Υπέρταση Χάρης Μελιτάς εκδόσεις Ιωλκός η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

 

Υπέρταση

Χάρης Μελιτάς

 εκδόσεις Ιωλκός

η πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Fractal

στη στήλη ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ 500+ ΛΕΞΕΙΣ | Με έναν λύκο στον καθρέφτη • Fractal

 

Με έναν λύκο στον καθρέφτη

 

Είναι η έξωθεν ασκούμενη  πίεση από έναν κόσμο που αναζητάει τη χαμένη του τροχιά; Είναι αυτή η κινητήρια δύναμη που ποιεί το ποίημα; Ο Χάρης Μελιτάς, ως ποιητής, έχει ήδη δώσει διακριτό το στίγμα του, υιοθετώντας ένα στυλ που προβάλλει τον ειρωνικό, περιπαικτικό του χαρακτήρα, κρύβοντας ωστόσο, στο βάθος μια τραγική διαπίστωση, πως ίσως αδύναμος ο ποιητής να αντιπαρατεθεί με όσα μέσα διαθέτει, μακάρι και τα καλύτερα, στον άνεμο που σαρώνει τα πάντα στο διάβα του. Κι όμως, διατηρώντας τη σχέση του με μια ποίηση προσωπική και ιδιαίτερη, καταθέτει μια ακόμη ποιητική συλλογή, με τον δισήμαντο τίτλο Υπέρταση να προκαλεί σε μια εκ νέου αντιπαράθεση με όσα γύρω του παραμένουν κενά νοήματος. Δύσκολο το εγχείρημα.

Η βάσανος του γλωσσικού κώδικα, μέχρι να στάξουν αίμα οι λέξεις, το ποιητικό «εγώ» που κοιτάζοντας τον καθρέφτη αντικρίζει έναν λύκο, η εικονοποίηση των καταστάσεων, μέχρι να γίνουν ορατές, η προσωποποίηση των εννοιών για να αποκτήσουν σώμα και φωνή, ο αιφνίδιος, παράδοξος συσχετισμός λέξεων, χωρίς ευτυχώς ορατά τα σημεία της ραφής, είναι κάποια από τα στοιχεία, αναγνωριστικά της ποίησης του Μελιτά. Ειδικά αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό, συχνά μπορεί να οδηγήσει σε αντιποιητικούς δρόμους, σε μια χειρωνακτική εργασία συγκόλλησης – το έχουμε δει αυτό σε ποιητές που αποθεώθηκαν στην εποχή τους, χωρίς να το αξίζουν. Εδώ μοιάζει περισσότερο πηγαία η ένωση των φαινομενικά ασύνδετων λέξεων, ίσως γιατί είναι η ροή του ποιήματος που κάθε φορά ενώνει τα ανόμοια, καθοδηγώντας την αρχική ποιητική ιδέα. Έτσι, θα λέγαμε πως στην ποίηση αυτή δεσπόζει η μορφή (ποτέ μην την υποτιμάμε) και είναι αυτή που διαμορφώνει νοηματικά το περιεχόμενο. Για παράδειγμα, προτάσσεται στη συλλογή ένα τρίστιχο σε μορφή χαϊκού, που με τη νοηματική συμπύκνωση σε 17 συλλαβές δίνει όχι μόνο τον ρυθμό αλλά, με την παρήχηση του οδοντικού ταυ και την επανάληψη του υγρού ρο, μοιάζει να ακούς τον ήχο των κοφτερών δοντιών: Μην κλαις, θηρίο./ Στα δόντια σου τροχίζω/ τα ένστικτά μου. Η εννοούμενη απειλή, και μάλιστα ενσωματωμένη στο υποκείμενο, αποδόθηκε βοηθούσης της μορφής.

