Για τον Γιάννη Χρήστου 1926 - 2026 Ο Γιώργος Χρονάς συνομιλεί με τον Αλέξανδρο Αδαμόπουλο (πρωτη δημοσίευση στο περιοδικό Οδός Πανός, τχ. 211, 2026)

 

 

 

Για τον Γιάννη Χρήστου

1926 - 2026

 

 

 Ο Γιώργος Χρονάς συνομιλεί με τον Αλέξανδρο Αδαμόπουλο

(πρωτη δημοσίευση στο περιοδικό Οδός Πανός, τχ. 211, 2026)

 

Γ.Χ: Σκέφτομαι τώρα πως το βιβλίο σου για τον Γιάννη Χρήστου κυκλοφορεί έναν αιώνα μετά τη γέννησή του και πάνε κιόλας πενήντα έξι χρόνια από τον θάνατό του.

Α.Α: Δεν είναι και λίγα· περνάει ο καιρός. Τρομερός ο χρόνος· κυλάει αδυσώπητα χωρίς να το καταλαβαίνουμε, όμως ο Γιάννης Χρήστου εξακολουθεί να μας φαίνεται η ίδια νεανική φιγούρα πάντα, το ίδιο ζωντανός όπως άλλοτε.  

Γ.Χ: Θυμάμαι πολύ καλά πόσο με είχε εντυπωσιάσει τότε, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, που τον έβλεπα στους ‘Πέρσες’ και στις Μέρες Σύγχρονης Μουσικής. Ήτανε κάτι τελείως πρωτόγνωρο.  Και σαν άκουσμα και σαν θέαμα. Δεν είχε τίποτα κοινό με ό,τι ξέραμε ως τότε. Δεν έμοιαζε με τίποτα. Η ίδια η έννοια της συναυλίας όπου όλοι πήγαιναν φορώντας τα καλά τους, είχε τιναχτεί στον αέρα. Για όλους, μα ιδιαίτερα για εμάς τους εικοσάρηδες ήταν κάτι εντελώς επαναστατικό. Μεγαλειώδες.

Α.Α:  Σωστά· εντελώς πρωτόγνωρο. Κανείς δεν είχε τολμήσει ως τότε να κάει κάτι τέτοιο: Να παρουσιάσει ο ίδιος μέσα στο ξενοδοχείο Χίλτον το 1967, την ‘Κυρία με τη Στρυχνίνη’ κι ένα χρόνο μετά τον ‘Επίκυκλο’. Με ιδιαίτερη έμφαση σ’ ένα αλλόκοτα τελετουργικό στοιχείο με ενεργό συμμετοχή όλων των εκτελεστών κι έχοντας ως στόχο να διαλύσει εντελώς την ψευδαίσθηση της σκηνής τοποθετώντας μουσικούς, ηθοποιούς, ακόμη και τον μαέστρο χύμα στο πάτωμα. Αδιανόητα πράγματα!

 

Γ.Χ: Εσύ τι θυμάσαι από εκείνη την εποχή;

Α.Α: Εγώ, μικρότερος κατά πέντε χρόνια, δεν πήγαινα σε συναυλίες τότε. Τον έβλεπα όμως απ’ το 1964, όταν εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη γωνιακή πολυκατοικία Βασιλίσσης Σοφίας 60 και Παπαδιαμαντοπούλου 1. Ακριβώς απέναντι απ’ το πατρικό μου στην Παπαδιαμαντοπούλου 4, που δεν είναι καθόλου φαρδύς δρόμος. Και μάλιστα στον 5^ον όροφο, όπως κι εμείς. Λίγα μέτρα μόνο μας χώριζαν. Στην αρχή φυσικά δεν ήξερα ποιος ήταν, όμως μου έκανε εντύπωση που φορώντας άνετα σκούρα ρούχα και μαύρα γυαλιά βημάτιζε αργά πέρα δώθε στη μεγάλη βεράντα μόνος· αφηρημένος, χαμένος στις σκέψεις του. Λίγο μετά· από κάτι συζητήσεις στο σπίτι, έμαθα πως ήταν αυτός που είχε κάνει τη μουσική των ‘Περσών’ και το ενδιαφέρον μου φούντωσε, καθώς άκουγα από τότε αυτό που συνήθως λέμε ‘σοβαρή’, ‘κλασική’ μουσική. Κι όταν απόχτησα μια στερεοφωνική εγκατάσταση με πολύ ισχυρά ηχεία και άκουγα συμφωνική μουσική στη διαπασών, διευθύνοντας στον αέρα σαν τρελός μια φανταστική ορχήστρα, προφανώς άκουγε κι εκείνος και με επεσήμανε από απέναντι. Αποκτήσαμε έτσι οπτική επαφή κι αρχίσαμε να χαιρετιόμαστε απ’ τα μπαλκόνια μας, μ’ ένα μικρό κούνημα του κεφαλιού, μ’ ένα νεύμα, καθημερινά σχεδόν ως τη μέρα που σκοτώθηκε.       

 

Γ.Χ: Τον εγνώριζες προσωπικά λοιπόν.

Α.Α: Όχι βέβαια· διότι πέρα απ’ αυτόν τον ιδιότυπο, έστω και συχνό χαιρετισμό δεν είχαμε καμιάν άλλη επαφή. Να όμως που τα ’φερε έτσι η ζωή και λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του, τον Δεκέμβρη του 1974, γνωριστήκαμε απ’ την ίδια βεράντα με τη Σάντρα, την κόρη του. Ερωτευτήκαμε βαθιά, παντρευτήκαμε και ζήσαμε πολλά χρόνια μαζί. Θέλοντας και μη λοιπόν έζησα πολύ κοντά, μέσα, στον κόσμο του.

 

Γ.Χ: Άρα είσαι πολύτιμη πρωτογενής πηγή.

Α.Α: Μ’ αυτή την έννοια ναι· γιατί απολύτως τίποτα δεν είχε αλλάξει στο σπίτι. Έβλεπα τους χώρους όπου εργαζόταν, τις παρτιτούρες, τα πιάνα, τα διάφορα  μηχανήματα που είχε στο στούντιο, τα ίδια έπιπλα, τα ίδια βιβλία και τα ίδια πολύτιμα αντικείμενα που τον τριγύριζαν. Γνώρισα όλους τους κοντινούς του ανθρώπους, όχι κατ’ ανάγκη μόνο μέσ’ απ’ τον χώρο της μουσικής· πέρ’ απ’ τους διάφορους συνεργάτες που έχουμε ακουστά. Είχα για χρόνια καθημερινή επικοινωνία -μα και πολύ σοβαρές συζητήσεις- με τη μητέρα του, με την πεθερά του, με τον αδελφό της γυναίκας του. Πολύ σημαντικές πηγές για τη σφαιρική κατανόηση της προσωπικότητας του δημιουργού, που μάλλον δεν έχουν ερευνηθεί πλήρως.

 

Γ.Χ: Πόσο σ’ έχει επηρεάσει αυτό;

Α.Α: Ευτυχώς, αν και ήμασταν πολύ νέοι, απ’ την πρώτη στιγμή τόσο η Σάντρα  όσο κι εγώ δεν είχαμε καθόλου ως στόχο ζωής ν’ ασχοληθούμε επαγγελματικά με τη Μουσική· άρα να έχουμε κάποιο άμεσο ή έμμεσο όφελος από τη σχέση μας με τον Γιάννη Χρήστου. Με τον πιο φυσικό τρόπο λοιπόν ακολουθήσαμε καθένας τον δικό του δρόμο. Ταυτόχρονα όμως ερευνούσαμε σε βάθος και με σεβασμό τη ζωή ενός πολύ σημαντικού δημιουργού που εκείνη την εποχή -μην ξεχνάμε πως μιλάμε για πενήντα χρόνια πριν- δεν είχε πάρει ακόμα τη θέση που έχει σήμερα, ούτε είχαν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα για να διαφυλαχτεί σωστά το έργο του.

