εύθραυστον Γιώργος Σταυρακάκης εκδόσεις Μετρονόμος η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

εύθραυστον

 Γιώργος Σταυρακάκης

 εκδόσεις Μετρονόμος

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Οι ποιητές δεν πεθαίνουν, διαλύονται • Fractal

 

Οι ποιητές δεν πεθαίνουν, διαλύονται

 

Μια συλλογή με μόλις είκοσι τέσσερα ποιήματα, αν μετρηθεί και αυτό που λειτουργεί ως προμετωπίδα, εισάγοντας στον ποιητικό κόσμο του Γιώργου Σταυρακάκη. Ένα όλον ευσύνοπτο, με ξεκάθαρη την άποψη του ποιητή για την πραγματικότητα που τον περιβάλλει και, κυρίως, για τη θέση του σ’ αυτήν. Χωρισμένη σε δύο μέρη η συλλογή, με το εκτενές ποίημα «εύθραυστον» να στεγάζει όλα τα υπόλοιπα ποιήματα. Ένα ποίημα λειτουργικό, διαδραστικό, σαν εκείνο το «Μιλώ» του άλλου ποιητή, που άντεξε μέσα στον χρόνο για να στεγάσει τότε και τώρα και για πάντα όσους νιώσαμε, είδαμε, εννοήσαμε τη διαφορά της ήττας από την παραίτηση. Η ποίηση του Σταυρακάκη έχει χαμηλό τον τόνο της, σε μια πρώτη ανάγνωση απηχεί μια βαθιά θλίψη, ωστόσο είναι κάτι πιο πάνω και πιο πέρα από μια συνήθη (όσο και επιφανειακή) μελαγχολική κατάθεση. Ο ποιητής αποτυπώνει εικόνες, λεπτομέρειες μιας ζωής που καταρρέει, χωρίς να εννοεί τα ίδια τα συντρίμμια της. Δεν είναι θλίψη, είναι επίγνωση, θαρραλέα συνειδητοποίηση καταστάσεων. Αν ο τόνος μελαγχολικός και βαρύς, είναι γιατί πιστά αποδίδει την παρακμή των οραμάτων, των ιδεολογιών που κατάντησαν κενά ιδεολογήματα και εμμονικές αδιέξοδες «αποδράσεις».

 

[…] Περπάτησαν με το χρυσό δεκανίκι του ήλιου/ πάνω στη γραμμή των χειλιών μας/ και ξεκλείδωσαν τη φωνή της θάλασσας,/ τα δρομολόγια των πλοίων./ το προδομένο ταξίδι. («εύθραυστον»).

 

Στην ποίηση αυτή οι λέξεις ενσωματώνουν στον κώδικά τους τη ζωή μαζί με τον θάνατο, την αλήθεια των ταπεινών που αντιστέκονται με το μικρό τους μέγεθος απέναντι στις φανταχτερές βιτρίνες των νόθων αισθημάτων. Με τις μουσικές τους να αγγίζουν τα πιο λερωμένα ρείθρα των δρόμων, τις πιο σκελετωμένες παρουσίες με τις σπασμένες φλέβες.

 

[…] Βυθίζονται στ’ απόνερα/ στοιχειωμένων πλοίων,/ κι από ’κει, καρφώνουν τις λέξεις τους/ σε σανίδες ναυαγών. («εύθραυστον»).

 

Οι λέξεις του Σταυρακάκη, ανοιχτές σε ερμηνείες, με τον εύθραυστο χαρακτήρα τους κόβονται σε κομμάτια, να μοιραστούν μακάρι σε πολλούς. Μεταποιούνται οι έννοιες σε αντικείμενα, όπως ένα παλιό ραδιόφωνο που αφήνει τον ήχο της σκουριάς/  στα νοτισμένα μας μάτια, ή μια ξύλινη κρεμάστρα, που απηχεί μια θανάσιμη νοσταλγία. (« Το ραδιόφωνο»). Και είναι εδώ ακριβώς που χρειάζονται τα προσδιοριστικά επίθετα, να προσδώσουν στα ουσιαστικά μια άλλη διάσταση, να ακυρώσουν συχνά τη σιγουριά τους, να δείξουν την άλλη όψη των πραγμάτων. Προς τεκμηρίωση αυτής της θέσης παραθέτω, σταχυολογώντας μέσα από τα ποιήματα: Γυάλινα σπίτια, τοίχοι ετοιμόρροποι, πέτρινοι κήποι, αγέλαστα δέντρα, αβάσταχτη σιωπή, ανυπεράσπιστα σώματα, αφιλόξενη πολιτεία, προδομένο ταξίδι, αδιέξοδοι περίπατοι, λιγδιασμένο σύννεφο,  ανάπηρος χαρτοπαίχτης, αραχνιασμένοι χάρτες, νόθες χειραψίες. Ο κόσμος μοιάζει να διαλύεται, να καταρρέει, να αναιρούν οι έννοιες των εαυτό τους. Αναγκαίος και ο παραλληλισμός των εννοιών για να αποδοθεί καλύτερα μέσω της χρήσης του συμβόλου η πραγματικότητα:

