Ίσαλος γραμμή της Νικολέττας Κατσιδήμα-Λάγιου [Παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]

 

Ίσαλος γραμμή

της Νικολέττας Κατσιδήμα-Λάγιου

 

[Παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]

 

Ο παράδεισος

των

 ανεκπλήρωτων

ονείρων

 

όταν κουρασμένα πια

παραιτούνται

και πεθαίνουν

 

είναι αιώνια

να ονειρεύονται

πως εκπληρώθηκαν

               (Η κομπίνα)

 

Όνειρα που δεν ολοκληρώθηκαν, που δεν είχες τη χαρά να τα ζήσεις πραγματικά, που έμειναν πόθοι ευσεβείς, βαθιά μέσα μας. Κάποτε μας πονά να τα σκεφτόμαστε που δεν ευοδώθηκαν. Κάποιες φορές όμως τα φέρνουμε στη μνήμη και τα απολαμβάνουμε με τη φαντασία, ίσως τα εμπλουτίζουμε με νέα στοιχεία, όπως ένας ποιητής ξαναδουλεύει τους στίχους ενός ποιήματός του για να πλησιάσει την τελειότητα – έτσι έκανε μια ζωή ο Διονύσιος Σολωμός – και η γεύση που μας προσφέρει αυτό μπορεί να μοιάζει με την χαρά της ολοκλήρωσης! Ζώντας μικρούς παραδείσους αναπολώντας ανεκπλήρωτα όνειρα!...

Τα όνειρα ίσως παίζουν εις βάρος μας «Βρώμικο παιχνίδι», όπως μας λέει η Νικολέττα Κατσιδήμα:

 

Α, όνειρα

από νωρίς κατάλαβα

το βρώμικο παιχνίδι σας.

 

Τους μουχλιασμένους σπόρους

που χαρίζετε

και βεβαιώνετε με θράσος

πως θα καρπίσουν.

(Βρώμικο παιχνίδι)

 

Αναφερόμενη η Νικολέττα σε ποιητική ανθολογία του γνωστού και πολύ καλού ποιητή Χρίστου Λάσκαρη (Μνήμη Χρίστου Λάσκαρη) γράφει:

 

Μ’ ένα μαχαίρι

κόβω τις άκοπες σελίδες.

Και δεν πτοούμαι

από το αίμα.

(Βιβλίο ποίησης)

 

Όποιος έχει διαβάσει Χρίστο Λάσκαρη, ξέρει πόσο δυνατή είναι η ποίησή του, οι λέξεις του κόβουν σαν μαχαίρι.

 

Έγραφα κάποτε, ο υποφαινόμενος:

 

… …

Γιατί κι αυτά τα λόγια μας

ποιήματα σαν γίνουν

πρέπει να καίνε, να πονούν

να προκαλούν εκρήξεις.

… …

 

Γράφει ο Χρίστος Λάσκαρης:

 

Μας αγαπάω τους τρελούς,

μιλάμε με το φεγγάρι·

ενώ αυτοί κοιμούνται

εμείς κόβουμε τις φλέβες μας

ή το αφτί μας τρυφερά

και το προσφέρουμε.

...

 

Με δηκτική γραφή κάνει η ποιήτρια κοινωνική κριτική, όπως όταν αναφέρεται στην αδιαφορία «των αγωνιστών» για τον διπλανό:

 

Κρατικοδίαιτοι συνδικαλισταί

συντρώγουν στο ωραίο εστιατόριο.

 

Και μετά και το dessert

κάθονται μέχρι τις τρεις το πρωί συζητώντας με πάθος

για τα εργασιακά δικαιώματα

των ανθρώπων που τους σέρβιραν.

 

Και οι υπάλληλοι

μισοκοιμισμένοι

περιμένουν υπομονετικά

πότε θα φύγουν

για να μαζέψουν το μαγαζί.

(Αγωνιστές)

 

Γνωρίζω την αγανάκτηση των υπαλλήλων να σερβίρουν πέρα από κάθε ωράριο, από προσωπική πείρα, ως εργαζόμενος φοιτητής, σερβίροντας αφεντικά του χώρου, που απολάμβαναν την ευωχία εκλεκτών εδεσμάτων αδιαφορώντας για την αφόρητη κούραση των υπαλλήλων τους. Πόσο μάλλον όταν οι εσθίοντες, όπως εδώ, είναι οι συνδικαλιστές που …ενδιαφέρονται! Κοινωνικοί επαναστάτες χωρίς ενσυναίσθηση, πόσο μοιάζουν με επαναστάτες του στίχου, που εύστοχα σχολιάζει η Ν. Κατσιδήμα:

 

Γραβατωμένος επαναστάτης

που τρέμει μη χάσει

τη βόλεψη των στίχων του.