 

Γ.Χ: Κινδύνευε πράγματι το έργο του;

Α.Α: Πολλά έχουν ακουστεί κατά καιρούς για ‘χαμένα’, ίσως και για ‘κλεμμένα’ έργα. Αν και δεν είμαι ειδικός, νομίζω πως αυτό είναι ένα ασαφές κεφάλαιο σχετικά με την εργογραφία του Γιάννη Χρήστου. Θεωρώ όμως πως είναι μάλλον απίθανο -αν όντως υπήρχαν- να έχουν χαθεί χωρίς ν’ αφήσουν απολύτως κανένα ίχνος όλα αυτά τα έργα, τη στιγμή μάλιστα που ο ίδιος κρατούσε λεπτομερές αρχείο για τα πάντα, μα και στους χώρους του σπιτιού εδώ -και στη Χίο, όπως και στην Κύπρο- υπήρχε τάξη και κάθε τι απ’ το παρελθόν φυλασσόταν με ιδιαίτερη φροντίδα· ακόμη και παλιές αποκριάτικες παιδικές φορεσιές! Πριν αρχίσουμε ν’ ασχολούμαστε με τη Σάντρα, η οποία επέβλεπε πια το αρχείο, φυσικά δεν είναι δυνατό να ξέρω τι ακριβώς έγινε μέσα στο στούντιο και στα ντουλάπια όπου είχε τα διάφορα έργα του, τον πρώτο καιρό μετά τον ξαφνικό του θάνατο το 1970. Τότε όλα τινάχτηκαν στον αέρα και για πέντε χρόνια πολλοί και διάφοροι πήγαιναν εκεί, μελετούσαν ερευνούσαν και σκάλιζαν ελεύθερα, με μοναδικό υπεύθυνο τη γηραιά μητέρα του: Μια τραγική μάνα που είχε θάψει τα δυο αγόρια της· και τα δύο σε αυτοκινητικό ατύχημα.

 

Γ.Χ: Γι’ αυτό ίδρυσες την «Εταιρεία Φίλων Μουσικής Γιάννη Χρήστου»;

Α.Α: Ακριβώς· μαζί με τη Σάντρα: Μια μη κερδοσκοπική εταιρεία με σκοπό τη διάσωση και τη διάδοση του έργου του. Μέσα σε λίγα χρόνια έγιναν πολλά και σημαντικά πράγματα Για πρώτη φορά τότε, το 1985, παίχτηκαν στο Ηρώδειο· η ‘Μουσική του Φοίνικα’ και η ‘Εναντιοδρομία’. Δυο χρόνια μετά -πάλι στο Ηρώδειο- παίχτηκε σε παγκόσμια πρεμιέρα η ‘2^η Συμφωνία’ που μάλιστα κυκλοφόρησε και σε δίσκο LP. Επίσης σε δίσκους LP κυκλοφόρησαν τότε από παλαιότερες ηχογραφήσεις, το ‘Μυστήριον’ εδώ, και στο Βερολίνο τέσσερα έργα του (‘Εναντιοδρομία’ ‘Επίκυκλος’ ‘Πράξις για 12’ ‘Αναπαράστασις III’). Από τον εκδοτικό οίκο Νάκα κυκλοφόρησε η παρτιτούρα του νεανικού ‘Prelude et Fuge pour deux pianos’· το μοναδικό έργο του που εκδόθηκε στην Ελλάδα. Τότε εκδόθηκε το πρώτο καθαρά μουσικολογικό βιβλίο για τον Χρήστου: Η εργασία της Anne Martine Lucciano σε μετάφραση Γιώργου Λεωτσάκου. Τότε για πρώτη φορά παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ σχετική εκπομπή γι’ αυτόν. Λίγο μετά παρουσιάστηκε στο διεθνές φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής της Βαρσοβίας το ορατόριο ‘Πύρινες γλώσσες’, που παίχτηκε λίγο αργότερα και στο Μέγαρο Μουσικής. Στη Βαρσοβία μάλιστα ήταν παρών και ο πολύς Πεντερέτσκι που χειροκροτούσε ενθουσιασμένος. Και τέλος -για να αναφέρω μόνο τα πιο σημαντικά- έγινε στο Αμβούργο ο μεγάλος κύκλος ‘Brahms, Schönberg, Christou’ όπου μέσα σε μια βδομάδα παρουσιάστηκαν τα περισσότερα έργα του, από Γερμανούς εκτελεστές και ακολούθησε πολύ ενδιαφέρον συμπόσιο γι’ αυτόν. Πάνε τριάντα, σαράντα χρόνια πια. Χαίρομαι που τα θυμάμαι και νιώθω μέσα μου καλά που έγιναν όλα με τον πιο σοβαρό τρόπο, στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, βγάζοντας τον Γιάννη Χρήστου έξω από έναν στενό κύκλο οπαδών, ακόμα και εκτός Ελλάδος.  

 

Γ.Χ: Δεν σταμάτησες ν’ ασχολείσαι όμως.

Α.Α: Άμεσα και ενεργητικά σταμάτησα τότε· μετά την κορυφαία εκείνη εκδήλωση στο Αμβούργο το 1993 και δεν ασχολήθηκα ποτέ ξανά. Μέσα μου όμως με απασχολούσε κάθε τόσο όλη αυτή η μακρά πορεία και γύρω στο 2020· τότε με τον αναγκαστικό εγκλεισμό μας, αποφάσισα να βάλω κάποια τάξη σε όλο αυτό το υλικό και να μιλήσω για τον Γιάννη Χρήστου. Έτσι πήρε σάρκα και οστά το βιβλίο.

 

Γ.Χ: Σε ποιους απευθύνεται το βιβλίο;

Α.Α: Σε όποιον ενδιαφέρεται. Ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν ιδέα ποιος είναι ο Γιάννης Χρήστου. Σίγουρα πάντως δεν είναι εξειδικευμένο, μουσικολογικό βιβλίο αφού εγώ ο ίδιος δεν είμαι ειδικός. Με απασχόλησε όμως ιδιαίτερα με τι τρόπο να το στήσω. Διότι δεν ήμουν εντελώς ελεύθερος να γράφω όπως έχω μάθει τόσα χρόνια να γράφω, μα ήμουν υποχρεωμένος να παρουσιάσω ένα απλό κείμενο που να είναι ενδιαφέρον μεν για τον αναγνώστη, μα και απολύτως τεκμηριωμένο· μαζί με όλα τα ντοκουμέντα που έπρεπε να δημοσιευτούν.   

 

Γ.Χ: Τί καινούργιο φέρνει;

Α.Α: Πριν απ’ όλα το ότι είναι το μόνο συνολικό βιβλίο για τη ζωή και το έργο του. Πέρ’ απ’ αυτό παρουσιάζονται για πρώτη φορά εντελώς άγνωστα ντοκουμέντα και απόψεις που νομίζω πως ενδιαφέρουν ακόμη και τους επαΐοντες: Ένα certificate of birth που τον εμφανίζει γεννηθέντα στις 9 -και όχι στις 8- Ιανουαρίου 1926 και μάλιστα στη Λευκωσία και όχι στην Ηλιούπολη του Καΐρου. Μαθαίνουμε τη γνώμη του Δημήτρη Μητρόπουλου για τη ‘Μουσική του Φοίνικα’, μα και γνώμες συγχρόνων του συνθετών Τη στάση του Μάνου Χατζιδάκι ως προς το έργο του. Διαβάζουμε την τελική αποτίμηση γι’ αυτόν από τον Πρόεδρο Κωνσταντίνο Τσάτσο· ο οποίος τον εγνώριζε πολύ καλά, έχοντας κατοικήσει στο ίδιο οίκημα για κάμποσα χρόνια. Ακόμα, τη γνώμη του εκδότη και μεγάλου φιλόμουσου Χρήστου Λαμπράκη, που επίσης τον εγνώριζε πολύ καλά. Κι άλλα πολλά που έχουν νομίζω ιδιαίτερο βάρος. Σε καμιά περίπτωση πάντως δεν ήθελα να γράψω χιλιοειπωμένα κλισέ και μεγάλα λόγια που μάλλον δείχνουν αμηχανία, για να μην πω άγνοια και οδηγούν σε παρανοήσεις.