 

Ανακατεύεις την τράπουλα/ και σου κόβονται τα δάχτυλα./ μετράς τα χαρτιά/ και σου λείπουν οι άσοι./ Έτσι ξαφνικά/ χωρίς να το καταλάβεις/ βγαίνεις από το παιχνίδι./ Και δεν έχεις μανίκια/ δεν έχεις χέρια/ για να σώσεις την παρτίδα./ Ένας ανάπηρος χαρτοπαίχτης/ που αφήνει τα κομμάτια του/ πίσω απ’ το αμυδρό φως/ μιας υπόγειας ζωής. («Ο χαρτοπαίχτης»).

 

Και ανάμεσά τους μια πρόταση καθοριστική: αυτοκτονούν οι μέρες μας. Αν είναι έτσι, αν οι ίδιες ορίζουν το τέλος τους, τότε ποια η ευθύνη όσων με επιμονή μηχανεύονται αργά και σταθερά τον αφανισμό της ζωής; Δεν αυτοκτονούν οι μέρες μας, οδηγούνται σκόπιμα στην αυτοκτονία. Με αντιστροφή του ονόματος (Σοκίν Σομλέβ) ο Σταυρακάκης θυμάται και εγκιβωτίζει στο ποίημά του τον Νίκο Βλέμο, εκείνη την ιδιαίτερη παρουσία στην Αθήνα του Μεσοπολέμου, με τον πολυτάλαντο χαρακτήρα, τον δικό του αναρχισμό απέναντι  στην ομοιομορφία του καιρού του, τον ανένταχτο ιδεολόγο των ανθρώπινων δικαιωμάτων.  Ποιος τον θυμάται πια σήμερα; Κι όμως, και μόνον η μνεία του εδώ, σ’ αυτή την ποίηση, είναι σημείο ικανό να δείξει τη διαφορά ανάμεσα στην πανθομολογούμενη ήττα και στην επίμονη διαρκή παρουσία, με όποιον τρόπο μπορεί ο καθένας και για όσο αντέχει.  Το μειράκιον/ που ακούει στο όνομα Σοκίν Σομλέβ,  […] ξύνει με πάθος το νόημα της ζωής του.

 

Ξαναδιαβάζω το αρχικό, εισαγωγικό σαν προμετωπίδα, ποίημα:

 

Οι ποιητές δεν πεθαίνουν./ Μετακομίζουν από λέξη σε λέξη/ από άστρο σε άστρο/ σακατεμένοι απ’ τους ανθρώπους/ με το δεκανίκι του ήλιου/ στη μασχάλη τους.

 

Ναι, οι ποιητές δεν πεθαίνουν, μόνο διαλύονται,  είναι εύθραυστοι, ακριβώς για να μοιράσουν τα κομμάτια τους, τις λέξεις τους, τα ποιήματα.  Κι αυτό καθόλου ήττα δεν θυμίζει.

Διώνη Δημητριάδου

 

Τα δεδομένα της Ελληνικής Βιβλιοπαραγωγής του 2025 από το BookPoint

 

.
Τα δεδομένα της Ελληνικής Βιβλιοπαραγωγής του 2025 

από το BookPoint
Ο συνολικός αριθμός των νέων τίτλων ξεπέρασε για ακόμα μια χρονιά τους 11.000, με άνοδο στο παιδικό βιβλίο

 

Για ακόμη μία χρονιά, ο ΟΣΔΕΛ δημοσιοποιεί τα στοιχεία της ετήσιας ελληνικής βιβλιοπαραγωγής, τα οποία αντλήθηκαν από το BookPoint, τη μεγαλύτερη και πληρέστερη βιβλιογραφική βάση στην Ελλάδα. Η έρευνα παρουσιάστηκε σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 22^ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης.

Τα στοιχεία αυτά αφορούν βιβλία που κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά το 2025. Ακολουθούν συνοπτικά τα βασικά ευρήματα, που παρουσιάζονται αναλυτικά στην πρώτη ενότητα της έκθεσης.

