Λέσχη Ανάγνωσης 

Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αγίας Παρασκευής 

Με τον καλύτερο τρόπο ξεκίνησε την Πέμπτη 3 Νοεμβρίου 2016 η Λέσχη Ανάγνωσης Αγίας Παρασκευής, που τελεί υπό την αιγίδα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης. Με πρώτη καλεσμένη τη Λουκία Δέρβη με το βιβλίο της «Αλλού, στο πουθενά», των εκδόσεων Μελάνι, μόνο μια εξαιρετική αρχή θα μπορούσε να γίνει. Διεξοδική συζήτηση γύρω από τη θεματική του βιβλίου αλλά και ενδιαφέρουσα, αποκαλυπτική είσοδος στο εργαστήρι της γραφής, με τα μυστικά που μοιράστηκε μαζί μας η εκλεκτή συγγραφέας Λουκία Δέρβη. Είμαστε μια Λέσχη που, όπως φαίνεται, αγαπά πολύ το διάβασμα και τις καλές γραφές. Επόμενη συνάντηση στις 8 Δεκεμβρίου, με καλεσμένο τον Αλέξη Πανσέληνο και το βιβλίο του «Η κρυφή πόρτα». 

"Αιώνες" του Max Ritvo από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν

Νέα κυκλοφορία

"Αιώνες"

του Max Ritvo

από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν

Ποίηση διαισθητική, σοφή μέσα στην αναπόφευκτη θλίψη της αλλά και στη συμφιλίωση με το αναπότρεπτο.

μνήμη Μένη Κουμανταρέα

μνήμη Μένη Κουμανταρέα

Ξαναδιαβάζω κάτι πολύτιμο και διάφανο, όπως κάθε αλήθεια που αξίζει να λέγεται. Είναι από τον Μένη Κουμανταρέα, σήμερα, πέντε χρόνια από τη δολοφονία του. Γιατί, μέσα σε όλα αυτά που μας έδειξε με τον λόγο του συγκαταλέγεται και αυτή η κατά πρόσωπο αντιμετώπιση του θανάτου. Όπως πρέπει να τον κοιτάζουμε, χωρίς μισόλογα και υπεκφυγές, εκφράσεις κατ’ ευφημισμόν, για να ξορκίσουμε τάχα το δαιμονικό. Με τον απλό αλλά σπουδαίο τρόπο που μας δίδαξε η άλλη όψη της αλήθειας. Η Τέχνη. Και με τη συμπερίληψη μέσα σ’ αυτήν όλης της ζωής, σαν ένα αδιαίρετο όλον που έχει την αρχή και το τέλος, και πάλι την αρχή και πάλι το τέλος, ατελείωτη σειρά εκφάνσεων ζωής.

«Αρνούμαι να καταλάβω τους ανθρώπους που μασούν τη λέξη  ‘συλλυπητήρια’ σαν να έχουν χαλίκια στο στόμα ή αναφέρονται στον θάνατο με πλάγια μέσα…

Με κάποιους από αυτούς είμαι έτοιμος να οργιστώ. Άδικα ίσως. Δεν έχουν όλοι αυτοί ψηθεί στη λογοτεχνία και στη μουσική, δεν ξέρουν πόση ελευθερία αυτές οι τέχνες χαρίζουν: τους αμέτρητους ήρωες που άφησαν την τελευταία τους πνοή μέσα σε πυκνοτυπωμένες σελίδες, ανάμεσα σε στίχους, μέσα σε πένθιμα εμβατήρια, σε συμφωνίες και σονάτες, τις αιώνιες αγαπημένες όπως τις αποτύπωσαν οι μεγάλοι δημιουργοί. Ένα μάθημα ζωής είναι η τέχνη, κι ας έχει να κάνει με τον θάνατο. Ίσως γι’ αυτό.»

(Μένης Κουμανταρέας, «Ο θησαυρός του χρόνου»)

(σχόλιο: Διώνη Δημητριάδου)

"δήμιες μοναξιές"

του Τάσου Σ. Μάντζιου

Μαζεύονταν,

όταν τελείωνε η δουλειά,

κι έπιαναν την κουβέντα

ώρα πολλή,

για τα αθλητικά

και την πολιτική

και την οικονομία.

Και όλο

αναλύσεις βαθυστόχαστες,

και όλο

θεωρίες συνωμοσίας.

Κι όλο συμπεράσματα.

Στενάχωρα.