Μένω λίγο ακόμη στον τρόπο που δομούνται ποιητικά οι εικόνες. Εκκινούν από μια ρεαλιστική καθημερινότητα για να εκτοξευθούν κατόπιν (πάλι με την αρωγή της μορφής) σε ένα πεδίο εξωλογικό, με σκοπό να υπηρετήσουν το αναγκαίο δίπολο πραγματικότητας και ποίησης, ή αλλιώς τη μεταποίηση του ρεαλιστικού στην άλλη του όψη, την πιο κρυφή. Όπως ο χρόνος, στο ποίημα «Το φάντασμα του χρόνου», που έρχεται στο όνειρο απρόσκλητος με την παχύσαρκη σκιά του στο σκοτάδι/ τα τεχνητά του μέλη βραδυκίνητα –/ οξειδωμένες άγκυρες/ στο πλοίο του μυαλού μου. Πώς αλλιώς να αποδοθεί καλύτερα η ασύλληπτη έννοια του χρόνου, αυτή η αόριστη εξίσωση στη γλώσσα των αιώνων;

Η έξωθεν πίεση, εδώ ποιητικά υπέρταση, ως μία από τις δύο σημασίες της, απλώνει στανικά την παρουσία της και ωθεί στην ποιητική δημιουργία. Και ο ποιητής, το ποιητικό έργο, ασκούν, άραγε, και τη δική τους πίεση; Υπάρχει μια ανταπόκριση, πιεστική κι αυτή,  που να μπορεί να μεταποιήσει, έστω κατ’ ελάχιστο, τον κόσμο γύρω τους; Επειδή το ίδιο το ποίημα, εφόσον πλέον σε κοινή θέα, έχει τη δική του φωνή, ας το ακούσουμε:

 

«Υπέρταση»

 

Φοβάμαι περισσότερο

 

τη θάλασσα απ’ τον θάνατο

το θέατρο απ’ τους θεούς

το θύμα απ’ τον θύτη

το δόγμα απ’ το δόκανο

το δήγμα απ’ τον δήμιο

τα λύτρα απ’ τους λύκους

τις μνήμες απ’ τα μνήματα

το κλέος απ’ τους κλέφτες

το φλέγμα απ’ τη φλεγμονή

τους άσους απ’ τους άσωτους

τους γόνους απ’ τη Γώγου.

 

Μα το χειρότερο

εντέλει περισσότερο

την ποίηση απ’ την πίεση

φοβάμαι!

 

Στο παραπάνω ποίημα το «παιχνίδι» με τους φθόγγους, με τις παρηχήσεις και με τις συνδέσεις ανόμοιων εννοιών στον ίδιο στίχο,  μοιάζει όχι μόνο να λέει αλλά και να δείχνει. Κι αν εκκινεί από έναν φόβο για να καταλήξει πάλι σε έναν φόβο, είναι κάτω από αυτή τη συνθήκη που παίρνει περισσότερη δύναμη. Ο ίδιος ο ποιητής νιώθει το ποίημα να τον ξεπερνά, να μην του ανήκει πια, να αφορά όλους εμάς, σ’ εμάς να απευθύνεται. Ας εισχωρήσουμε στον κόσμο του κι ας εννοήσουμε.

 

Κι ενώ σε όλα τα ποιήματα παρουσιάζεται ένα υπερμέγεθες ποιητικό «εγώ», του πρώτου προσώπου, αυτό δεν συνιστά μια μορφή οίησης. Ο ποιητής, με επίγνωση του φύσει και θέσει ρόλου του (κι ας τον αποποιείται στο ποίημα «Τελευταία πράξη»), συνδιαλέγεται με τον Μπρεχτ (που με το δικό ποίημα μοιάζει να τον εγκαλεί για τη σιωπή του) και γράφει την απάντησή του:

 

Υψοφοβία»

 

Χθες βράδυ

σ’ ένα ό«νειρο ισόγειο

με ρώτησε ο Μπρεχτ

γιατί σωπαίνω.

«Δεν είμαι ποιητής»

του αποκρίθηκα.

«Ρώτα πιο πάνω».

 

Ο Χάρης Μελιτάς γνωρίζει πώς μπορεί η ποίηση να καταγίνεται σε ένα «παιχνίδι» με τα εργαλεία της, επικίνδυνο όσο αντέχει και αντέχεται. Η σοβαρότητα αυτού του παιχνιδιού αδιαμφισβήτητη. Σαν να κοιτάζει έναν λύκο στον καθρέφτη. Και αυτό ας του χρεωθεί στα πλέον σημαντικά που κάνει τόσα χρόνια ποιώντας λόγο.

 Διώνη Δημητριάδου