• Η ετήσια βιβλιοπαραγωγή νέων τίτλων δείχνει να έχει πλέον σταθεροποιηθεί στην παραγωγή των 11.000 έργων κάθε θεματικής κατηγορίας και σε κάθε τύπο βιβλίου.
• Το 50,7% της βιβλιοπαραγωγής εκδίδεται από 51 εκδοτικές επιχειρήσεις με 5.888 νέους τίτλους κάθε θεματικής κατηγορίας.
• Πάνω από 111 εκδοτικές επιχειρήσεις παράγουν περισσότερους από 2 νέους τίτλους κάθε μήνα.
• Οι αυτοεκδόσεις, ξεπέρασαν στο 2025 τους 1.800 νέους τίτλους. Το συνολικό πλήθος των αυτοεκδόσεων, εικάζεται βάσιμα, ότι είναι πιθανόν πολλαπλάσιο.
• Η έκδοση βιβλίων στη χώρα μας σε ποσοστό 95,76% παράγεται σε έντυπη μορφή σε όλους τους τύπους βιβλιοδεσίας.
• Η Λογοτεχνία διατηρεί την πρώτη θέση με 4.044 νέους τίτλους με το Μυθιστόρημα και την Ποίηση να προηγούνται, σε ποσοστά 47% και 29% αντίστοιχα.
• Τα εκπαιδευτικά βιβλία και τα βιβλία των Θετικών Επιστημών παρουσιάζουν ελαφρά κάμψη, ενώ τίτλοι των Θεωρητικών Επιστημών, σημειώνουν μικρή αύξηση, της τάξης του 4% με 2.420 τίτλους έναντι των 2.314 του 2024. Η παραγωγή αυτή της κατηγορίας, το 2025, έφθασε τις τιμές του 2020, και αντέστρεψε την τάση μείωσης των τίτλων που παρατηρούνταν από το 2021.

·        Τα βιβλία για παιδιά κάθε ηλικίας με 2.724 νέους τίτλους ανήλθαν στο 24% της συνολικής νέας βιβλιοπαραγωγής, σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 23% σε σχέση με το 2021. Από αυτούς, οι 1.746 απευθύνονται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας σε διάφορους τύπους βιβλιοδεσίας.

• Η μέση τιμή του βιβλίου (16,84 ευρώ το 2021, 17,81 ευρώ το 2025) παρουσιάζει ελάχιστη αύξηση, η οποία δεν προσεγγίζει τον επίσημο μέσο ετήσιο πληθωρισμό στη χώρα μας.
• Οι νέες εκδόσεις αφορούν κατά 67,2% πρωτότυπα έργα κάθε γλώσσας και κατά 32,8% μεταφρασμένα έργα. Στα βιβλία των γενικών κατηγοριών Εκπαιδευτικά και Τέχνες σημειώνονται τα μεγαλύτερα ποσοστά σε πρωτότυπα έργα, με τιμές 91,9% και 83,9% αντίστοιχα, ενώ στην κατηγορία Βιβλία για παιδιά, εντοπίζεται το μεγαλύτερο ποσοστό σε μεταφρασμένα έργα, με 54% επί του συνόλου τους.
• Η αγγλική γλώσσα παραμένει κυρίαρχη ως γλώσσα πρωτοτύπου των μεταφρασμένων έργων στην Ελλάδα, με ποσοστό 67% για το 2025.

Στην δεύτερη ενότητα παρουσιάζονται πίνακες με το πλήθος νέων τίτλων 1^ης έκδοσης της βιβλιοπαραγωγής ανά εκδοτική επιχείρηση, ένα στοιχείο που επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς τις θεματικές επιλογές των εκδόσεών τους, ενώ στην τρίτη και τελευταία ενότητα σχολιάζονται ορισμένα ευρήματα και καταγράφονται προβληματισμοί σε σχέση με την ετήσια βιβλιοπαραγωγή 2025.

Η εν λόγω έκθεση για το 2025 είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του BookPoint, όπου έχουν αναρτηθεί και οι αντίστοιχες εκθέσεις των προηγούμενων ετών.

Δείτε αναλυτικά τα ευρήματα της έρευνας εδώ.

Συντελεστές της έρευνας:

Άντληση και επεξεργασία δεδομένων του BookPoint: Σπύρος Ζαχαράκης, Υπεύθυνος Τμήματος ΙΤ

Επιλογή-σχόλια-προβολή αποτελεσμάτων: Μιρέλλα Μπατζιανιά, Υπεύθυνη Περιεχομένου BookPoint

Επιμέλεια αποτελεσμάτων: Τιτίκα Δημητρούλια, Καθηγήτρια, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ και μέλος Δ.Σ. ΟΣΔΕΛ

Γραφιστική Επιμέλεια: ArtsPR

 

Ενημερωθείτε για όλα τα νεότερα του BookPoint:

bookpoint.gr

facebook.com/bookpoint.gr

instagram.com/bookpoint.gr

bookpoint.gr: Θεμιστοκλέους 73, Αθήνα 106 83, τηλ. 210 3849 118, info@bookpoint.gr

 

Για το βιβλίο της Γιούλικας Ψιμούλη εικόνες δίχως τίτλο (ΑΩ εκδόσεις) στο Μύρτιλλο καφέ (6-5-2026)