Κουβέντιαζαν

κι ύψωναν τη φωνή,

και ύστερα

πειράζονταν

και γέλαγαν,

κι έκαναν

πως κινούσαν

για να φύγουν,

κι όλο γύρναγαν

απρόθυμοι ολότελα

στα σπίτια τους να πάνε.

Παράξενα καράβια

μεσοπέλαγα,

που δίσταζαν να μπούνε

στο λιμάνι τους...

Ποιος ξέρει

εκεί

τι δήμιες μοναξιές...

Άραγε,

τι βοριάδες

στα σπίτια τους

αλύχταγαν!

Τάσος Σ. Μάντζιος

28 Νοεμβρίου 2016

(φωτογραφία: Δημήτρης Χαρισιάδης)

«Τα παιδιά της γαλαρίας» του Μάνου Χατζιδάκι

«Τα παιδιά της γαλαρίας»

του Μάνου Χατζιδάκι

(δημοσιευμένο στο 3^ο τεύχος του περιοδικού Το Τέταρτο, τον Ιούλιο του 1985*)

«Τα παιδιά της γαλαρίας» είναι μια φημισμένη ταινία του Καρνέ. Τα δικά μας παιδιά της γαλαρίας είναι κάπως διαφορετικά. Εκείνα της ταινίας υπήρξαν θεατές από ψηλά, από την πιο φτηνή θέση, «εγκλημάτων» που διαδραματιζόταν στη σκηνή του θεάτρου. Τα δικά μας υπήρξαν και αυτά θεατές από ψηλά κι από την πιο ασήμαντη και φτηνή θέση, εγκλημάτων που διαδραματίζονταν στην ελληνική γη, ανίκανα να ορίζουν και ν’ αλλάζουν τη μοίρα των όσων έγιναν και γίνονται στον τόπο.

Τα όνειρα σε τούτα τα παιδιά υπήρξαν κυρίαρχα, σημαντικά και διαψευσμένα. Στον καιρό της Κατοχής τα μετέπειτα παιδιά της γαλαρίας ζούσαν απάνω στη σκηνή και παίζανε το ρόλο τους, τον όποιο ρόλο τους, έστω και τον πιο μικρό, με αυταπάρνηση, με το αίμα τους, με τη ζωή τους, χωρίς καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, χωρίς προοπτική ανταλλάγματος. Μ’ ένα μονάχα στόχο, την επαλήθευση ενός επίμονου ονείρου. Και ήταν το όνειρο για μια ελεύθερη ζωή σχηματισμένη μακριά από απάνθρωπους νόμους, από ανάλγητους κρατικούς μηχανισμούς, από εξορίες και φυλακές και εκτελέσεις. Τίποτα δεν έγινε αλήθεια. Μετά τον πόλεμο κυβέρνησαν τον τόπο ξανά φθαρμένοι άνθρωποι, ανίκανοι να συλλάβουν έστω και στο ελάχιστο απ’ ό,τι γεννιόνταν κείνο τον καιρό κι αναρριγούσε ολόκληρο τον κόσμο. Εάν μας λέγαν τότε μερικά από τα ονόματα που κυβερνήσανε κατόπιν ότι θα ξανάβγαιναν στην πολιτική σκηνή να διαφεντέψουνε τη χώρα μας, θα γελούσαμε δίχως τελειωμό με την καρδιά μας. Γιατί πιστέψαμε βαθιά μέσα μας πως όλα αυτά τα ονόματα ήσαν φαντάσματα του παρελθόντος, απόντα στα δύσκολα χρόνια που περνούσαμε, για πάντα απόντα από τον τόπο.

Κι όμως συνέβη αυτό. Ξανάρθανε τα φαντάσματα κι αρχίσαν να πλαστογραφούν γι’ άλλη μια φορά την ελληνική ιστορία. Και τα παιδιά που πολεμήσανε κι ονειρευτήκανε, γίναν παιδιά της γαλαρίας, όσα δεν διώχτηκαν και δεν εξαφανίστηκαν στις φυλακές και στα ξερά νησιά του Αιγαίου.

…

»Τα παιδιά της γαλαρίας δεν ήσαν φαύλα, δεν ήσαν χίτες, δεν ήσαν ανώμαλοι με τον φασισμό στο ’να πλευρό τους. Δεν συμβιβάστηκαν με τους νικητές Γερμανούς, δεν υπήρξαν «πατριώτες» με το περιεχόμενο του χωροφύλακα και του μπράβου.