 

Γ.Χ: Θεωρείς πως έχουν γίνει παρανοήσεις;

Α.Α: Κατά καιρούς σίγουρα. Παρανοήσεις, υπερβολές, ενασχόληση ασχέτων, μυθοποίηση και δυστυχώς, ελλιπής παρουσίαση του  έργου του, που τελικά σίγουρα είναι η σημαντικότερη αν όχι η μόνη πηγή για το ποιος είναι πράγματι ο Δημιουργός.

 

Γ.Χ: Υπάρχουν άπαιχτα έργα;     

Α.Α: Όσο κι αν φαίνεται εξωπραγματικό, τώρα· το 2026. αυτή είναι η πικρή αλήθεια: Ναι υπάρχουν! Μα και όλα τα έργα του γενικά δεν παίζονται συχνά, ούτε έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά Βέβαια από άρθρα, μελέτες, αναλύσεις, αφιερώματα και μεγάλα λόγια· άλλο τίποτα. Όμως το μεγάλο του ορατόριο ‘Μυστήριον’ δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ εδώ, εξήντα χρόνια μετά…

 

Γ.Χ: Πόσο έχει επηρεάσει ο Χρήστου τη σύγχρονη μουσική;

Α.Α: Ποτέ δεν με απασχόλησε κάτι τέτοιο. Δεν είμαι ιστορικός της Τέχνης κι αυτό δεν μπορώ να το απαντήσω εγώ· ρώτα αν θες, κάποιον μουσικολόγο ‘Χρηστολόγο’.

 

Γ.Χ: Πόσο σ’ έχει επηρεάσει εσένα η μουσική και το έργο του;

Α.Α: Στη δισκοθήκη όπως και στη βιβλιοθήκη μου επικρατεί η δημοκρατική τάξη του αλφαβήτου: Α,Β,Γ,Δ, A,B,C,D… Άρα υπάρχουν και είναι στη θέση τους, καθένας με τα δικά του έργα: …Chabrier, Charpentier, Chausson, Chopin,  Cherubini, Christou… Και βέβαια δεν σημαίνει πως αφού έχεις Bach, δεν έχεις Beethoven ή Brahms μετά, ή πως αγνοείς τον Bruckner. Αυτά είναι αστειότητες. Δεν ανήκω σ’ αυτούς που έχουν πει πως η Μουσική χωρίζεται σε π.Χ και σε μ.Χ εποχή· δηλαδή σε μουσική προ του Χρήστου και μετά τον Χρήστου. Το θεωρώ κι αυτό μια από τις άστοχες μεγαλοστομίες που έχουν ειπωθεί κατά καιρούς· όσο σημαντικό κι αν είναι το έργο του. Έργο που γνώρισα απ’ τα νιάτα μου χωρίς να είμαι ο ίδιος μουσικός μα ένας απλός φιλόμουσος. Άρα· αν κι έτυχε να συναντηθούν τα βήματά μας σ’ αυτήν εδώ τη ζωή, όσο κι αν ήταν σημαντική για μένα η συνάντηση αυτή, εγώ πορεύτηκα παράλληλα στον βίο μου. Και με ό,τι ήξερα, ό,τι μάθαινα, ό,τι ζούσα και συσσωρευόταν μέσα μου σιγά-σιγά δημιούργησα μόνος, γράφοντας τα βιβλία μου· χωρίς να υπάρχει κάποιος ή κάτι συγκεκριμένο που να σημάδεψε τόσο καθοριστικά την πορεία μου αυτή και να της άλλαξε τη ρότα.

 

Γ.Χ: Τελικά τί ήθελε να δώσει με τη μουσική του;

Α.Α: Πριν απ’ όλα να ξεκαθαρίσουμε πως δεν τον ενδιέφερε να κάνει μιαν απλή μουσική καριέρα· να γίνει γνωστός ή να βγάλει λεφτά με τη μουσική: Είχε όλα τα μέσα και τις γνώσεις να κάνει οτιδήποτε άλλο. Υπήρχε ο ίδιος μέσ’ απ’ τη μουσική και διοχέτευε το βαθύτερο είναι του σ’ αυτήν. Ο ‘φιλόσοφος της Μουσικής’. Το ζήτημα είναι πώς και τι ήθελε να εκφράσει, όταν άρχισε να συνθέτει βγαίνοντας μέσ’ απ’ τον ζόφο και τα ερείπια του 2^ου Παγκοσμίου πολέμου. Προσωπική μου γνώμη είναι πως έχοντας όλα τα εφόδια -και ως μορφωμένος άνθρωπος μα και ως Έλλην- χάραξε έναν δικό του εκφραστικό τρόπο, απομακρυνόμενος σιγά-σιγά από τη Δύση. Ο ίδιος λέει άλλωστε: «…Ξεκόβουμε από την παράδοση που δημιούργησε ο ευρωπαϊκός πολιτισμός και γυρίζουμε στις αρχές τής παράδοσης, στις ρίζες, στα αρχέτυπά της. Ίσως πρόκειται για μια ανακύκληση, όπως την υπαινίσσεται ο Ηράκλειτος.»… «Εγώ πάντως, νοιώθω αποδεσμευμένος από την καταπίεση όλων αυτών που μάς κληροδότησε η Ευρωπαϊκή κουλτούρα, που συγκινούσε άλλοτε -και δικαιολογημένα- τον κόσμο.»

 

Γ.Χ: Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον που επισημάνεις εδώ με τα δικά του λόγια, την ‘ελληνικότητα’ του Χρήστου· αν κι ο ίδιος ήταν  αγγλοτραφής, είχε σπουδάσει στην Αγγλία και στην Ιταλία και ήταν αρκούντως ‘δυτικός’ στην εν γένει συμπεριφορά του. Τι ακριβώς ήθελε να δώσει όμως;

Α.Α: Αυτά ως προς τον τρόπο διαχείρισης του μουσικού του υλικού και ειδικότερα της σταδιακής του αποστασιοποίησης από τη Δύση. Πάρα πέρα όμως, τίθεται όντως θέμα ποια ήταν η δική του θέση του και τι ήθελε να εκφράσει με τη μουσική του. Νομίζω πως όσο προχωρούσαν τα χρόνια, πέρα απ’ την μελαγχολία, την πίκρα και την απογοήτευση, που είναι εξ αρχής διάχυτες παντού, στη βάση όλων αυτών είναι η Διάλυση, η Άρνηση. Ένοιωθε βαθιά μέσα του τα όλα υπαρξιακά αδιέξοδα της εποχής μας και τα εξέφραζε με τον πιο ωμό, έντονο και άμεσο τρόπο, και βέβαια με εξαιρετική συνθετική μαεστρία. Όπως στον ‘Πιανίστα’ για παράδειγμα, που απ’ την αρχή ως το τέλος προσπαθεί λυσσαλέα -μάταια όμως- να επικοινωνήσει με το κοινό και το πιάνο, ενώ γύρω του όλα καταρρέουν και διαλύονται μέσα στο εφιαλτικό χάος.