 Για το βιβλίο της Γιούλικας Ψιμούλη 

εικόνες δίχως τίτλο 

(ΑΩ εκδόσεις)

στο Μύρτιλλο καφέ

(6-5-2026)

Υπέρταση Χάρης Μελιτάς εκδόσεις Ιωλκός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Υπέρταση

Χάρης Μελιτάς

 εκδόσεις Ιωλκός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Με έναν λύκο στον καθρέφτη • Fractal

 

Με έναν λύκο στον καθρέφτη

 

Είναι η έξωθεν ασκούμενη  πίεση από έναν κόσμο που αναζητάει τη χαμένη του τροχιά; Είναι αυτή η κινητήρια δύναμη που ποιεί το ποίημα; Ο Χάρης Μελιτάς, ως ποιητής, έχει ήδη δώσει διακριτό το στίγμα του, υιοθετώντας ένα στυλ που προβάλλει τον ειρωνικό, περιπαικτικό του χαρακτήρα, κρύβοντας ωστόσο, στο βάθος μια τραγική διαπίστωση, πως ίσως αδύναμος ο ποιητής να αντιπαρατεθεί με όσα μέσα διαθέτει, μακάρι και τα καλύτερα, στον άνεμο που σαρώνει τα πάντα στο διάβα του. Κι όμως, διατηρώντας τη σχέση του με μια ποίηση προσωπική και ιδιαίτερη, καταθέτει μια ακόμη ποιητική συλλογή, με τον δισήμαντο τίτλο Υπέρταση να προκαλεί σε μια εκ νέου αντιπαράθεση με όσα γύρω του παραμένουν κενά νοήματος. Δύσκολο το εγχείρημα.

Η βάσανος του γλωσσικού κώδικα, μέχρι να στάξουν αίμα οι λέξεις, το ποιητικό «εγώ» που κοιτάζοντας τον καθρέφτη αντικρίζει έναν λύκο, η εικονοποίηση των καταστάσεων, μέχρι να γίνουν ορατές, η προσωποποίηση των εννοιών για να αποκτήσουν σώμα και φωνή, ο αιφνίδιος, παράδοξος συσχετισμός λέξεων, χωρίς ευτυχώς ορατά τα σημεία της ραφής, είναι κάποια από τα στοιχεία, αναγνωριστικά της ποίησης του Μελιτά. Ειδικά αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό, συχνά μπορεί να οδηγήσει σε αντιποιητικούς δρόμους, σε μια χειρωνακτική εργασία συγκόλλησης – το έχουμε δει αυτό σε ποιητές που αποθεώθηκαν στην εποχή τους, χωρίς να το αξίζουν. Εδώ μοιάζει περισσότερο πηγαία η ένωση των φαινομενικά ασύνδετων λέξεων, ίσως γιατί είναι η ροή του ποιήματος που κάθε φορά ενώνει τα ανόμοια, καθοδηγώντας την αρχική ποιητική ιδέα. Έτσι, θα λέγαμε πως στην ποίηση αυτή δεσπόζει η μορφή (ποτέ μην την υποτιμάμε) και είναι αυτή που διαμορφώνει νοηματικά το περιεχόμενο. Για παράδειγμα, προτάσσεται στη συλλογή ένα τρίστιχο σε μορφή χαϊκού, που με τη νοηματική συμπύκνωση σε 17 συλλαβές δίνει όχι μόνο τον ρυθμό αλλά, με την παρήχηση του οδοντικού ταυ και την επανάληψη του υγρού ρο, μοιάζει να ακούς τον ήχο των κοφτερών δοντιών: Μην κλαις, θηρίο./ Στα δόντια σου τροχίζω/ τα ένστικτά μου. Η εννοούμενη απειλή, και μάλιστα ενσωματωμένη στο υποκείμενο, αποδόθηκε βοηθούσης της μορφής.

Μένω λίγο ακόμη στον τρόπο που δομούνται ποιητικά οι εικόνες. Εκκινούν από μια ρεαλιστική καθημερινότητα για να εκτοξευθούν κατόπιν (πάλι με την αρωγή της μορφής) σε ένα πεδίο εξωλογικό, με σκοπό να υπηρετήσουν το αναγκαίο δίπολο πραγματικότητας και ποίησης, ή αλλιώς τη μεταποίηση του ρεαλιστικού στην άλλη του όψη, την πιο κρυφή. Όπως ο χρόνος, στο ποίημα «Το φάντασμα του χρόνου», που έρχεται στο όνειρο απρόσκλητος με την παχύσαρκη σκιά του στο σκοτάδι/ τα τεχνητά του μέλη βραδυκίνητα –/ οξειδωμένες άγκυρες/ στο πλοίο του μυαλού μου. Πώς αλλιώς να αποδοθεί καλύτερα η ασύλληπτη έννοια του χρόνου, αυτή η αόριστη εξίσωση στη γλώσσα των αιώνων;