Είχαν τη σκέψη όργανο, τα μάτια υγρά κι ακούραστα να βλέπουνε τον κόσμο και την ψυχή παρθενική και απροσάρμοστη στη μεταπολεμική ελληνική αθλιότητα.

Τα Δεκεμβριανά δεν ήταν αντίδραση κομμουνιστών – όπως το πλαστογράφησαν οι ίδιοι κι όπως το απέδωσε η επίσημη ιστορία των φαντασμάτων. Ήταν η αγανάκτηση των παιδιών της γαλαρίας που βλέπαν τους συντρόφους τους και τα όνειρά τους στα φέρετρα, από σφαίρες που ρίξαν δωσίλογοι και φασίστες, φορώντας γαλάζιους μανδύες εθνικοφροσύνης. Και όλα αυτά τα ελληνικά αποβράσματα με την επίσημη υποστήριξη του νεαρού τότε κράτους, είχανε ένα εχθρό: την ψυχή των παιδιών της γαλαρίας. Εκατομμύρια ελληνικά παιδιά που πιστέψαν στην απελευθέρωση, αλλά βρέθηκαν ευθύς αμέσως απέναντι στον ίδιο χωροφύλακα, στο ίδιο δικαστή, στα ίδια ανάλγητα αρμόδια πρόσωπα που αντιμετώπιζαν πριν λίγα κιόλας χρόνο, όταν ακόμη υπήρχαν Γερμανοί. Και θέλησαν, πριν αποκλειστούν στη γαλαρία τους, να διαμαρτυρηθούν κραυγάζοντας για τελευταία φορά. Κι ύστερα να σωπάσουν – σαράντα χρόνια τώρα (σαράντα χρόνια τα περιέχω μέσα μου και τα δουλεύω για να τα πω κάποια φορά).

Όχι, η εθνική αντίσταση δεν ήταν έργο των κομουνιστών ούτε των εξ Αιγύπτου εθνικοφρόνων. Ανάμεσα στους δυο αυτούς μοιραίους πόλους βρίσκεται μια Ελλάδα που ονειρεύεται και άπειρες φορές προδομένη τραυματίζεται θανάσιμα. Και τότες ξεσπά – δεν έχει σημασία κάτω από ποια σημαία. Και είτε νικά είτε νικιέται εκφράζει απελπισία κι αγανάκτηση.

Τα παιδιά της γαλαρίας σήμερα έχουνε άσπρα μαλλιά. Όσα απόμειναν ξέχασαν τα όνειρά τους, έχουν συμβιβαστεί οριστικά με ό,τι ορίζει τη μοίρα τους, έξω απ’ αυτούς. Μονάχα μερικοί, μέσα σ’ αυτούς κι εγώ, με πείσμα κι επιμονή θυμούνται και εννοούν να θυμίζουν. Κι όσο βαστάξει αυτό το παιχνίδι… ».

(Μάνος Χατζιδάκις, περιοδικό Το Τέταρτο, τεύχος 3, Ιούλιος 1985, editorial)

* Το κείμενο, με τον τίτλο "τα παιδιά της γαλαρίας", που δημοσίευσε ο Μάνος Χατζιδάκις στο 3ο τεύχος του περιοδικού Το Τέταρτο, τον Ιούλιο του 1985. Πολλά χρόνια πριν, θα μου πείτε, για να έχει την ελάχιστη επικαιρότητα. Εξαρτάται, φυσικά, ποιο περιεχόμενο δίνει ο καθένας στην έννοια του «επίκαιρου». Η Ελλάδα, ωστόσο, πορεύεται χωρίς πυξίδα και κάποιο κομμάτι της κακοδαιμονίας της ίσως έχει τις ρίζες του σ’ αυτά τα μακρινά που μνημονεύει εδώ ο εύστοχος (για μια ακόμη φορά) Μάνος Χατζιδάκις.