(Ο ποιητής)

Μήπως κάποιους τους νοιάζει ο αγώνας, η δράση και η επανάσταση και όχι η σωστή διαχείριση της κατακτημένης ελευθερίας μετά τη νίκη; Μήπως για το λόγο αυτό προδίδονται οι ελπίδες των λαών;

 

Στην ιστορία προτιμούσε πάντα

τα χρόνια των επαναστάσεων

τις περιόδους ξεσηκωμών.

Όταν οι λαοί

σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης

αποτίναζαν ζυγούς.

 

Και κάθε φορά

μόνο μέχρι και τη στιγμή

της έκρηξής τους διάβαζε

μέχρι και τη στιγμή της νίκης του λαού

επί των δυναστών του.

 

Ποτέ

τι απέγινε μετά

τι κάνανε με την ελευθερία

που με τόσο αίμα

κέρδισαν.

(Μαθήματα ιστορίας)

               Οι στίχοι της Ν. Κατσιδήμα έχουν μια δύναμη είτε κάνουν κοινωνική κριτική είτε μιλούν για τις σχέσεις των ανθρώπων γενικότερα ή για το ερωτικό πάθος και όσα μπορεί εξ αιτίας του να προκύψουν προβλήματα, γιατί, όπως το ξέρουμε, έρωτας δεν συνεπάγεται χαρά, προσδοκία και αποδοχή, μπορεί και πόνος να σημαίνει και ψυχική απόσταση: «Αστεία χιλιόμετρα / ανάμεσά μας. / Ούτε φαντάζεσαι / με πόσους τρόπους / τα διανύω κάθε βράδυ» (Ούτε φαντάζεσαι), «με τις μαργαρίτες» να «καραδοκεί εκτελεστικό απόσπασμα / με ζυγό αριθμό πετάλων»: …δεν μ’ αγαπά!

 

Δε με ξεγελά ο Απρίλης

η Άνοιξη η περίλαμπρη

των μελισσών.

 

Εγώ ξέρω.

 

Στ’ απέραντα λιβάδια

με τις μαργαρίτες

καραδοκεί εκτελεστικό απόσπασμα

με ζυγό αριθμό πετάλων.

(Δεν με ξεγελά)

 

Αλλά ο έρωτας μπορεί ακόμα και άπελπις «ζητιάνος» να γίνει σε μια σχέση αμφίβολη:

 

Σαν το σκυλί τού πετάγανε

πού και πού

κανένα ξεροκόμματο

δυο τρεις κουβέντες δηλαδή

προσεκτικά συνηθισμένες

τυπικές

 

μ’ αυτές ανέπνεε.

… …

Κι αν ίσως ήλπιζαν

πως θα είχε

τουλάχιστον

την αξιοπρέπεια

ν’ αυτοκτονήσει

 

αυτός

 

ρωμαλέος ορθώνεται

μπρος στη γελοία

ελπίδα τους

ρωμαλέος και όμορφος πολύ

και τους περιγελά:

 

«Δειλοί,

δεν έχω αξιοπρέπεια εγώ!

Εγώ ειμί ο Έρως

ο αιώνιος Ζητιάνος».

(Ο Ζητιάνος)

 

Αξιοπρέπεια λοιπόν, μα τι είναι αξιοπρέπεια στον έρωτα; Να εγκαταλείψεις, όταν διαπιστώνεις πως σου συμπεριφέρονται «Σαν το σκυλί» ή μήπως να επιδείξεις θάρρος να διατηρήσεις το αγνό σου συναίσθημα, πιστός στον πανάρχαιο θεό που διέπει τη φύση ολόκληρη, δηλώνοντας με παρρησία «Εγώ ειμί ο Έρως / ο αιώνιος Ζητιάνος»; Ας θυμηθούμε εδώ κάτι όμορφο που έγραψε ο Γιάννης Τσαρούχης:

«Σας παραπέμπω στη Διοτίμα του Συμποσίου του Πλάτωνα – τα λέει πολύ καλά. Η Πενία και ο Πλούτος, καλεσμένοι, σ’ ένα γάμο μεθύσανε και ο Πλούτος ξεμονάχιασε την Πενία και καρπός αυτής της ενώσεως υπήρξε ο Έρωτας. Γι’ αυτό ο έρωτας είναι φτώχεια και ζητιανιά και συγχρόνως αίσθηση μεγάλη πλούτου».

(Γιάννης Τσαρούχης “Μάτην ωνείδισαν την ψυχήν μου”, Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ)

Ή πρέπει με αξιοπρέπεια να σβήσεις το άκαρπο συναίσθημα που καίει και μπορεί να σε εξαντλήσει, να σε μαραζώσει;…

Με αξιοπρέπεια ας αντιμετωπίζουμε το τέλος, κάθε τέλος, των σχέσεων, των απωλειών μέσα στη ζωή, το τέλος της ίδιας της ζωής μας. Πρέπει έτοιμοι να είμαστε για το απρόοπτο – πόσο είναι εύκολο να το καταφέρνουμε;…:

 

Κάθε πρωί με επιμέλεια

καλλωπίζεται

αφού τίποτα πιο θλιβερό

από ένα απεριποίητο

πτώμα.