Όσο για την ‘Ορέστεια’, το τελευταίο του έργο που σχεδόν το είχε τελειώσει εκείνες τις μέρες πριν σκοτωθεί, ο ίδιος λέει:  «…Τίποτα δεν οδηγεί σε μια συγκεκριμένη και οριστική λύση του ανθρώπινου δράματος· που το εκφράζει ο Ορέστης. Κι οι Ερινύες δεν μεταβάλλονται σε Ευμενίδες όπως συμβαίνει στον Αισχύλο, που βρίσκει έτσι ένα «χάππυ εντ», αλλά αντίθετα πολλαπλασιάζονται· το κακό μεγαλώνει, ο πανικός απλώνεται, η λύση δεν έρχεται.» Δεν νομίζω να υπάρχουν πολλά περιθώρια για άλλες ερμηνείες πέρα από την Άρνηση.

Και μετά; Ποια θα μπορούσε να είναι ίσως η συνέχεια της δημιουργικής του πορείας πέραν της Αρνήσεως; Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να είχαμε έστω και κάποιο ίχνος δικής του απάντησης για το τι θα μπορούσε να είναι το μετά. Δεν έχουμε όμως απολύτως τίποτε. Δυστυχώς το ‘μετά’, γράφτηκε ακαριαία και τελεσίδικα με τον τραγικό του θάνατο τα χαράματα της 8^ης Ιανουαρίου του 1970. Οπότε κι εμείς έχω την αίσθηση πως δεν μπορούμε να πούμε τίποτε άλλο.

 

©Αλέξανδρος Αδαμόπουλος

alexadam48@hotmail.com

‘Οδός Πανός’ τχ. 211,  2026

 

Ο Αλέξανδρος Αδαμόπουλος (1953) σπούδασε Νομικά στο ΕΚΠ, σκηνοθεσία και κλασική κιθάρα στην Αθήνα, και παρακολούθησε μεταπτυχιακά -Sociologie Politique- στη Σορβόννη· Paris II, Assas.                                                                  

Υπήρξε ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος τής ‘Εταιρείας Φίλων Μουσικής Γιάννη Χρήστου’
με σκοπό τη διάσωση και διάδοση τού έργου τού συνθέτη. Εργάστηκε στο Μουσείο Ελληνικών Μουσικών Λαϊκών Οργάνων ως γενικός γραμματέας και ως πρόεδρος τού σωματείου των ‘Φίλων’. Διετέλεσε μέλος και γενικός γραμματέας τού διοικητικού συμβουλίου τού Εθνικού Θεάτρου. Συνεργάστηκε με την Ε.Ρ.Τ, Γ΄ πρόγραμμα, το Θέατρο Τέχνης, το Κ.Θ.Β.Ε, την Ε.Λ.Σ, το Εθνικό Θέατρο, τα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Βόλου, Β. Αιγαίου και Ιωαννίνων, με το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, το χοροθέατρο ‘Ροές’, καθώς και με το Φεστιβάλ Αθηνών, το Υπ. Πολιτισμού, το Μέγαρο Μουσικής, το Künstlerhaus Bethanien Berlin, το Warsaw International Festival ’91, την Norddeutscher Rundfunk Hamburg, το Indira Gandhi International Center for the Arts, την National Academy of Letters N.Delhi, την Frankfurter Buchmesse και το Boğaziçi University Istanbul· όπου εκλήθη και εδίδαξε δις ως επισκέπτης καθηγητής.

 

Έργα:

          

‘Γιάννης Χρήστου’, βιογραφικά (‘Το Τέταρτο’ τ. 3, 1985)

‘Δώδεκα και ένα ψέματα’, διηγήματα (Ίκαρος 1991, 2^η έκδοση Άγρα 2009, 3^η Οδός Πανός 2026)

‘Ψέματα πάλι’, διηγήματα (Άγρα 1999).

‘Οι Δαιμονισμένοι’, θεατρική προσαρμογή του A Camus τού έργου τού Ντοστογιέφσκι, (μτφρ. ΚΘΒΕ, 1991)

‘Ο Σιμιγδαλένιος’, θέατρο - ποίηση  (Εστία 1993, 13^η έκδοση.)

‘Η πόλη που πρίγκιπάς της είν’ ένα παιδί’, Henry de Montherlant, (μτφρ. Εθνικό Θέατρο, εκδ. Λιβάνη1993)

‘Γιάννης Χρήστου’, τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του. (Μου.Σ.Α 2000)

‘The mask in the Hellenic classical theatre’ (Seminar ‘Man mind and mask’) Aryan books Int. N. Delhi 2001

‘Αυτό’, διήγημα (στη συλλογή ‘Χάριν παιδιάς’, Ίκαρος 2001).

‘Δεν παίζουνε με την αγάπη’, θεατρικό Alfred de Musset, μετάφραση (Εστία 2003)

‘Ο θείος Όσβαλντ’, μυθιστόρημα τού Roald Dahl, μετάφραση (Άγρα 2004)

‘Διαθήκη’, Auguste Rodin, μετάφραση (Άγρα 2005, 2^η έκδοση Οδός Πανός 2023)

‘Μισό ποτήρι νερό’, θεατρικό Tarik Günersel, μετάφραση, 2006

‘Η Δύναμις τού σκότους’, θεατρικό Leon Tolstoy, μετάφραση (Ροές 2007)  

‘Το τσιγάρο και η γιόγκα’, Ηθιστόρημα (Άγρα 2008)

‘Μονομαχία γυναικών’, Eugène Scribe, μετάφραση-θεατρική προσαρμογή ‘Διάχρονο’ 2011

‘Οχιναιλέγοντας’, θέατρο - ποίηση (Ίκαρος 2011).

‘Ο κύκλος που δεν κλείνει’, πολιτικό αφήγημα (Ίκαρος 2013)

‘Von Athen lernen, oder Athen etwas aufdrängen?’, σχόλιο για Documenta 14. (Diablog 8/7/2017)

‘Ίναχος, ο γιος του Ωκεανού’, χοροθέατρο για παιδιά (Κάκτος 2017, 2^η έκδοση.)

‘Οι δυο Μαργαρίτες’, Μ. Λυμπεράκη - Μ. Καραπάνου, ολιγόλογη ακτινογραφία (Τα ΝΕΑ 6/7/2019)

‘Τα όχι τού ΝΑΙ’, μικρό χρονικό μιας άρνησης, (Οδός Πανός 2019, 2^η έκδοση.)

‘Ο Αδάμ και το μήλο’, αφηγήσεις και διηγήματα (Οδός Πανός 2020, 4^η έκδοση.)

‘Η ρόμπα’, διήγημα (Fractal 1/6/, Μονόκλ 3/6, Timesnews 4/6, Με ανοιχτά βιβλία 6/6, Ολόγραμμα 11/6/2021)

‘Οι Δαιμονισμένοι’, θέατρο - λιμπρέτο, Εθνική Λυρική Σκηνή 2001. (Οδός Πανός 2021)

‘Ο κύκλος που δεν κλείνει’, αφηγήσεις, θεατρικό αναλόγιο (Οδός Πανός 2022, 2^η έκδοση.)

‘Χύμα’, Ηθιστόρημα (Οδός Πανός 2024)

‘Για τον Γιάννη Χρήστου’, σπονδυλωτό χρονικό (Οδός Πανός 2024, 5^η έκδοση.)

‘Η Μονίκ, φιλέλλην ή μήπως το αντίθετο;’, μονόλογος, θεατρικό αναλόγιο (Οδός Πανός 2025.)

