονο το αποτύπωμα ενός βιβλίου-μικρού θαύματος. Πόσοι, αλήθεια, συγγραφείς μπορούν να καυχηθούν για κάτι ανάλογο; Και όλα αυτά, ενώ στο φόντο της μυθοπλασίας αχνοφέγγει η άλλη ιστορία, μιας Βόρειας Ιρλανδίας που σπαράσσεται από ταραχές, με τους απεργούς πείνας του ΙΡΑ να πεθαίνουν στις φυλακές.

Η ιστορία, γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο, έχει ως αφηγήτρια το μικρό κορίτσι, μεταφέροντας έτσι, με έξοχα άμεσο τρόπο, τις σκέψεις της, τις αντιδράσεις της, την ψυχοσύνθεσή της που διαρκώς αλλάζει, ωθώντας σταδιακά την παιδική της ηλικία στον ενήλικο κόσμο, συχνά βίαια. Η γραφή της Keegan, προσεγμένη στην παραμικρή λεπτομέρεια (καλή η απόδοση στην ελληνική γλώσσα από τη Μαρτίνα Ασκητοπούλου, με διευκρινιστικές σημειώσεις όπου κρίνεται απαραίτητο), καθοδηγεί την ανάγνωση, δημιουργώντας εικόνες ζωντανές πίσω από τις λέξεις.

 

Πολλές εικόνες γεμίζουν απανωτά το μυαλό μου: το αγόρι στην ταπετσαρία, τα λαγοκέρασα, η στιγμή που ο κουβάς με τράβηξε κάτω, το χαμένο μοσχάρι, το βρεγμένο στρώμα, το τρίτο φως. Σκέφτομαι το καλοκαίρι μου, το τώρα, κυρίως το τώρα. (σ. 88).

 

Ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου, Foster, παραπέμπει, ως προς την ονοματική του μορφή, στην έννοια του θετού γονιού (γιατί αυτή ήταν στην ουσία η οικογένεια των Κινσέλα για το μικρό κορίτσι, κι ας ήταν για τόσο λίγο διάστημα), ωστόσο στη ρηματική του μορφή παραπέμπει στην έννοια της ενθάρρυνσης, καθώς το διάστημα που το κορίτσι έζησε μαζί τους την ώθησε σε μια διαφορετική στάση απέναντι στη ζωή.  Ένα βιβλίο με ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος, με ισορροπία ανάμεσα στην ηρεμία και την εγρήγορση, με τη θεματική του να αφορά τις οικογενειακές σχέσεις, την ενηλικίωση, τη βίωση της απώλειας, τη γενναία παραχώρηση της αγάπης. Περισσότερο, όμως, από όλα αυτά, μια ιστορία συγγραφικής πληρότητας και αναγνωστικής απόλαυσης.

Διώνη Δημητριάδου