Η έξωθεν πίεση, εδώ ποιητικά υπέρταση, ως μία από τις δύο σημασίες της, απλώνει στανικά την παρουσία της και ωθεί στην ποιητική δημιουργία. Και ο ποιητής, το ποιητικό έργο, ασκούν, άραγε, και τη δική τους πίεση; Υπάρχει μια ανταπόκριση, πιεστική κι αυτή,  που να μπορεί να μεταποιήσει, έστω κατ’ ελάχιστο, τον κόσμο γύρω τους; Επειδή το ίδιο το ποίημα, εφόσον πλέον σε κοινή θέα, έχει τη δική του φωνή, ας το ακούσουμε:

 

«Υπέρταση»

 

Φοβάμαι περισσότερο

 

τη θάλασσα απ’ τον θάνατο

το θέατρο απ’ τους θεούς

το θύμα απ’ τον θύτη

το δόγμα απ’ το δόκανο

το δήγμα απ’ τον δήμιο

τα λύτρα απ’ τους λύκους

τις μνήμες απ’ τα μνήματα

το κλέος απ’ τους κλέφτες

το φλέγμα απ’ τη φλεγμονή

τους άσους απ’ τους άσωτους

τους γόνους απ’ τη Γώγου.

 

Μα το χειρότερο

εντέλει περισσότερο

την ποίηση απ’ την πίεση

φοβάμαι!

 

Στο παραπάνω ποίημα το «παιχνίδι» με τους φθόγγους, με τις παρηχήσεις και με τις συνδέσεις ανόμοιων εννοιών στον ίδιο στίχο,  μοιάζει όχι μόνο να λέει αλλά και να δείχνει. Κι αν εκκινεί από έναν φόβο για να καταλήξει πάλι σε έναν φόβο, είναι κάτω από αυτή τη συνθήκη που παίρνει περισσότερη δύναμη. Ο ίδιος ο ποιητής νιώθει το ποίημα να τον ξεπερνά, να μην του ανήκει πια, να αφορά όλους εμάς, σ’ εμάς να απευθύνεται. Ας εισχωρήσουμε στον κόσμο του κι ας εννοήσουμε.

 

Κι ενώ σε όλα τα ποιήματα παρουσιάζεται ένα υπερμέγεθες ποιητικό «εγώ», του πρώτου προσώπου, αυτό δεν συνιστά μια μορφή οίησης. Ο ποιητής, με επίγνωση του φύσει και θέσει ρόλου του (κι ας τον αποποιείται στο ποίημα «Τελευταία πράξη»), συνδιαλέγεται με τον Μπρεχτ (που με το δικό ποίημα μοιάζει να τον εγκαλεί για τη σιωπή του) και γράφει την απάντησή του:

 

Υψοφοβία»

 

Χθες βράδυ

σ’ ένα ό«νειρο ισόγειο

με ρώτησε ο Μπρεχτ

γιατί σωπαίνω.

«Δεν είμαι ποιητής»

του αποκρίθηκα.

«Ρώτα πιο πάνω».

 

Ο Χάρης Μελιτάς γνωρίζει πώς μπορεί η ποίηση να καταγίνεται σε ένα «παιχνίδι» με τα εργαλεία της, επικίνδυνο όσο αντέχει και αντέχεται. Η σοβαρότητα αυτού του παιχνιδιού αδιαμφισβήτητη. Σαν να κοιτάζει έναν λύκο στον καθρέφτη. Και αυτό ας του χρεωθεί στα πλέον σημαντικά που κάνει τόσα χρόνια ποιώντας λόγο.

 Διώνη Δημητριάδου

Από τη χθεσινή παρουσίαση (4-5-26) του βιβλίου της Ήρας Παπαποστόλου 'Η ακέφαλη βασίλισσα" εκδ, Οσελότος στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αγίας Παρασκευής Φωτογραφίες και βίντεο

Από τη χθεσινή παρουσίαση (4-5-26)

του βιβλίου της Ήρας Παπαποστόλου

'Η ακέφαλη βασίλισσα"

εκδ, Οσελότος

στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αγίας Παρασκευής

Φωτογραφίες και βίντεο

Δημήτρης Καλοκύρης Παρασάγγες Τόμος Γ΄ Παραλειπομένων Εκδόσεις Άγρα η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

Δημήτρης Καλοκύρης

Παρασάγγες

Τόμος Γ΄ Παραλειπομένων

Εκδόσεις Άγρα

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

Δημήτρης Καλοκύρης: «Παρασάγγες»

 

«Χτίζουμε το ανάκτορο της φαντασίας στην άμμο, αλλά μόλις φυσήξει το θαλασσινό αεράκι της πραγματικότητας, σβήνεται η αύρα της γραφής και μας πλημμυρίζει η ευφορία της ανάγνωσης». (σ. 207).