(Με επιμέλεια)

 

Κατέγραψα κάποιες σκέψεις σε πρώτη ανάγνωση των ποιημάτων της συλλογής. Ίσως ξαναδιαβάζοντάς τα άλλη φορά κάνω και άλλες αναγνώσεις, συμβαίνει κι αυτό. Όπως επίσης κάθε ποίημα διαφορετικά το αντιλαμβάνεται και το ερμηνεύει κάθε αναγνώστης. Επ’ αυτού λέει σχετικά η ποιήτρια σε συνέντευξή της (εφημερίδα «Πελοπόννησος», 14 Απρ. 2024):

«…Πολλές φορές, άλλο ποίημα τελικά αντιλαμβάνεσαι πως διαβάζεις, διαβάζοντας για πολλοστή φορά το… ίδιο ποίημα. Προσφέρει βέβαια, εν είδει αποζημίωσης θα λέγαμε, τον πιο βαθύ, τον πιο γοητευτικό κι άρα πιο αποτελεσματικό τρόπο επικοινωνίας και συνάντησης με τον μέγα άγνωστο, τον συνάνθρωπο. Είναι κάτι για το οποίο διψά ο σύγχρονος άνθρωπος, αφού ζει σε συνθήκες σχεδόν απαγορευτικές για επικοινωνία κι επαφή. Για αυτό και πιστεύω πως η απομάκρυνση από την ποίηση και την τέχνη γενικότερα είναι μια βασική αιτία για τα συναισθήματα της μοναξιάς και της αλλοτρίωσης που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις».

Γράφω και παρουσιάζω ποίηση, όταν τη θεωρώ πολύ καλή, σημαντική, όχι γιατί μου το ζητούν. Και γράφει η Ν. Κατσιδήμα:

 

Όταν με ρώτησες τη γνώμη μου

είπα με δυσκολία δυο-τρία ψέματα.

 

Μη μου ζητάς

να τα καταγράψω κιόλας.

(Λογοτεχνική κριτική)

 

Όσον αφορά στην ποίηση της Νικολέττας Κατσιδήμα, η ίδια δεν ρώτησε τη γνώμη μου. Ωστόσο κατέγραψα αυθόρμητα όσες σκέψεις μού δημιούργησαν οι εκλεκτοί και προσεγμένοι στίχοι της, με τους οποίους ισορροπεί στην «Ίσαλο γραμμή» το πλοίο της ποίησης! «Ακύμαντη κι ανέκφραστη / η ίσαλος γραμμή» της ποίησής της για το ταξίδι ανάμεσα στη …θάλασσα των στίχων που γράφονται στην εποχή μας, πλήθος ποιημάτων ή απλών στιχουργημάτων, που διανθίζουν ή αναταράσσουν το λογοτεχνικό τοπίο!

Η συλλογή περιλαμβάνει και επιτυχημένα ποιήματα σε έμμετρο στίχο (έχουμε μάλιστα την εντύπωση ότι κάλλιστα θα μπορούσαν να μελοποιηθούν και να γίνουν τραγούδια), ακόμα μια σειρά από χάικου, τρίστιχα ποιήματα, καθώς και τρία κείμενα, με τα οποία κλείνει το βιβλίο, στα οποία, παρά την εντύπωση του πεζού κειμένου, κρύβεται μια ποιητική γραφή και πάλι.

***

Η Νικολέττα Κατσιδήμα-Λάγιου γεννήθηκε και ζει στην Πάτρα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και εργάζεται ως φιλόλογος. Βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ:

-            «Τα περιστέρια», 2013, συλλογή διηγημάτων

-            «Ελεγείον έρωτος», 2014, ποιητική συλλογή

-            «Βιογραφικό σημείωμα», 2016, ποιητική συλλογή

-            «Ίσαλος γραμμή», 2024, ποιητική συλλογή

 

 

Η ΠΛΗΣΜΟΝΗ ΤΟΥ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Η  ΠΛΗΣΜΟΝΗ  ΤΟΥ  ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Κι όταν αναρωτιόμουν για τ’ ανερμήνευτο της χαράς,
την τόση αγαλλίαση στης ψυχής τη δοκιμασία,
ερχόσουν πολύφερνη με μάγια και μαρτυρίες,
εικόνα άχραντη λυτρωτική στο θράσος των ονείρων
και λόγος αψεγάδιαστος στου λογισμού την τόλμη.