(η φωτογραφία είναι του Δημήτρη Χαρισιάδη, "Παιδόπολη", 1948)

«Τσουνάμι» 29 χαϊκού από επιζήσαντες της φυσικής καταστροφής στην Ιαπωνία το 2011 επιλογή – μετάφραση από τα Αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη εικονογράφηση από τη Μαρία Γενιτσαρίου εκδόσεις Μανδραγόρας πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Φρέαρ http://frear.gr/?p=16130

«Τσουνάμι»

29 χαϊκού

από επιζήσαντες της φυσικής καταστροφής

στην Ιαπωνία το 2011

επιλογή – μετάφραση από τα Αγγλικά: 

Χριστίνα Λιναρδάκη

εικονογράφηση από τη Μαρία Γενιτσαρίου

εκδόσεις Μανδραγόρας
πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Φρέαρ http://frear.gr/?p=16130

[…]Τη νύχτα της καταστροφής, ενώ δεν μπορούσα να σκεφθώ τίποτα, έγραψα χαϊκού. Έκτοτε, γράφω συνεχώς – είναι ένας τρόπος να διατηρήσω το ηθικό μου. (Koike Michiko, θύμα της καταστροφής).

Ποια δύναμη, αλήθεια, μπορεί να οδηγεί τη σκέψη τη συσκοτισμένη από μια τεράστια φυσική καταστροφή να γράφει στίχους, εκεί δίπλα στον χαμό και τη συσσωρευμένη απώλεια; Ναι, η ποίηση έχει τη δική της αστείρευτη δυναμική και τους ποικίλους αφανείς τρόπους να προσεγγίζει την απόγνωση, την απώλεια, το πένθος. Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, να μας αιφνιδιάζει αυτή η συμπερίληψη ενός χαμένου κόσμου μέσα σε 17 συλλαβές. Αν μπορεί κάποιος, που μόλις έχει βιώσει την απόλυτη αίσθηση του προσωρινού και φθαρτού σε ό,τι νόμιζε παντοτινό και αμετάβλητο, να απαθανατίζει όχι μόνο αυτή την ανατροπή αλλά και την ελπίδα που ακόμη δεν είναι ορατή, τότε αληθινά και η ανθρώπινη θέληση αλλά και η ποιητική υποστήριξή της είναι αποκαλυπτικές στη δύναμη  που εμπεριέχουν.

Μέρες μακρές στο καταφύγιο η εγγονή τραγουδά

(Yokota Kiichi, 83 ετών, Φουκουσίμα)

11^η Μαρτίου του 2011 ήταν, όταν ένας σεισμός μεγέθους 9 Ρίχτερ έξω από τις ακτές της Βορειοανατολικής Ιαπωνίας δημιούργησε γιγάντιο τσουνάμι. Οι απώλειες τεράστιες: 15.884 νεκροί, 2.636 αγνοούμενοι, 6.150 τραυματίες. Ταυτόχρονα σημειώθηκε το μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα μετά από αυτό του Τσέρνομπιλ από ζημιές σε αντιδραστήρες του πυρηνικού εργοστασίου στην επαρχία της Φουκουσίμα, αναγκάζοντας 116.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.  Συγκεντρωμένος πόνος, θλίψη, καταστροφή και επίγνωση του τέλους της ζωής όπως την ήξεραν. Από επιζώντες – θύματα αυτής της καταστροφής γράφτηκαν λίγο μετά 126 χαϊκού, με πρωτοβουλία της  ποιήτριας Mayuzumi Madoka.  Και λειτούργησε όλο αυτό θεραπευτικά για τους δημιουργούς, αλλά όχι μόνο γι’ αυτούς. Αφού τα ποιήματα εκδόθηκαν, βρίσκονταν εκεί πλέον ως ιαματική πρόταση σε όλους τους πληγέντες.