 

Μεταφράσεις έργων του στο εξωτερικό:

 

‘Twelve and one lies’ Sahitya Akademi 1998 και 2^η έκδοση, Samkeleen Prakashan, New Delhi 1999

‘On Iki arti Bir Yalan’ IMGE Kitabevi, Ankara 2000

‘Zwölf und eine Lüge’ Elfenbein Verlag, Heidelberg 2001

‘The Spiceman’ Ithaka editions, Melbourne 2004 (Wesley College Student Theater 2011)

‘Yeni Azizler’ IMGE Öyküler, τ.4 Istanbul 2005

‘Douze et un mensonges’ Editions Alteredit, Paris 2005

‘Irmikoǧlan’ Albatros Yayinlari, Istanbul 2005 (Κρατικό Θέατρο τής Τουρκίας 2012-13)

‘Noyessaying’ ISBN 978-960-93-5016-7/ 2013

‘Der Lebkuchenmann’ Heidelberg 2014

‘Hayirevet diyerek’ Bence Kitap, Ankara 2015

‘Noch mehr Lügen’ Elfenbein Verlag, Berlin 2016

‘The never ending cycle’ Theater EN-A 2022

‘Vier Leugens’ Terras 23, Amsterdam 2023          

                                                  alexadam48@hotmail.com

ΟΡΓΙΣΜΕΝΑ ΝΙΑΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

 ΟΡΓΙΣΜΕΝΑ ΝΙΑΤΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Από γενεά σε γενεά, ήθη, έθιμα και παραδόσεις
τηρούνται ως αγίασμα κοινωνικής συνοχής και λειτουργίας,
προσκύνημα ευλαβικό σε αναγνώσματα και παρακαταθήκες,
αναγνώριση και δέσμευση με ομόφωνες υποσχέσεις,
να είναι η ζωή γαλούχημα με προγονικές μαρτυρίες,
αίτημα και πρόταξη αρχών και αξιών αδελφοσύνης.

Από γενεά σε γενεά, πρόσωπα και οργανώσεις
την πρόοδο ορίζουν στη συνέχεια και την αποδοχή
στους γνωστούς πεπατημένους δρόμους και συνάξεις
χωρίς αλλαγές στη δόμηση, ανατροπές και ρήξεις
να είναι οι μέρες μας κοινή συνήθεια και ευταξία
με στόχους και οράματα στη συνύπαρξη χωρίς αντιδικία.

Δικάσιμοι οι καιροί της υπόδειξης και της ορμήνειας
με το υπόβαθρο του χθες σαθρό και ρημαγμένο,
σκόπιμη καταφυγή σε ομοιώματα και απομιμήσεις
να είναι η συντήρηση επίστρωση και αλληλουχία
με νεότευκτους ισχυρισμούς και ευσύνοπτες προτάσεις
για τη σύγκλιση του αύριο σε χθεσινές παραινέσεις.

Και έρχεται τούτη η γενεά μπροστά από την εποχή της,
αυτόβουλη , ανεξάρτητη με πρωτότυπες διεκδικήσεις
και με βαθιά υπόκλιση στην πρόοδο με νέες αναζητήσεις,
στη μόρφωση, στις επιλογές και σε προσωπικές αξιώσεις,
αρνούμενη το συμβιβασμό στα διάφορα καθωσπρέπει
δικάζοντας την ισοπέδωση στα εύκολα και παρωχημένα.

Ευοίωνη η χαραυγή του μέλλοντος και οι προσδοκίες
για τα με επίγνωση ανένταχτα και οργισμένα νιάτα,
με την οργή της άρνησης επανάσταση και πρωτοπορία,
μακριά από τα περιθώρια και τους τυχοδιωκτισμούς,
τον κόσμο αυτόνομο σε μακαρισμούς να δημιουργήσουν,
στην ευθύνη, τη λευτεριά και την αυτογνωσία ολοκληρωμένο.


Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία; Izabella Urbaniak)

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα Σεξουαλική σωματεμπορία και έμφυλες ταυτότητες Από τη θεωρία στη σύγχρονη κοινωνική έρευνα Πρόλογος: Γιάννης Πανούσης Εκδόσεις Παπαζήση

 ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

 

Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα

Σεξουαλική σωματεμπορία και έμφυλες ταυτότητες
Από τη θεωρία στη σύγχρονη κοινωνική έρευνα

Πρόλογος: Γιάννης Πανούσης

Εκδόσεις Παπαζήση

 

 

Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Παπαζήση το νέο επιστημονικό βιβλίο της Ανδρομάχης Μπούνα-Βάιλα Σεξουαλική σωματεμπορία και έμφυλες ταυτότητες. Από τη θεωρία στη σύγχρονη κοινωνική έρευνα, το οποίο πραγματεύεται το σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο της σεξουαλικής σωματεμπορίας μέσα από το πρίσμα της κοινωνιολογίας, των σπουδών φύλου και της σύγχρονης κοινωνικής έρευνας.

Το βιβλίο αποτελεί μια συμβολή στην κατανόηση του σύνθετου κοινωνικού φαινομένου της σεξουαλικής σωματεμπορίας. Μέσω σύγχρονων θεωριών και κοινωνικών ερευνών αναδεικνύεται το φαινόμενο αυτό ως μορφή έμφυλης και δομικής βίας, η οποία είναι εγγεγραμμένη στις κοινωνικές δομές, στις πολιτισμικές αναπαραστάσεις και στις σχέσεις εξουσίας.

Σε μια περίοδο όπου η έμφυλη βία και η εμπορία ανθρώπων βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, η Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα καταθέτει μια μελέτη που συνδυάζει επιστημονική εγκυρότητα, κοινωνική ευαισθησία και σύγχρονο προβληματισμό. Το βιβλίο Σεξουαλική σωματεμπορία και έμφυλες ταυτότητες. ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο για τις σχέσεις εξουσίας, τις έμφυλες ανισότητες και τις αόρατες μορφές εκμετάλλευσης, αναδεικνύοντας γιατί η κατανόηση του φαινομένου αποτελεί προϋπόθεση για την αντιμετώπισή του. Μια έκδοση που φιλοδοξεί να ξεπεράσει τα όρια της ακαδημαϊκής κοινότητας και να συμβάλει ενεργά στον δημόσιο διάλογο.

Αποτελεί μια τολμηρή παρέμβαση σε έναν από τους πιο αθέατους και σύνθετους κοινωνικούς προβληματισμούς της εποχής μας. Με σύγχρονη θεωρητική τεκμηρίωση, διεπιστημονική προσέγγιση και κοινωνική ευαισθησία, η Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα φωτίζει τους μηχανισμούς που μετατρέπουν την έμφυλη βία και τη σεξουαλική εκμετάλλευση σε καθημερινή πραγματικότητα για χιλιάδες ανθρώπους. Ένα βιβλίο που υπερβαίνει την περιγραφή του φαινομένου και καλεί τον αναγνώστη να αναστοχαστεί πάνω στην εξουσία, την ελευθερία, το φύλο και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον δημόσιο και επιστημονικό διάλογο.

Το βιβλίο ανοίγει νέους δρόμους σκέψης, προκαλεί ουσιαστικό προβληματισμό και εμπλουτίζει τον δημόσιο και επιστημονικό διάλογο γύρω από ένα ζήτημα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινωνική δικαιοσύνη και την αξία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

 

 

Βιογραφικό

Η Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα είναι απόφοιτη του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και κάτοχος διδακτορικού στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης και του Φύλου από το Πανεπιστήμιο Ιωννίνων. Τα τελευταία επτά χρόνια διδάσκει σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και την Κύπρο. Το ερευνητικό και συγγραφικό της έργο επικεντρώνεται στις κοινωνικές και εκπαιδευτικές ετερότητες και στα ζητήματα φύλου, με δημοσιεύσεις που αφορούν την έμφυλη βία και τα στερεότυπα, καθώς και βιβλία για τις έμφυλες ταυτότητες και βραβευμένα λαογραφικά έργα. Παράλληλα εργάζεται ως ερευνήτρια σε προγράμματα ισότητας και ως επιστημονικά υπεύθυνη σε κέντρα παιδικής προστασίας.

 

Εκδόσεις Παπαζήση, Νικηταρά 2 & Εμμ. Μπενάκη, 106 78 Αθήνα, 210 3822496, 210 3838020
www.papazisi.gr, papazisi@otenet.gr

 

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Από θέση ισχύος και εμβληματικής περιωπής,

ηγέτες εκλεγμένοι και πολλοί επίτιμοι αρχηγοί,

με λάφυρο την εξουσία για προσωπική προβολή,

ρητορεύουν ανενδοίαστα για αρχές και αξίες,

παροτρύνουν τη συμμετοχή σε κοινές αποφάσεις

και αξιώνουν την αποδοχή σε σχήματα και ιδέες.