Με το μακάριο βλέμμα σου γύμνωνες τους μύθους μου,
τον ίσκιο σου στέριωνες μ’ ένα χαμόγελο ταπεινό
καθώς μου ‘λεγες πως η απόλυτη χαρά και ευτυχία,
δρόμοι είναι μικροί, περπατημένοι κι αντάμωμα κοντινό,
απλές ιστορίες, συνηθισμένες του λίγου και του μοναδικού.

Σε πεθύμησα αρχέγονη μήτρα έρωτα και ζωής,
σε λαχτάρησα ξάφνιασμα αναπάντεχου ερχομού
κι έφτανες ιέρεια για τελετή σε σύναξη αγγέλων,
απόκοσμη μουσική, εκστατικός χορός και πνεύμα
απ’ των θεών το άναρχο και το αιώνιο των ανθρώπων.

Αρχή του ουρανού η αγκάλη σου και η ματιά σου αυγή,
στα χείλη σου, ανεπιτήδευτο φιλί η σύνοψη του κόσμου
καθώς μου μάθαινες τη μυστική κορύφωση της αγάπης
στην πλησμονή του ελάχιστου, στη σίγαση του πάθους,
να ‘ναι η πληρότητα αρετή κι εμείς ο εαυτός μας.

Γιώργος  Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Moises Levy)

ΟΚΤΩ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙ Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

 

ΟΚΤΩ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΓΡΑΦΕΙ Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

Οκτώ προτάσεις ανάγνωσης • Fractal

 

Ibtizam Azem, Το βιβλίο της εξαφάνισης, μετάφραση από τα αραβικά: Πέρσα Κουμούτση, εκδόσεις Gutenberg, σειρά: Aldina

Γιώργος Ψωμιάδης, Η φωλιά, διηγήματα, εκδόσεις Κίχλη

Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη, Σφιχταγκαλιάσματα και φτερουγίσματα  Ο χορός της ζωής, εκδόσεις ΑΩ

Γιώργος Βέης, Ποιήματα (1974-2023), Ύψιλον/βιβλία

Gregory Jusdanis Peter Jeffreys, Κωνσταντίνος Καβάφης Ο άνθρωπος και ο ποιητής, μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδόσεις Μεταίχμιο

Για τον Κώστα Μουρσελά Κριτικά κείμενα, ανθολόγηση-εισαγωγή-επιμέλεια: Θεοδόσης Πυλαρινός, εκδόσεις Κουκκίδα-Αιγαίον

Γρηγόρης Τεχλεμετζής, Δρόμοι: Κασσιανή και Λεόντιον Διπλό ιστορικό μυθιστόρημα. εκδόσεις Κέδρος

Ελένη Στελλάτου, Καιρός των κρυστάλλων, εκδόσεις Πόλις

 

 

IBTISAM AZEM, ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ

Gutenberg, σειρά Aldina, 2025

 Μετάφραση: Πέρσα Κουμούτση

Φυσικά ιστορία χωρίς γεγονότα συντελεσμένα δεν νοείται. Όμως, ελεύθερο το πεδίο στη λογοτεχνία να δει, μέσα από τη δική της οπτική, τι θα γινόταν αν… Έτσι, η Παλαιστίνια δημοσιογράφος και συγγραφέας Ιπτισάμ Άζεμ, δημιουργεί μια υποθετική συνθήκη, κατά την οποία ξαφνικά μια μέρα όλοι οι Παλαιστίνιοι εξαφανίζονται από το Ισραήλ. Εικασίες πολλές για το τι συνέβη, αν για παράδειγμα πρόκειται για μια γενική απεργία, που οδηγεί στο απόλυτο χάος, ή ίσως για μια θεϊκή επέμβαση, αρκεί να  μιλάμε για τον «θεό του Ισραήλ», που αποφάσισε να κάνει το θαύμα του. Μέσα από αυτό το πρίσμα η Άζεμ παρουσιάζει όλο το συνεχιζόμενο δράμα της συνύπαρξης των δύο λαών. Χρησιμοποιεί την παντογνωσία της τριτοπρόσωπης αφήγησης για να δούμε τον τρόπο που δύο φίλοι, ο ένας Εβραίος και ο άλλος Παλαιστίνιος, διαχειρίζονται αυτή τη συνύπαρξη, ο ένας ψάχνοντας τον εξαφανισμένο φίλο του, και ο άλλος «μιλώντας» μέσα από το ημερολόγιό του, με μνήμες δικές του και της οικογένειάς του. Μυθιστόρημα με πολιτικές προεκτάσεις αναμφισβήτητα. Η μετάφραση από τα αραβικά ανήκει στην έμπειρη μεταφράστρια της αραβικής λογοτεχνίας Πέρσα Κουμούτση. Άλλη μια σημαντική αναγνωστική εμπειρία που μας προσφέρει η σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg. Συμβολικό, θε έλεγα, το εξώφυλλο, κενό από εικόνα, ανάλογο της εξαφάνισης που συντελείται στη μυθοπλασία της Άζεμ.