Η αύρα της γραφής και η ευφορία της ανάγνωσης ή, για να το πούμε αλλιώς, οι δύο συνθήκες που αγκαλιάζουν τον τρόπο  που ο Δημήτρης Καλοκύρης τοποθετεί τον εαυτό του αρχικά ως δημιουργό εικόνων και λέξεων –συλλήβδην λεκτικών παραστάσεων– και κατόπιν ως αποδέκτη της γραφής, με τον ίδιο να συνταυτίζεται με κάθε έναν οιονεί «παρείσακτο» των δικών του κειμένων. Ο Γ΄ τόμος των Παρασαγγών του Καλοκύρη διαβάζεται με την επίγνωση πως οι αποστάσεις (μετρημένες σε μέτρα ή παρασάγγες) διέπονται από μια εγγενή σχετικότητα. Όπως σε ένα τυπικό λεξικό πληροφοριών, η αλφαβητική σειρά των λημμάτων δεν συνάδει με την εννοιολογική τους συσχέτιση (τουλάχιστον στην πλειοψηφία τους), έτσι και στο παράξενης δομής δικό του «λεξικό» η σειρά αποδεικνύεται εν πολλοίς συνειρμική, με εμφανή ή όχι τη σύνδεση. Κι αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των «παραλειπομένων», όπως χαρακτηρίζει στον υπότιτλο τους κατά Γ΄ τόμο Παρασάγγες του.

Με έκδηλα τα χαρακτηριστικά της «παράπλευρης», πλην πολύ σημαντικής κατ’ ουσία, γραφής,  δηλαδή της ειρωνείας, του σαρκασμού και αυτοσαρκασμού (άρρηκτα δεμένες οι έννοιες αυτές), της σατιρικής στον πυρήνα της, όπως κάθε «λοξή» προσέγγιση προσώπων, γεγονότων και εννοιών, κατορθώνει να δώσει μια συνέχεια ύφους σε όλο το βιβλίο, με συχνά δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ των καταχωρίσεων. Άλλωστε, οι λέξεις στα χέρια του Καλοκύρη γίνονται οι ίδιες φορείς πολλαπλών εννοιών, σαν να καταργείται ο κώδικας της «συμφωνημένης», χάριν απρόσκοπτης επικοινωνίας, μοναδικής τους ερμηνείας. Ενδεικτικά οι «διασυρμοί» που ξεφεύγοντας από την αρχική τους σημασία παίρνουν τη μορφή των τραίνων –παιδικά παιχνίδια με ταπεινά υλικά ή περίτεχνα  σύγχρονης τεχνολογίας, αλλά και αληθινά στις ράγες τους να τροχιοδρομούν τα ταξίδια «δια των συρμών– με τον ίδιο να δηλώνει: «Συνέχισα να επιβιώνω με τη νοοτροπία του επιβάτη»· έτσι μοιάζουν οι εικόνες που μοιράζεται λεκτικά μαζί μας, σαν να κοιτάζει από το παράθυρο ενός τραίνου, όπως σ’ εκείνο το ταξίδι με τον Εμπειρίκο:

«Με τραίνο διασχίσαμε την ελληνική νύχτα, μια άνοιξη του ’72, ταξιδεύοντας με τον ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκο στο βαγκόν-λι προς Θεσσαλονίκη, όπου φωτογραφίζαμε με το βλέμμα και μόνο τα σκοτεινά εδάφη και τα κινούμενα φώτα, αυθαδιάζοντας στη λογική πασιφανώς» (σ. 27).  

Η μνήμη καθοδηγεί, υπογείως με τις δικές της συνδέσεις, την πορεία αυτής της γραφής, κυρίως τους τρόπους της γλώσσας, το πώς αυτή εκφέρεται, πώς μεταβαίνει από τη μία σημασία στην άλλη, πώς κανονίζει μια δική της γραμματική (σαν τη Γραμματική της φαντασίας του Ροντάρι, κι ας αφορά εκείνη ειδικά μια αντι-κομφορμιστική διδασκαλία), που υπερβαίνει τη λογική ακολουθία και, στη βάση της παντοδύναμης ανατροπής, καταξιώνει τη φαντασία:

 «Τελικά, αυτό που δεν είπαμε είναι για τη γλώσσα που βρέχει σε παράξενα ελληνικά τα φαινόμενα της μνήμης». (σ. 188).