Πρώτης γραμμής συνδικαλιστές ανάδειξης προβλημάτων,

μπροστάρηδες αγωνιστές για την προάσπιση συμφερόντων,

αρχομανείς για επίδειξη σε κινήματα και οργανώσεις,

σφετερίζονται κοινωνικές ανάγκες, προτροπές και ιδεολογίες,

ηγούνται συσπειρώσεων, ατομισμών και διακρίσεων

και με δοξασίες εγωιστικές σφυρηλατούν επιτυχίες.

Ευκατάστατοι επαγγελματίες της κλειστής και άρχουσας τάξης,

επίζηλοι γραφειοκράτες με ευδόκιμες αναρριχήσεις,

διακινητές του εφησυχασμού και υποστηρικτές καθεστώτων,

υποκρύπτουν σκόπιμα προσχήματα και παραπλανήσεις,

επιδαψιλεύουν τη συνύπαρξη με δράσεις συλλογικές

και ορμηνεύουν συμπεριφορές ανθρωπισμού και δικαιοσύνης.

Λόγοι πανηγυρικοί σε εγκαίνια και εκδηλώσεις,

παντογνωσίας ρητόρευση και ατέρμονες υποδείξεις,

εγγραφές σε επώνυμους συλλόγους και οργανώσεις

να έχουν κάλεσμα ευρύ και ευπρόσδεκτη παρουσία,

την περηφάνια τους αδέκαστη στην υποδοχή να βλέπουν

και τον οίστρο του εγωισμού τους αναμφίβολο να τηρούν.

Της αυθεντίας η προβολή επί παντός επιστητού,

η επίδειξη πολυμέρειας σε ακραιφνείς καταστάσεις

και τα πολλά αναθέματα στων καιρών τη δυστοπία,

αποκαλυπτήρια είναι της αρχομανούς μικρότητας,

αποκαλυπτήρια της κοντόφθαλμης και άτυπης αλαζονείας,

αποκαλυπτήρια επίσης η αίσθηση της προσβολής και ευθιξίας.

Γιώργος Αλεξανδρής

(φωτογραφία: Efrem Efre)

Ο συγγραφέας Μάκης Τσίτας στο βιβλιοπωλείο Αναγέννηση της Πάρου

 

Ο συγγραφέας Μάκης Τσίτας 

στο βιβλιοπωλείο Αναγέννηση της Πάρου

 

Το βιβλιοπωλείο Αναγέννηση (Πλατεία Εκατονταπυλιανής, Παροικιά) και οι εκδόσεις Μεταίχμιο προσκαλούν τους μικρούς και μεγάλους φίλους του βιβλίου να συναντήσουν τον συγγραφέα Μάκη Τσίτα, την Κυριακή 9 Αυγούστου 2026, στις 20:00.

Ο συγγραφέας θα βρίσκεται στον χώρο του βιβλιοπωλείου για να συνομιλήσει με τους αναγνώστες, να μοιραστεί τις ιστορίες του και να υπογράψει τα βιβλία του, παιδικά και ενηλίκων.

 

Βιογραφικό:

Ο Μάκης Τσίτας γεννήθηκε το 1971 στα Γιαννιτσά και σπούδασε δημοσιογραφία στη Θεσσαλονίκη. Ζει στην Αθήνα και διευθύνει το ενημερωτικό site για το βιβλίο και τον πολιτισμό Diastixo.gr. Έργα του στο θέατρο ανέβασαν σημαντικοί σκηνοθέτες στην Ελλάδα και το εξωτερικό και στίχους του μελοποίησαν σημαντικοί συνθέτες. Διηγήματα και βιβλία του για παιδιά έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Για το μυθιστόρημά του «Μάρτυς μου ο Θεός» έλαβε το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014 και τιμήθηκε από τους Δήμους Αθηναίων, Πέλλας, Έδεσσας, την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Έδεσσας. Το «Μάρτυς μου ο Θεός» κυκλοφορεί σε 12 ευρωπαϊκές γλώσσες. Έχει εκδώσει 6 βιβλία για ενήλικες -με πιο πρόσφατο τη συλλογή διηγημάτων «Τσίχλες ταξιδίου»- και 32 βιβλία για παιδιά, 3 από τα οποία βραβεύτηκαν: «Η καμηλοπάρδαλη Χαραλαμπία» (Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης Κύπρου, 2021), «Έρχεται ο γίγαντας» (Βραβείο IBBY - Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, 2023), «Ο σύμβουλος του βασιλιά» (Βραβείο Περιοδικού Χάρτης, 2024).

Για περισσότερες πληροφορίες: makistsitas.com.

 

 

 

                                                                                                                                                                                   

Δέρμα Νερού Μένιος Καραγιάννης εκδόσεις Συρτάρι Γράφει η Δέσποινα Νάσσου

 

 

Δέρμα Νερού

Μένιος Καραγιάννης

εκδόσεις Συρτάρι

Γράφει η Δέσποινα Νάσσου

 

 

Προσωπικά, ο τίτλος όχι μόνο μου κίνησε την περιέργεια αλλά με έκανε να αισθανθώ το νερό που κυλάει στο δέρμα. Διαβάζοντας, ή μάλλον για να είμαι πιο ακριβής, ρουφώντας τις λέξεις ήταν σαν να έκανα καταβύθιση και απογείωση μαζί. Αυτή ακριβώς η έκφραση αναδύθηκε όταν πρωτοδιάβασα τους στίχους. Ένα ποίημα, ενιαίο. Σαν δέντρο με ρίζες, κορμό και κλαδιά που απλώνονται ακτινωτά και καταλαμβάνουν λεκτικό μα κυρίως ψυχικό χώρο.

 

Δέρμα ίσον αφή, αίσθηση, επιφάνεια, δυνατότητα απόλαυσης, άγγιγμα, πόνος, ευαλωτότητα.

 

Να σιάξω λίγο κι ύστερα με γκρεμίζεις όσο θες

 

γράφει ο ποιητής κι η ανάσα γίνεται κοφτή.

 

Νερό ίσον ροή, καθρέφτισμα, εξαγνισμός, ιαματικό. Διαρρέει, φέρει υλικά, διαβρώνει τον βράχο, εισχωρεί, κυματίζει, μεταβάλλεται, σε δοχείο εμπεριέχεται ή ξεχειλίζει.

 

Από τους στίχους εκλύεται -ναι εκλύεται – σαν ηφαιστειακή λάβα ο βαθύτερος εαυτός. Εκφέρει λόγο, εκφράζεται αλογόκριτος όμως.

 

Να σκίσω τον καμβά σου

Να δω πίσω απ’ το ψέμα το άλλο ψέμα

Το ιερό

 

Μήπως η ίδια λάβα που ρέει ασταμάτητη δεν είναι αυτή που κάνει το χώμα πιο εύφορο και καρποφόρο; Ο έρωτας ως ζητούμενο και σημείο αναφοράς. Εδώ θέλω να σταθώ λίγο διότι με τον τρόπο του ο δημιουργός συνδέει (και πολύ σωστά) την πνευματικότητα με τον ερωτισμό και τη σαγήνη:

 

βρυχήθηκε η δύση όπως

ποτέ ξανά

και πάτησες τη γόπα δυνατά

με άχτι ερωτευμένου

«χάνω σε κάθε αναμέτρηση»

Κάθε μέρα λιγότερο ανόητος λιγότερο

Υπαρκτός

Λιγότερο λιγοστός λυγισμένος

Ανίσιακτος

 

Ομοιοκαταληξία δεν θα βρούμε στο Δέρμα Νερού και δεν θα μας λείψει άλλωστε. Γιατί ο ρυθμός αναδύεται ως αποτέλεσμα εσωτερικής επεξεργασίας, ενώ οι εικόνες προκαλούν αβίαστα και αμετάκλητα το συναίσθημα.