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΨΩΜΙΑΔΗΣ, Η ΦΩΛΙΑ

Εκδόσεις Κίχλη, 2025

Πάντα υπάρχει ενδιαφέρον για μια νέα παρουσία στη σύγχρονη πεζογραφία, που ίσως θα ξεφύγει από τη μονότονη επανάληψη προσωπικών βιωμάτων. Ο Γιώργος Ψωμιάδης επιλέγει για την πρώτη του εμφάνιση τη μικρή φόρμα (συνήθης επιλογή πρωτοεμφανιζόμενων) και φαίνεται να γνωρίζει τις παγίδες που έχει η επεξεργασία μιας σύντομης ιστορίας, για όποιον εισχωρεί στον κόσμο της ανίδεος για τη δυσκολία να έχεις πολύ λίγο χώρο έκτασης, άρα και λίγο χρόνο να κερδίσεις τον αναγνώστη σου. Είναι σημαντικό πως τα έξι διηγήματα της συλλογής του έχουν ως θεματικό πλαίσιο έναν κοινό τόπο να σταθούν, τη σύγχρονη δυστοπία, γιατί πρέπει να εννοήσουμε πως το δυστοπικό περιβάλλον δεν αφορά πλέον το μακρινό μέλλον, είναι εδώ, μέσα στην  καθημερινότητα που ζούμε. Ο κόσμος στην ευρύτερη διάστασή του αλλά και ο μικρόκοσμος των ηρώων του, δημιουργεί μια ασφυκτική κατάσταση. Θα έλεγε κάποιος πως ο Ψωμιάδης εγκαταλείπει αυτούς τους ήρωες σε ένα αδιέξοδο, στερώντας τους την όποια ελπίδα. Ωστόσο, παρήγορο το γεγονός πως ψάχνει να βρει, έστω μικρές, χαραμάδες για να καταστήσει τη γραφή του  εν δυνάμει αισιόδοξη. Ο τίτλος Η φωλιά,  παραπέμπει στο ομώνυμο διήγημα, αλλά κατορθώνει να στεγάσει προστατευτικά όλες τις ιστορίες και όλα τα πρόσωπα μέσα τους. Για να μην πάψουν να ελπίζουν. Καλή γραφή.

 

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΪΤΑΤΖΗ-ΧΟΥΛΙΟΥΜΗ, ΣΦΙΧΤΑΓΚΑΛΙΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΤΕΡΟΥΓΙΣΜΑΤΑ Ο χορός της ζωής

Εκδόσεις ΑΩ, 2025

Νουβέλα, που όμως μοιράζει την ιστορία της σε επτά αφηγηματικά αποσπάσματα, προκειμένου να συνθέσει το πρόσωπο της ηρωίδας, της Δήμητρας. Πρωτότυπη δομή που συνδέει δύο διαφορετικά είδη γραφής. Το κάθε απόσπασμα θα μπορούσε να σταθεί και μόνο του, αυτόνομα, ως διήγημα, ωστόσο όλα μαζί χτίζουν τη συνολική εικόνα της γυναίκας σε μια κοινωνία που δεσπόζει το κυρίαρχο αρσενικό. Το σκηνικό παραπέμπει στην τυπική ελληνική επαρχία, τα τελευταία 60, 70 χρόνια, με όλα τα προβλήματα να μεγεθύνονται, ο κλοιός να σφίγγει περισσότερο, η φυγή να θεωρείται συχνά η μόνη διέξοδος. Η Καϊτατζή καταγράφει το πρώτο ταξίδι, μια σύντομη φυγή στην κοντινή μεγαλούπολη, το προξενιό, την επιστροφή του μετανάστη στο χωριό του, την κρίση των σχέσεων, τον χρόνο που γράφει επάνω στα σώματα, τη φθορά την απώλεια. Μας καθοδηγεί στον ψυχισμό των προσώπων με την τεχνική του εσωτερικού μονολόγου ή με τη δική της αφηγηματική δεινότητα. Σε κάθε απόσπασμα/διήγημα προτάσσει ένα moto αντλημένο από τη λογοτεχνία, από τον Βιζυηνό, τον Ροΐδη, τον Καβάφη, έως τους Σκανδιναβούς που η ίδια έχει μεταφράσει, φτιάχνοντας έτσι μια είσοδο σημαδιακή σε όσα θα αφηγηθεί στην πλοκή. Ο τίτλος της νουβέλας συμβολίζει τις στενές σχέσεις που συν τω χρόνω χάνονται. Το «κοντά» και το «μακριά» που εκόντες άκοντες ακολουθούν οι ήρωές της.