Επειδή η ποίηση δεν γνωρίζει ορίζοντες, όπως άλλωστε η απόγνωση είναι επίσης απαντώμενη σε όλα τα μέρη του κόσμου, βλέπουμε αυτά τα χαϊκού να μεταφράζονται και σε άλλες γλώσσες, προκειμένου να επικοινωνήσουν με όποιον μέσα στο μαύρο της καταστροφής θέλει να δει να αναδύεται η ελπίδα. Γιατί η δημιουργία είναι πάντοτε ελπιδοφόρα. Έτσι έχουμε στην αισθητικά άψογη αυτή έκδοση του Μανδραγόρα 29 από αυτά τα λιλιπούτεια ποιήματα σε επιλογή και μετάφραση από τα Αγγλικά της Χριστίνας Λιναρδάκη. Να επισημανθεί εδώ ο μεταφραστικός άθλος, διότι έπρεπε να αποδοθεί το πνεύμα, το ύφος, η αίσθηση του αρχικού ιαπωνικού, μέσα όμως από μια διαμεσολαβήτρια γλώσσα, την αγγλική, άρα με το πρόσθετο βάρος του Άγγλου μεταφραστή. Στις περιπτώσεις αυτές η ενδιάμεση  παρέμβαση βοηθά βέβαια ως μια επιπλέον άποψη (νοηματική και αισθητική), όμως πρέπει να ξεδιακρίνει η δεύτερη μεταφράστρια το αρχικό αυθεντικό  από το πρόσθετο -και αναπόφευκτο ίσως- ποιητικό σχόλιο του πρώτου μεταφραστή στην απόδοση των ποιημάτων. Η μετάφραση που εμείς στην ελληνική γλώσσα διαβάζουμε συνιστά μια απόλαυση αισθητική πρωτίστως και κατόπιν νοηματική. Τα ιαπωνικά χαϊκού αποδόθηκαν με το καθιερωμένο για το είδος μοίρασμα των συλλαβών (5-7-5), κάτι εξαιρετικά δύσκολο, αφού πρέπει με τον περιοριστικό αυτό παράγοντα να παίξεις με τις συλλαβές χωρίς να προδώσεις το αυθεντικό ιαπωνικό, που αλλιώς μετράει στη μεταγραφή των ιδεογραμμάτων με λατινικούς χαρακτήρες (ρομάτζι), τη μόνη γραφή που εμείς οι δυτικοί και μη γνώστες της ιαπωνικής γλώσσας κατανοούμε.

Η έκδοση κοσμείται με τα σχέδια της Μαρίας Γενιτσαρίου (εξώφυλλο αλλά και ιδεογράμματα και διαχωριστικά των εποχών – γιατί διατηρήθηκε και αυτός ο παραδοσιακός χωρισμός σε εποχές με τις ειδικές λέξεις (κίγκο) που διακρίνει τα ιαπωνικά χαϊκού).  Στο σύνολο πρόκειται για μια ποιητική πρόταση ιαματική, με την αισθητική της (η Τέχνη πάντα έχει αυτή τη θεραπευτική διάσταση σε όλες τις εκφάνσεις της) αλλά και με τη δύναμη που μεταφέρουν οι στίχοι αυτών των ποιητών. Ναι, μπορεί να υπάρξει ελπίδα ακόμη και μέσα από τις στάχτες και τις λάσπες, μέσα από τα συντρίμμια ενός κόσμου που κατέρρευσε αλλά ζητά εναγωνίως να ξαναχτιστεί.

Φως της πανσελήνου τυλίγει αργά το έρημο χωριό

(Ebihara Yuka, 44 ετών, Φουκουσίμα)

Αυτό το φως της πανσελήνου, που είναι το πιο λαμπερό φεγγάρι στα μέσα του φθινοπώρου στην Ιαπωνία, αναλογεί με τη λαμπερή αυγουστιάτικη πανσέληνο στον δικό μας τόπο. Ξέρετε κάτι πιο ελπιδοφόρο από αυτή τη λάμψη;

Είμαι ζωντανός κάτω από τις ανθισμένες κερασιές

Και το σχόλιο από τον ποιητή του χαϊκού: «Μετά τον σεισμό, το τσουνάμι και το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο, οι άνθρωποι εξαφανίστηκαν από την πόλη μου. Όμως, οι κερασιές ήταν σε πλήρη άνθιση, πανέμορφες. Καθώς βρέθηκα από κάτω τους σκέφτηκα πως ουσιαστικά μου επιτράπηκε να ζήσω.»

(Takano Hiroko, 62 ετών, Φουκουσίμα)

Σκέφτομαι ότι αν μπορούν οι παραπάνω στίχοι να γραφτούν μέσα στους έρημους και κατεστραμμένους τόπους, με γύρω την απουσία των αγαπημένων προσώπων, τότε πράγματι υπάρχει ελπίδα. Και η συμβολή της ποιητικής δημιουργίας σ’ αυτό ακριβώς είναι τεράστια.

Διώνη Δημητριάδου
(πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Φρέαρ http://frear.gr/?p=16130)

Μαζί μας την Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου, στις 6 μ.μ. στη Λέσχη Ανάγνωσης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Αγίας Παρασκευής ο Αλέξης Πανσέληνος. Θα συνομιλήσει με τα μέλη της Λέσχης Ανάγνωσης και με τους φίλους της λογοτεχνίας, που θα έρθουν για να τον γνωρίσουν. Αντικείμενο συζήτησης η νουβέλα "Η κρυφή Πόρτα". Όσοι πιστοί του καλού βιβλίου ευπρόσδεκτοι.