 

Τα πλάσματα λυγίζουν στο λυκόφως

Ο χρόνος αιωρείται/ ζυγιάζεται

Σαν το γεράκι στο ύψος του

 

Σύγχρονη ελληνική ποίηση με ατμόσφαιρα και λυρισμό όπου ο Καραγιάννης, με σκηνοθετική οπτική, εισχωρεί με την ψυχική του κάμερα στο Ασυνείδητο και χαράσσει διαδρομές σαν πιονέρος. Που πάει να πει ότι αφήνει στην άκρη την πεπατημένη και τολμά να διαφέρει.

 

Πόδια γιγάντων ακέφαλο δάσος

Ακούς βήματα να πλησιάζουν

-            Τι κρατάς;

-            Το σφυράκι έψαχνα/ ένα κατσαβίδι

Λίγο σύρμα – ψεύδεσαι.

Μια ποίηση αργασμένη κυρίως υπό την έννοια της ζύμωσης που φτάνει στο απόσταγμα σοφίας ανεπιτήδευτης και για αυτό αυθεντικής.

Έρχεται, δηλαδή, εδώ ο δημιουργός και καταθέτει τον αλήθεια του. Άσιαστος, τσαλακωμένος, με γραφή σχεδόν σουρεαλιστική να αρπάξω ό,τι μπορώ/ ν’ αρπαχτώ/ κι άλλο σκαλί να σκάψω/ αν είμαι τόσο μέσα, ποιος με χαιρετάει; και προστακτικές που όμως δεν προστάζουν, πιο πολύ, θα έλεγα, προσκαλούν, ζητούν να ακουστούν:

 

γλώσσα σαύρα πάρε με από δω»/ πριν με καταπιείς/ τράβα με απ’ τους ώμους/ σφίξε με πάνω σου/ γλέντα με!, βρες ήχους/ χτύπα τύμπανα/ φύτεψε αυτιά/ ξερίζωσε μάτια/ δες πίσω/ άκου: το ουρλιαχτό της τελευταίας λέξης, μίλα μου – με λόγο χωρίς λόγο.

 

Υπάρχει παλμός εδώ, δόνηση και ιμπρεσσιονιστικές πινελιές χρώματος:

 

Κίτρινο μωβ πράσινο βραχώδες

Με λέξεις ζωγραφίζω

Μούσκλια ώχρα/ στο γαλάζιο

Θάλασσα βράχος σεμνός

Διαγώνιο φως γυμνό

Άναρθρο απόγευμα

 

Η υπαρξιακή αγωνία διαφαίνεται άλλοτε στη φόδρα του κειμένου άλλοτε στο προσκήνιο

ίδιος στο τιμόνι/ άλλος στον καθρέφτη/ αγνώριστος έγινα.

 

Πώς να κλείσει κανείς ύστερα από τέτοιο καταιγισμό εικόνων και συναισθημάτων;

Μόνο ο ίδιος ο ποιητής, μας προσφέρει, κατευναστικά τον επίλογο:

 

Κι ευτυχώς να λες

Που μπορούμε και μιλάμε γι’ αυτά

Το δειλινό με βρίσκει απροστάτευτο

Με παρασύρει σε οποιαδήποτε ποινή

Γι ’αυτό σου λέω: ευτυχώς

Που μπορούμε και μιλάμε γι ’αυτά.

 

Το εξώφυλλο, διακρίνεται από διαφάνεια και μινιμαλιστική προσέγγιση, λιτές γραμμές σε γήινα χρώματα.

 

Δέσποινα Νάσσου

David Uclés Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια Μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου Εκδόσεις Μεταίχμιο η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

 

David Uclés

Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια

Μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου

Εκδόσεις Μεταίχμιο

η πρώτη δημοσίευση στο diastixo.gr

David Uclés: «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια»

 

«Επαναλαμβάνω: μη διαβάζετε αυτό το βιβλίο ως ιστορικό τεκμήριο, αλλά ως ιστορική μυθοπλασία» (σ. 332). Μια αναγκαία υπενθύμιση που απευθύνει ο Νταβίδ Ουκλές, ο συγγραφέας του βιβλίου και αφηγητής της ιστορίας, στους αναγνώστες. Μια «παρέμβαση», που θα ξεκινήσει στην αρχή αμυδρά και, καθώς θα προχωράει η ιστορία, θα εντείνεται, σαν ο αφηγητής να θέλει κάθε τόσο να εισχωρεί ανάμεσα στα πρόσωπα, να μεσολαβεί ανάμεσα σ’ αυτά και τους αναγνώστες. Ξεκίνησα από αυτό το ευφυές εύρημα, γιατί δεν αποτελεί απλώς ένα είδος «απομυθοποίησης» της λογοτεχνικής γραφής, με την οποία άλλωστε η αναγνωστική πρόσληψη έχει εξοικειωθεί, αλλά συνιστά και μια αμφίδρομη σχέση από και προς τον συγγραφέα/αφηγητή με τους ήρωες να αυθαιρετούν, να αυτονομούνται, να ανατρέπουν την πλοκή, να αιφνιδιάζουν τον δημιουργό τους. «Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει στις αντιδράσεις  διαφόρων χαρακτήρων μια κάποια υπαρξιακή διχοτομία: Οι Ίβηρες δεν ήξεραν αν έπρεπε να πιστέψουν στον Θεό ή στον αφηγητή. Αγνοούσαν αν ήταν το ίδιο πρόσωπο ή όχι, και αν κάποιος από τους δύο υπήρχε. Κατά κανόνα, η ιδέα ότι αποτελούσαν ένα αφηγηματικό προϊόν τους άγχωνε περισσότερο από το να είναι πλάσματα μιας επουράνιας οντότητας» (σσ.249-250). Έτσι, δεν είναι πάντα ο αφηγητής που τους κατευθύνει, κατά τη δική του βούληση, είναι και αυτοί ως αντιδρώντα υποκείμενα με άποψη και βούληση. Ταυτόχρονα, σε μια πάντα ευθεία αναφορά προς τους αναγνώστες, ο αφηγητής προβλέπει, «γνωρίζει», όχι με τη δόκιμη ιδιότητα του παντογνώστη, που γνωρίζει μόνον όσα αφορούν στην επινοημένη ιστορία του, αλλά ως υπεριπτάμενος της ιστορίας του, ως γνώστης των μελλούμενων. Δεν προοικονομεί, δεν προϊδεάζει, παρουσιάζει απροκάλυπτα τι θα συμβεί, επιτρέποντας μόνο μικρές αβεβαιότητες. Θεωρώντας πως αυτή η ιδιάζουσα γραφή είναι ένας από τους βασικούς δομικούς λίθους που στερεώνουν την ιστορία, προχωρώ στο επόμενο ξάφνιασμα.