Στο κεφάλαιο/λήμμα «Αρμενιστής της ειμαρμένης», δουλεύοντας την πλήρη ανατροπή, ως ιδέα και ως τεχνική, ο Καλοκύρης μιλάει για τον Βαγγέλη Γερμανό που μπορεί «το ψευδώνυμό του στην καθομιλουμένη να συνδέεται  συνήθως με μπαταρίες […] ο δικός μας όμως είναι κιθαρίστας, συνθέτης, τραγουδιστής». (σ. 58), που έχει εντρυφήσει στη φιλο-σοφία του χιουμοριστικού βάθους, που, όπως γράφει ο ίδιος, γραπώνει λέξεις και νότες από την ουρά , σαν σαύρες, για να τις αφήσει μετά ελεύθερες να βρουν το ταίρι τους μέσα στα τραγούδια. Τον χαρακτηρίζει αρμενιστή της ειμαρμένης, συνταιριάζοντας τη ροή του, ίδια θαλασσινή, μέσα στη μουσική με τη φιλοσοφημένη του στάση απέναντι στο ανοιχτό ερώτημα για τη φύση του σύμπαντος:

«Κάποιοι θεωρούν ότι το σύμπαν είναι μια τεράστια βιβλιοθήκη. Κάποιοι άλλοι ότι είναι επίπεδο, ισότροπο, άπειρο, νοητό, μια ψευδαίσθηση, μια τρύπα, ένα όνειρο άπειρο ή πεπερασμένο. Ο Β. Γ., μετά από μερικές σημειώσεις του για τις “Ρότες των τραγουδιών”, λύνει το ζήτημα με ένα συμπέρασμα κοσμικού βεληνεκούς. Κατ’ αυτόν, το σύμπαν δεν είναι τίποτε απ’ όλα αυτά. Είναι ένα μεγάλο τραγούδι». (σ. 60).

Κάτι που το αποδεικνύει, στερεώνοντας το σύμπαν μέσα του, στα δικά του βιώματα, στη βάση της θεωρίας του τριγώνου, δηλαδή της σημασίας του αριθμού 3 στη ζωή του. Η απλή, όχι όμως απλοϊκή, σύνδεση του αχανούς με το μετρήσιμο, κατ’ απόλυτη έννοια. Μήπως έχουμε, άλλωστε, άλλο τρόπο να συλλάβουμε το ασύλληπτο μέγεθος που μέσα του βρισκόμαστε – αδύνατη η έξωθεν παρατήρηση, σε κάθε περίπτωση. Και καταλήγει ο Καλοκύρης με μια διαπίστωση, που αυτή κι αν είναι ανατρεπτική:

«Θα μου πείτε: Εδώ που καράβια χάνονται, βαρκούλες περιμένουμε να αρμενίζουν; Όντως. Αλλά ας αποφασίσουμε, έστω, κάποτε: Και στραβός θα ’ναι ο γιαλός, και στραβά θ’ αρμενίζουμε». (σ. 60).

Οι Παρασάγγες είναι ένα βιβλίο πολλαπλών ανατροπών, αιφνιδιασμών, οξύ στην κριτική του, τρυφερό συχνά στις προσεγγίσεις του, που διαβάζεται σαν μια ανοιχτή εξομολόγηση «εν αποκλίνοντι λόγω». Γι’ αυτές ακριβώς τις αποκλίσεις του αξίζει. Γιατί, αν είναι αξιόλογη (και χρήσιμη, ή ακόμα και συναρπαστική) η  ανάγνωση μιας εγκυκλοπαίδειας ή ενός λεξικού (όπως το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών, κατά τα λεγόμενα του Καλοκύρη, που το διαβάζει «σαν μυθιστόρημα εννοιών, με πολλή δράση και έντονο σασπένς»), ακόμη περισσότερο αυτό εδώ που, καταργώντας τη λογική προσέγγιση των λέξεων, ανοίγει τη θέα σε ένα τοπίο μιας υπέροχης ανατροπής, μιας ευφάνταστης αλλά και εύστοχης αναίρεσης όσων θεωρούνται άσειστα στο νοητό τους βάθρο. Οι συνδέσεις πολλές, ορατές ή μη, οι συνειρμοί πολύτιμοι, μια αιρετική (ευτυχώς) γραφή, προκλητική, εν μέσω μιας βαρετής ορθότητας που μας περιτριγυρίζει.

 

Διώνη Δημητριάδου

 

ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

 

ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ

Τώρα που ο χρόνος ανιχνεύεται με αναδρομές και εκμυστηρεύσεις,
κι ο κόσμος αποκαλύπτεται πιο μικρός στη μεγαλοπρέπειά του,
θα μοιράζομαι τις βεβαιότητές μου στη δικαιοσύνη της παρουσίας σου.