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ, ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1974-2023

Εκδόσεις Ύψιλον/βιβλία, 2025

Μια συγκεντρωτική έκδοση ποιητικής δημιουργίας σχεδόν σαράντα χρόνων του Γιώργου Βέη έχει ενδιαφέρον, όχι μόνον ως μια εύχρηστη εν συνόλω αναγνωστική προσέγγιση, αλλά και ως μια ευκαιρία να εκτιμηθεί η ποιητική πορεία, εκκινώντας από την πολύ νεαρή ηλικία και φθάνοντας έως τη σημερινή ποιητική ταυτότητα. Ο Βέης, ως εκπρόσωπος της γενιάς του ’70, ακολούθησε αρκετές από τις εκφραστικές εκφάνσεις της, καθόσον πολυφωνική η γενιά αυτή έτσι κι αλλιώς, πότε επηρεασμένος από το γενικότερο πολιτικό κλίμα, πότε βυθιζόμενος σε υπαρξιακές αναζητήσεις, πότε εγωκεντρικός κλεισμένος στα προσωπικά του βιώματα, πότε ανοιχτός σε μια συλλογικότητα, πότε διεθνής, παγκόσμιος ταξιδευτής. Με πολλές διακειμενικές αναφορές, εμφανείς και ορατές ή αφανείς, διακριτές όμως, γράφει μια ποίηση που μέσα στις πολλές μέσα στα χρόνια μορφές που έλαβε, διατήρησε την πίστη στον άνθρωπο, οικείο και ξένο, σε όποια γη, σε όποια πατρίδα, όπως διατήρησε και την επαφή με τη φύση ως έμπνευση, ως εκκινούσα δύναμη, ώστε από την παρατήρηση να οδηγηθεί στη φιλοσοφική διάθεση. Αν είναι κάτι ακόμα που, πιστεύω, διατρέχει όλη του την ποίηση, είναι η εναλλαγή των προσώπων, πότε ως «συνομιλία» με τη χρήση του δεύτερου προσώπου, πότε με το «εγώ» να δεσπόζει, πότε με το τρίτο πρόσωπο να συμπεριλαμβάνει εν συνόλω τον άνθρωπο. Πολυεπίπεδη και ενδιαφέρουσα ποιητική παρουσία, τώρα με δεκαπέντε συλλογές στην επίτομη έκδοση.

 

GREGORY JUSDANIS PETER JEFFREYS, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ Ο άνθρωπος και ο ποιητής

Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2025

Μια απρόσμενη βιογραφία του Κωνσταντίνου Καβάφη από δύο ερευνητές διακεκριμένους Έλληνες του εξωτερικού (ο Gregory Jusdanis, Γρηγόρης Τσουσδάνης, Καθηγητής Τεχνών και Επιστημών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο και ο Peter Jeffreys, Παναγιώτης Τσαφαράς, Αναπληρωτής Καθηγητής Αγγλικής λογοτεχνίας στο Σάφολκ στη Βοστόνη), η οποία παρουσιάζει τη ζωή του ανθρώπου και του ποιητή, παραθέτοντας ένα πλούσιο πληροφοριακό υλικό, ακόμα και άγνωστες πτυχές της ζωής του, που προέκυψαν μετά από ενδελεχή αρχειακή έρευνα. Η αφήγηση θα ξεκινήσει από το τέλος του ποιητή, στα 1933, για να πάει κατόπιν στην αρχή της ζωής του, την οικογένειά του, τη νεανική του ηλικία, την Αλεξάνδρεια, την πόλη που τον ενέπνευσε, την ποιητική του διαδρομή, από τα πρωτόλεια ποιήματα μέχρι τη στροφή του (αποκηρύσσοντας σε μέση ηλικία τις προηγούμενες ποιητικές του απόπειρες) και τη δημιουργία των λίγων αλλά εκλεκτών του ποιημάτων που τον κατέστησαν έναν από τους πιο σημαντικούς αλλά και διαδραστικούς ποιητές διεθνώς. Μια βιογραφία τόσο επιστημονική, στηριγμένη σε αρχειακές πηγές, όσο και «παθιασμένη», όπως ίσως αξίζει να γράφεται η ιστορία μιας τέτοιας προσωπικότητας. Αντισυμβατική, σε κάθε περίπτωση, προσφέρει, στη μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου, μια σημαντική ψηφίδα στην προσέγγιση του προσώπου και του ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη. Άλλωστε, κατά τη Βιρτζίνια Γουλφ, είναι λεπταίσθητη και τολμηρή η τέχνη του βιογράφου, και ως προς αυτό οι δύο βιογράφοι επιτέλεσαν άξια το έργο τους.