Συχνά η λογοτεχνία συνιστά μια οπτική διαφορετική λίγο έως πολύ στην ιστορική αφήγηση, και μακάρι στην ιστορική αλήθεια, όσο αμφίρροπη κι αν είναι αυτή. Ωστόσο το εγχείρημα αυτής της γραφής να αποδοθούν τα ιστορικά γεγονότα όχι μόνο με τον συνήθη ρεαλισμό αλλά ίσα ίσα με τον μαγικό ρεαλισμό, και μάλιστα σε τέτοια έκταση, θα έλεγα πως αποτελεί μια τολμηρή «βουτιά» στις απεριόριστες δυνατότητες της λογοτεχνίας. Η αφήγηση του Εμφύλιου πολέμου στην Ισπανία (1936-1939), όπως τη συνέλαβε ο Ουκλές, ακροβατεί ανάμεσα στη σφοδρή σκληρότητα των εικόνων και στη μαγεία της αντίπερα συγγραφικής όχθης, στο σημείο που η πραγματικότητα βρίσκει αναπάντεχα την ανατροπή της, χωρίς, όμως, να χάνει καθόλου το ρεαλιστικό νήμα, καθώς ό,τι επινοείται βρίσκει σταθερό έδαφος στη σκληρή αλήθεια, την καθημερινότητα μιας ζωής (ζωής, αλήθεια;) εν μέσω αδελφοκτόνου (στην κυριολεξία) πολέμου, από τους σφοδρότερους που γνώρισε ο προηγούμενος αιώνας, ένας προάγγελος της άλλης αδιανόητης σύλληψης, του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, που ακολούθησε. Μια επισήμανση εδώ, νομίζω, σημαντική για τον τρόπο της γραφής αυτής. Ο μαγικός ρεαλισμός, όσο και οι πολλές σουρεαλιστικές εικόνες, κερδίζουν έδαφος όσο προχωράει η ιστορία, σαν η σκληρότητα να μην μπορεί πλέον να αποδοθεί διαφορετικά, όταν η λογική στερεύει μπροστά στη φρίκη των ενστίκτων, στη βιαιότητα που εν δυνάμει κρύβεται μέσα σε κάθε άνθρωπο, και κάτω από ικανές συνθήκες φανερώνεται. Σκέφτομαι, συνδέοντας αυτή τη σκέψη με όσα γράφονται στην προηγούμενη παράγραφο, πως ίσως στην πορεία της γραφής επινοήθηκε τόσο η παρέμβαση του αφηγητή στην ιστορία όσο και η μεταπήδηση στον μαγικό ρεαλισμό. Διατηρώ, όπως είναι φυσικό, το δικαίωμα της αναγνωστικής και κριτικής άποψης.

Και τώρα η ιστορία αυτή καθεαυτή. Ο Ουκλές αφηγείται τα τρία χρόνια της εμφύλιας διαμάχης μέσα από ιστορικά ντοκουμέντα (άλλωστε, ο ίδιος χρησιμοποιεί τον όρο «ιστορική μυθοπλασία»), αλλά χρησιμοποιεί ως όχημα της αφήγησης την ιστορία της δικής του οικογένειας από το χωριό Κεσάδα, που εδώ ονομάζεται Χάντουλα. Έχει οδηγό τις έμμεσες μνήμες του παππού του (γεννήθηκε το 1940), τα βιώματα της κατασπαραγμένης του οικογένειας, αλλά και τη δική του επιτόπια έρευνα στους τόπους της τραγωδίας. Ενδιαφέρον αυτό, καθώς ο ίδιος (γεννημένος το 1990) διανύει μόλις την τέταρτη δεκαετία της ζωής του. Παρουσιάζει, με πολλές λεπτομέρειες από ιστορικές πηγές, τους σχεδιασμούς των μεγάλων μαχών, τις ολοσχερείς καταστροφές μνημείων και πόλεων, τους βασικούς πρωταγωνιστές των γεγονότων και από τις δύο αντιμαχόμενες μερίδες. Ταυτόχρονα, καθώς παρακολουθεί την πορεία της δικής του οικογένειας, με επικεφαλής τον «πατριάρχη» Οδίστο, παρουσιάζει τις αντιδράσεις του απλού λαού που χωρίς να το θέλει βρέθηκε να επιλέξει στρατόπεδο, να διαλύσει τις οικογένειες του, να σκοτώσει τα αδέλφια του, να υποκριθεί πίστη στους κόκκινους ή στους φασίστες για να επιβιώσει, να αναθεωρήσει κατόπιν αναλόγως, να δικαιωθεί ή να μείνει αδικαίωτος.

«Πολλές φορές το πιο επικίνδυνο σ’ έναν πόλεμο δεν είναι ο ένοπλος αγώνας ενάντια στον εχθρό, αλλά το ξεκαθάρισμα λογαριασμών με αυτούς που σε περιτριγυρίζουν. Όλα επιτρέπονται! Και αν κάποιος σου φυτέψει μια σφαίρα μες στη μέση του δρόμου, κανείς δεν πρόκειται να δικαστεί. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος φόβος που προκαλεί ένας πόλεμος· η αίσθηση της απόλυτης αδυναμίας» (σ. 129).

Η θέση του ίδιου στα γεγονότα είναι όσο γίνεται αντικειμενική. Δεν τηρεί στάση ουδετερότητας, αντιθέτως παίρνει θέση, στιγματίζοντας και τις δύο μερίδες για το μέγεθος του κακού που αναλογεί προς την καθεμία. Ο Οδίστο, σε μια απρόσμενη στιγμή, θα γράψει τους παρακάτω στίχους, που μοιάζει να αφορούν τους πάντες: «Ένας πιστός θρυμματίζει έναν σταυρό./ Ένας άθεος με αγιασμό μυρώνεται./ Ένα αφεντικό υψώνει τη γροθιά του./ Ένας εργάτης χαιρετάει φασιστικά./ Όλοι τους ράβουν τα μέλη των παιδιών τους» (σ. 725). Στη δική μου ανάγνωση, η πλάστιγγα της γραφής του γέρνει προς την αριστερή πλευρά, χωρίς να της χαρίζεται ούτε στο ελάχιστο για τα δικά της κακουργήματα. Ενισχύεται αυτή η θέση από το γεγονός πως την ιστορία διαπερνούν οι δεκαπέντε οιωνοί που προέρχονται από την Εύα, την ασάλευτη προφήτη της Χάντουλας, με την οποία ο αφηγητής συμβαδίζει ως προς την αποκάλυψη των μελλούμενων. Σαν να αλληλοσυμπληρώνονται, με τον αφηγητή να αποκαλύπτει τι θα συμβεί στα πρόσωπα της ιστορίας του, με την Εύα να προμηνύει τα μελλούμενα όλου του λαού. Στον τελευταίο οιωνό, τον 15^ο, η Εύα, αφού προφητεύσει τον δικό της θάνατο από τους φασίστες, συνεχίζει: «Αυτά σ’ εμένα, αλλά σ’ εσάς… Εσάς θα σας ρουφήξουν τη ζωή για σαράντα χρόνια! […] Εγώ, που σας έφερα φως στο πικρό σας μέλλον, που σας προειδοποίησα και έκλεισε η φωνή μου κι αρρώσταινα για να σας ιστορήσω τις βρομιές που ζύγωναν! Εγώ, που σας προειδοποίησα για τον μονάρχιδο ηγέτη και τις αδιάκοπες ιαχές του ευνούχου!» (σ. 774).

Ο Ουκλές θα παρεμβάλει ανάμεσα στα κεφάλαια τις απόψεις/παρεμβάσεις κάποιων από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων, αλλά και συγγραφέων στη διάρκεια του εμφυλίου και στον απόηχό του, μία από τις αρκετές αναφορές που κάνει στον ρόλο της διανόησης, που κι αυτή έχει να μετρήσει τα λάθη της, τις υπαναχωρήσεις δίπλα στις καθαρές της φωνές. Κρατώ αυτό από τον Αγουστίν Γκόμεθ Άρκος: «Μετά […] ήρθε ο πόλεμος […] που μετατρέπει τος ανθρώπους σε ράκη· τα σπίτια σε ερείπια, και αυτομεταμορφώνεται σε εξόντωση, που κάποιοι αποκαλούν ειρήνη» (σ. 208).  

Η μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου συνιστά έναν άθλο.

Στο εξώφυλλο (Rafael Zabaleta, La Romería, 1959) ανθρώπινες φιγούρες διαφορετικής προέλευσης, συναγμένες όλες μαζί, με βασιλικές και φασιστικές φιγούρες στην επάνω σειρά. Συμβολική απεικόνιση.

 

Διώνη Δημητριάδου