Κάθε πρωί, κάτω από το τελευταίο σύννεφο που γαντζώνεται τ’ ουρανού,
θα χαράσσω μια βαθιά κόκκινη γραμμή με αίμα και τριαντάφυλλα,
να βρίσκει ο ήλιος σύμβολα, προσανατολισμό και δρόμο
κι εσύ τη σιγουριά του θαύματος, τη μέθη του ονείρου
πως έχει κι η γη κρυφούς ορίζοντες και χρώμα η ζωή.

Στους δρόμους θα ξετυλίγω αντηλιές‚ ίσκιους κι ένα βλέμμα
που ευτύχησε να ξαφνιαστεί στην έκσταση και της ψυχής το φόβο,
να πλανιούνται οι περαστικοί κι εσύ ν’ αγροικάς τη μουσική του πόθου.

Στους τοίχους θα ζωγραφίζω λέξεις, σχήματα και μορφές,
στις γωνιές θα φυτεύω μαρτυρίες και μιαν ανοχύρωτη προσμονή,
να στέκει περίεργο το πλήθος κι εσύ βέβαιη να προσπερνάς.

Απ’ τη σκάλα των αγγέλων που ξέρω, θ’ ανεβαίνω στο υπερώο,
να δραπετεύω από τη γη και στη θεία στράτα να σε προλαβαίνω,
με ώριμες πνοές, απείθαρχες φωνές και χέρια να σφίγγουν απεγνωσμένα
την τρέλα των θεών, την αποκοτιά των θνητών, όλη τη δημιουργία,
να βγαίνω μπροστά απ’ τη μοίρα μου κι εσύ στη λευτεριά σου.

Και τις νύχτες, συντροφιά με κείνο το μελαγχολικό αστέρι που αγρυπνά ,
θα βγαίνουμε στο καρτέρεμα και το μάγεμα της κόκκινης αυγής,
να βλέπουμε πώς ξεκινά στο φέγγος του το πρωί και η ζωή στα μάτια σου.

Και να ξέρεις, το ουρλιαχτό που ακούστηκε το βράδυ με την πανσέληνο,
ήταν η μουσική της σιωπής που γλύκαινε την ψυχή στο ησυχαστήριό της.



ΜΝΗΜΕΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΕΙΣ

Ορμούσε αχαλίνωτη η σκέψη της
στ’ άδυτα της ψυχής της
και την απογύμνωνε από αντιστάσεις,
συνειδησιακές συγκρούσεις και φοβίες.
Κι ανέσυρε καλπάζουσες μνήμες.
Μνήμες μακρινές, θολές,
μνήμες κοντινές, διάφανες,
μνήμες πληγές, μνήμες αναλαμπές,
που αντιστέκονταν, που στιγμάτιζαν,
που δημιουργούσαν,
που έφερναν ένα τεράστιο κενό
και την άφηναν έκθετη
στις άγνοιες και τις δειλίες.
Τότε που η κάθε μέρα
ήταν και μια διαφορετική αφετηρία
με μια καινούρια προσδοκία.
Κι ανίχνευε στο χαμένο χθες
το πρωτόγονο κι ολοκληρωμένο,
σκιαγραφούσε στο φευγαλέο σήμερα
την ένταση και το πάθος
κι αναζητούσε στο αύριο
μ’ αδρές πινελιές
την υπέρβαση και το όνειρο.
Κι ανακάλυπτε με τρόμο,
πρωτόφαντες κι ανεξέλεγκτες επιθυμίες
να κινούνται σε δαιδαλώδεις δρόμους,
με θορυβώδεις κι αδυσώπητους ρυθμούς,
με την περιέργεια και την απορία,
ποια συμπαντική νομοτέλεια
απελευθερώνει και προσδιορίζει
μια επαναστατημένη ψυχή,
να υποκύψει και να μυηθεί
στο απροσδιόριστο και το αυθόρμητο
και στο ανεξήγητα αναμενόμενο.
Ξεπερνώντας την αντίσταση της μνήμης,
υποχωρούσε και συλλάβιζε οράματα
και σώρευε ερείπια
γκρεμίζοντας είδωλα και ινδάλματα.
Και στάθηκε όρθια,
με χέρια υψωμένα και μάτια διορατικά
μπροστά στο βωμό της ψυχής της,
να θυσιάσει και να θυσιαστεί,
για να αναγεννηθεί
στ’ αρχέγονο πλάσμα,
στ’ ανθρώπινο ύψος,
για την πτώση, το ανασήκωμα
και την ολοκλήρωση.
Δε φοβήθηκε όταν αναρωτήθηκε
αν είναι αληθινή.
Έγινε εμμονή η βεβαιότητα
της ζωής και του ονείρου.
Βγήκε στον πλατύ το δρόμο
με μια απόλυτη υποταγή και συμφιλίωση.
Αυτή κι ο εαυτός της. Για τον άλλον.

Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Robert Bolton, The wedded rocks)