 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΜΟΥΡΣΕΛΑ Κριτικά κείμενα. Ανθολόγηση-Εισαγωγή-Επιμέλεια: Θεοδόσης Πυλαρινός

Εκδόσεις Κουκκίδα-Αιγαίον, 2025

Μια συναγωγή κριτικών κειμένων για τον Κώστα Μουρσελά, έναν από τους σημαντικότερους θεατράνθρωπους του μεταπολεμικού νεοελληνικού θεάτρου,  ανθολόγησε και επιμελήθηκε ο Θεοδόσης Πυλαρινός, Ομότιμος Καθηγητής της νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, σε μία έκδοση που περιλαμβάνει κείμενα Εργοβιογραφικά, Συνεντεύξεις του (στις οποίες «ξεκλειδώνει» τους ήρωές του για τους αναγνώστες του), κείμενα γενικά για το έργο του, για τα Θεατρικά του, για την Πεζογραφία του, για τα Δοκίμιά του, τέλος για τις Κριτικές του. Των κειμένων προτάσσεται ένα αυτοαναφορικό κείμενο («Ολίγα τινά για τη ζωή μου»), δημοσιευμένο το 1999, ως πρόλογος σε βιβλίο συλλογικό (Γραφές της αθωότητας), αποκαλυπτικό για τις καταβολές του Μουρσελά. Ο Πυλαρινός στην εκτενή Εισαγωγή του θα διευκρινίσει την επιλογή να ανθολογηθεί ο Μουρσελάς ως αυθεντικός δημιουργός μιας τέχνης που δεν αναγνωρίζει τους περιορισμούς των ειδών, προτάσσοντας τον οικουμενικό και τον ελεύθερο όσο και συνθετικό της χαρακτήρα. Και, να το πούμε κι αυτό, έχει βρει ακριβώς τη θέση του ο Μουρσελάς ως συγγραφέας σε «διάλογο» με τη ζωή, ή όπως λέει σε συνέντευξή του στη Λέξη: «Ο συγγραφέας δεν είναι μόνο πομπός όταν γράφει, είναι και δέκτης. […] Πριν απ’ όλα, πρέπει να έχει ασκηθεί στη σύλληψη της ζωής, για να γίνει αργότερα ο πομπός της, ο δημιουργός της». Ξεναγεί η Εισαγωγή τον αναγνώστη στο βιβλίο, προσθέτοντας σημαντικές πληροφορίες και διατυπώνοντας θέσεις για το πολύμορφο έργο του Μουρσελά, το οποίο εν κατακλείδι αφορά, ως ανθρωποκεντρικό, τον άνθρωπο με τις αδυναμίες του και τα πάθη του, αλλά και τη συμφιλίωσή του με την ιδέα πως τίποτα τελικά δεν αλλάζει. Σημαντική έκδοση που έλειπε.

 

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΕΧΛΕΜΕΤΖΗΣ, ΔΡΟΜΟΙ: ΚΑΣΣΙΑΝΗ ΚΑΙ ΛΕΟΝΤΙΟΝ Διπλό ιστορικό μυθιστόρημα

Εκδόσεις Κέδρος, 2025

Μια πρωτότυπη εκδοχή μεγάλης αφήγησης (μυθιστορήματος) επιχειρεί στο πρόσφατο βιβλίο του ο Γρηγόρης Τεχλεμετζής. Να συνδυάσει ως θεματικό του κέντρο, δύο γυναικείες μορφές, από δύο διαφορετικές εποχές. Η μία η Κασσιανή (πραγματικό όνομα Κασσία) η υμνογράφος μοναχή, «η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή». Η άλλη η Λεόντιον (συγχώνευση δύο ιστορικών προσώπων, που κατά τον συγγραφέα πιθανόν ταυτίζονται) η εταίρα και οπαδός της φιλοσοφίας του Επίκουρου. Η μία ταγμένη στην πίστη της στον Θεό, με την αναζήτηση της επουράνιας μεταθανάτιας σωτηρίας, η άλλη στην αναζήτηση του πρόσκαιρου, ταγμένη στις επίγειες ηδονές. Ταυτόχρονα δύο χώροι, η Κωνσταντινούπολη εν μέσω θεολογικής διαμάχης, η Αθήνα εν μέσω φιλοσοφικής. Το ενδιαφέρον σ’ αυτό το διπλό μυθιστόρημά του Τεχλεμετζή έγκειται πρωτίστως στη σύλληψη της ιδέας, στηριγμένης στον Πλούταρχο και στους Βίους Παράλληλους.  Το στοίχημα που θέτει με το βιβλίο αυτό είναι να εννοηθεί ο κοινός τόπος των δύο γυναικών που, αν και σε αδυναμία πραγματικής σύγκρισης, καθώς ανόμοια όλα όσα τις αφορούν, μόνον κατ’ αναλογία μπορούν να συνυπάρξουν μέσα στην ίδια γραφή. Ένα στοίχημα που, κατά τη γνώμη μου, ο Τεχλεμετζής το επιτυγχάνει, όσο δύσκολο κι αν αποδεικνύεται το εγχείρημα. Η ανάγνωση θα αποζημιώσει τον προσεκτικό ρέκτη των ιστορικών αναλογιών. Το βιβλίο περιέχει 125 ερμηνευτικές και βιβλιογραφικές σημειώσεις, γεγονός που αποδεικνύει τη συγγραφική τεκμηρίωση, αλλά βοηθάει και την αναγνωστική πρόσληψη.

 

ΕΛΕΝΗ ΣΤΕΛΛΑΤΟΥ, ΚΑΙΡΟΣ ΤΩΝ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΝ

Εκδόσεις Πόλις, 2025

Δεύτερη πεζογραφική παρουσία για τη συγγραφέα που από το πρώτο της βιβλίο (Το κόκκινο και το άσπρο, Διηγήματα, Πόλις, 2018) είχε κάνει αίσθηση. Τώρα επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα, χωρίς αυτό φυσικά να σημαίνει πως η μικρή φόρμα ανοίγει τον δρόμο για τη μεγάλη αφήγηση. Το θέμα της μια επιδημία που ξεσπά σε μια μικρή παραθαλάσσια πόλη των αρχών του εικοστού αιώνα. Όποιος προσβάλλεται μετατρέπεται σε εύθρυπτη πορσελάνη. Ένας συμβολισμός του εύθραυστου και ευάλωτου κόσμου μας, παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Ο Εμανουέλ Περόν, κλεισμένος στο εργαστήριό του, θα αναλάβει να εξιχνιάσει τις απαρχές του μυστηριώδους ιού και να σώσει τους συνανθρώπους του, αν και μοναχικός και αποσυνάγωγος. Έτσι, όμως, αναλύει και μελετά τόσο τις δομές του κοινωνικού συστήματος όσο και την προσωπική του διαδρομή, σε άρρηκτη συνέχεια. Η επιστήμη σε αντίθεση με τη μεταφυσική, η λογική σε σύγκρουση με τις προκαταλήψεις, Η Στελλάτου επιλέγει τον δύσκολο δρόμο, γράφοντας μια ιστορία που φέρνει τη μυθοπλασία της τόσο κοντά στη σημερινή, τάχα ήσυχη και ασφαλή, καθημερινότητα. Σε διάλυση, και χωρίς πλέον κάποιον ιό να λειτουργεί ως άλλοθι, που όλα τα αθωώνει στη λογοτεχνία, η ιστορία της μάς οδηγεί σε επώδυνες αλήθειες, που αφορούν την αληθινή ζωή. Ο τίτλος, Καιρός των κρυστάλλων, και όχι Ο καιρός των κρυστάλλων, που θα αφορούσε μια δεδομένη ιστορική εποχή, ακριβώς μας κατευθύνει στο σήμερα, τώρα που πρέπει να αναλογιστούμε πόσο ευάλωτοι είμαστε.

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΚΡΙΒΟΣ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ

 

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΚΡΙΒΟΣ ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΜΑΣ

 

Την Πέμπτη, 18 Δεκεμβρίου 2025, υποδεχθήκαμε στη Λέσχη μας τον Κώστα Ακρίβο και συζητήσαμε μαζί του το βιβλίο του Όνομα πατρός: Δούναβης, εκδόσεις Μεταίχμιο, μια μυθιστορηματική βιογραφία του Παναΐτ Ιστράτι. Η συζήτηση, πολύ ενδιαφέρουσα, ανέδειξε όλες τις πτυχές αυτού του σημαντικού βιβλίου, που επαναφέρει στο προσκήνιο έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού μυθιστορήματος ως προσωπικότητα και ως γραφή.

Η επόμενη συνάντηση στη Λέσχη μας, ορίζεται για την Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2025, στις 18:00. Θα υποδεχθούμε την Κώστια Κοντολέων και θα συζητήσουμε μαζί της το μυθιστόρημά της Η Ήρα στον αστερισμό του καρκίνου, ΑΩ εκδόσεις.

Όλοι οι φίλοι της καλής λογοτεχνίας ευπρόσδεκτοι.

 

Οι συντονίστριες της Λέσχης Ανάγνωσης

Διώνη Δημητριάδου

Δήμητρα Καραχάλιου

 

[Λέσχη Ανάγνωσης Ενηλίκων Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αγίας Παρασκευής, Κτήριο Κεντρικής Βιβλιοθήκης-Μουσείο Αλέκος Κοντόπουλος, Κοντοπούλου 13, Αγία Παρασκευή]